Nhiều bố mẹ thắc mắc: “Tại sao những kỷ niệm từ khi còn nhỏ gần như không được trẻ nhớ lại khi trưởng thành?” Bé từng trải rất vui khi có những chuyến đi đáng nhớ, khoảnh khắc đặc biệt trong gia đình, nhưng vài năm sau lại hầu như không thể kể lại một cách rõ ràng. Đặc biệt ký ức trước 3 tuổi.
Tại sao trẻ thường không nhớ những ký ức trước 3 tuổi?
Trong khoa học, hiện tượng này được gọi là “chứng quên thời thơ ấu” (infantile amnesia). Những ký ức tự truyện hình thành trong những năm đầu đời thường khó được duy trì lâu dài và rất ít khi được trẻ nhớ lại một cách rõ ràng khi trưởng thành. Điều này không có nghĩa trẻ không có trí nhớ, mà liên quan đến quá trình phát triển của não bộ và hệ thống ghi nhớ, trong đó có hồi hải mã (hippocampus) – vùng não giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành và lưu giữ ký ức dài hạn.
Thực tế, trẻ nhỏ vẫn ghi nhớ rất nhiều điều. Bé có thể nhận ra khuôn mặt quen thuộc, nhớ giọng nói của bố mẹ, hình thành thói quen, học cách sử dụng đồ vật và ghi nhận những trải nghiệm gắn với người chăm sóc. Những dạng trí nhớ này được thể hiện qua hành vi và khả năng học hỏi hằng ngày, dù sau này trẻ không nhất thiết kể lại được những sự việc ấy thành một câu chuyện cụ thể.
Trước đây, một số giả thuyết cho rằng hồi hải mã của trẻ nhỏ chưa đủ trưởng thành để hình thành những ký ức dài hạn, vì thế những trải nghiệm trước 3 tuổi được ví như chưa được lưu vào “kho ký ức”. Tuy nhiên, các nghiên cứu sử dụng phương pháp chụp não ở trẻ sơ sinh cho thấy hồi hải mã đã hoạt động từ rất sớm, ít nhất trong những quá trình liên quan đến việc hình thành ký ức.
Vì vậy, việc trẻ lớn lên không nhớ rõ những chuyện xảy ra trước 3 tuổi không đồng nghĩa với việc não bộ không ghi nhận những trải nghiệm ấy. Trẻ vẫn đang học hỏi, hình thành các liên kết và tích lũy kinh nghiệm mỗi ngày; chỉ là những ký ức tự truyện đầu đời thường khó được truy xuất rõ ràng về sau.
Nói cách khác, “không nhớ được” không có nghĩa là “chưa từng ghi nhớ”. Những trải nghiệm trong những năm đầu đời vẫn là một phần quan trọng trong quá trình trẻ phát triển khả năng nhận thức, cảm xúc và học hỏi.
3 cách đơn giản bố mẹ giúp con rèn luyện trí nhớ tốt hơn mỗi ngày
Giai đoạn 2 - 3 tuổi là thời kỳ não bộ phát triển mạnh mẽ. Các kết nối thần kinh liên tục được hình thành, củng cố và tổ chức lại. Khi trẻ lớn dần, não bộ sẽ trải qua quá trình tinh chỉnh các mạng lưới thần kinh, giúp hệ thống hoạt động hiệu quả hơn.
Kể chuyện cho con rồi khuyến khích trẻ kể lại
Sau khi đọc truyện cho con nghe, bố mẹ đừng vội gấp sách lại. Hãy dành vài phút hỏi trẻ những câu đơn giản như: “Trong truyện có những ai?”, “Bạn nhỏ đã làm gì?”, “Chuyện gì xảy ra trước?”, “Sau đó thì sao?”
Ban đầu, trẻ chỉ nhớ được một vài chi tiết. Bố mẹ không cần yêu cầu con kể chính xác từng câu chữ. Hãy để trẻ tự dùng lời của mình để kể lại câu chuyện.
Cách này giúp trẻ luyện khả năng ghi nhớ thông tin, sắp xếp sự việc theo trình tự và diễn đạt điều đã ghi nhớ bằng ngôn ngữ. Khi bố mẹ thường xuyên cùng con đọc sách và trò chuyện về nội dung vừa đọc, trẻ cũng có thêm cơ hội kết nối thông tin mới với những điều đã biết.
Một câu chuyện ngắn trước giờ ngủ, sau đó vài câu hỏi nhẹ nhàng, đôi khi đã trở thành một bài tập trí nhớ rất tự nhiên.
Biến những việc hàng ngày thành “trò chơi ghi nhớ”
Không phải lúc nào muốn rèn trí nhớ cũng cần đến sách vở hay thẻ học. Những hoạt động quen thuộc trong ngày hoàn toàn có thể trở thành trò chơi.
Chẳng hạn, khi đi siêu thị, bố mẹ có thể nói: “Hôm nay mình cần mua 3 món: sữa, chuối và bánh mì. Con thử nhớ xem chúng ta cần mua những gì nhé.”
Ở nhà, bố mẹ có thể đặt 3 - 4 món đồ trước mặt trẻ, cho con quan sát trong một lúc rồi cất đi và hỏi: “Con nhớ những món nào vừa ở đây không?”
Hoặc trước khi ra ngoài, hãy nhờ con nhớ một vài việc theo trình tự: “Con lấy giày, mang ba lô rồi lấy bình nước nhé.”
Những trò chơi nhỏ như vậy giúp trẻ tập trung chú ý, ghi nhận thông tin và nhớ lại khi cần. Khi khả năng của con tốt hơn, bố mẹ có thể tăng dần số lượng đồ vật hoặc số bước trong một nhiệm vụ.
Khuyến khích con liên hệ điều mới với những điều đã biết
Trẻ thường nhớ tốt hơn khi thông tin mới có liên quan đến một trải nghiệm quen thuộc. Vì vậy, khi dạy con một điều mới, bố mẹ hãy thử giúp trẻ tạo ra sự liên kết.
Ví dụ, khi nhìn thấy một con voi trong sách, bố mẹ có thể hỏi: “Con nhớ lần mình đi sở thú không? Con voi ngoài đời trông thế nào?” Khi học về màu sắc, hãy cùng con tìm những đồ vật có màu tương ứng trong nhà. Khi học một bài thơ, hãy kết hợp với động tác hoặc hình ảnh để trẻ dễ hình dung hơn.
Bố mẹ cũng có thể hỏi trẻ về những việc đã xảy ra trong ngày: “Hôm nay ở lớp con chơi gì?”, “Con ăn món gì?”, “Bạn nào ngồi cạnh con?”
Việc thường xuyên nhớ lại và kể lại những trải nghiệm quen thuộc giúp trẻ có cơ hội củng cố thông tin đã tiếp nhận, đồng thời học cách kết nối những điều mới với kinh nghiệm của bản thân.
