Cùng với sự phát triển của công nghệ, mạng xã hội đã trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống của trẻ. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích trong học tập và kết nối bạn bè, không gian mạng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ, trong đó có tình trạng bắt nạt trên mạng xã hội.
Khác với những hành vi bắt nạt trực tiếp ở trường học, bắt nạt trên mạng xã hội có thể diễn ra bất cứ lúc nào và ở bất kỳ đâu. Một lời chế giễu về ngoại hình, bức ảnh bị chia sẻ với mục đích trêu chọc, những bình luận xúc phạm, việc cố ý cô lập một trẻ khỏi nhóm bạn trực tuyến đều có thể trở thành những hình thức bắt nạt gây tổn thương sâu sắc.
Điều đáng lo ngại là nhiều trẻ không chia sẻ với bố mẹ khi gặp phải tình huống này. Một số em sợ bị trách mắng, tịch thu điện thoại hoặc cho rằng người lớn sẽ không hiểu cảm xúc của mình. Vì thế, các em thường âm thầm chịu đựng, khiến những áp lực tâm lý ngày càng tích tụ.
Ảnh minh họa.
Trẻ bị bắt nạt trên mạng có thể xuất hiện nhiều dấu hiệu như buồn bã, lo lắng, mất tự tin, ngại giao tiếp, kết quả học tập giảm sút hoặc thường xuyên cáu gắt. Một số trẻ thậm chí sợ đến trường vì những lời đồn hoặc sự chế giễu đã bắt đầu từ không gian mạng rồi lan sang cuộc sống thực.
Mạng xã hội có thể mang lại nhiều cơ hội học hỏi và kết nối, nhưng cũng có thể trở thành nơi gây tổn thương nếu trẻ không được trang bị kỹ năng bảo vệ bản thân. Vì vậy, sự quan tâm, đồng hành và giáo dục của bố mẹ là "lá chắn" quan trọng giúp trẻ sử dụng mạng xã hội một cách an toàn và lành mạnh.
Chuyên gia tâm lý Quang Thị Mộng Chi.
Nhiều trẻ bị bắt nạt trên mạng lại chọn im lặng thay vì tìm kiếm sự giúp đỡ, bố mẹ nên chú ý điều gì nếu thấy con đột nhiên sợ dùng điện thoại hoặc ngược lại, liên tục kiểm tra điện thoại với tâm trạng lo lắng?
Nhiều phụ huynh thường nghĩ rằng nếu con bị bắt nạt thì sẽ chủ động kể cho người lớn biết. Tuy nhiên, trên thực tế, rất nhiều trẻ lại chọn cách im lặng. Các em có thể sợ bị trách mắng, sợ bị cấm sử dụng điện thoại, hoặc lo rằng người lớn sẽ không hiểu được vấn đề của mình. Đặc biệt ở lứa tuổi thiếu niên, việc bị bạn bè từ chối, chế giễu hay cô lập trên mạng có thể khiến trẻ cảm thấy xấu hổ và muốn giấu kín hơn là chia sẻ.
Vì vậy, thay vì chỉ chú ý đến nội dung trên điện thoại, phụ huynh nên quan sát những thay đổi trong cảm xúc và hành vi của con. Chẳng hạn, một đứa trẻ vốn thích trò chuyện với bạn bè nhưng đột nhiên né tránh điện thoại, tắt thông báo hoặc lo lắng mỗi khi có tin nhắn mới có thể đang gặp một trải nghiệm tiêu cực nào đó trên mạng.
Ngược lại, có những trẻ liên tục kiểm tra điện thoại với tâm trạng căng thẳng, mất ngủ, bồn chồn hoặc buồn bã sau khi đọc tin nhắn. Đây cũng là dấu hiệu cho thấy các em có thể đang bị theo dõi, đe dọa, chế giễu hoặc lo sợ điều gì đó bị lan truyền trên mạng xã hội.
Điều quan trọng là phụ huynh không nên vội vàng chất vấn theo kiểu “Có chuyện gì rồi phải không?” hay “Đưa điện thoại đây bố mẹ xem”. Thay vào đó, hãy bắt đầu bằng sự quan tâm và quan sát: “Dạo này mẹ thấy con có vẻ căng thẳng khi dùng điện thoại, có điều gì làm con khó chịu không?”. Một cuộc trò chuyện nhẹ nhàng và không phán xét thường giúp trẻ cảm thấy an toàn hơn để mở lòng.
Nếu con bị phát tán ảnh riêng tư hoặc hình ảnh bị chỉnh sửa để trêu chọc trên mạng, bố mẹ nên xử lý ra sao để không ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý của trẻ?
Khi phát hiện con bị phát tán ảnh riêng tư hoặc bị chỉnh sửa hình ảnh để chế giễu, phản ứng đầu tiên của nhiều phụ huynh thường là tức giận, hoảng sợ hoặc trách móc con. Tuy nhiên, điều trẻ cần nhất trong thời điểm đó không phải là một cuộc điều tra xem ai đúng ai sai, mà là cảm giác được bảo vệ và đồng hành.
Điều đầu tiên phụ huynh nên làm là giúp con bình tĩnh lại và khẳng định rằng: “Con không phải đối mặt với chuyện này một mình”. Câu nói này tưởng như đơn giản nhưng có tác dụng rất lớn trong việc giảm bớt cảm giác xấu hổ, cô lập và tuyệt vọng mà nhiều trẻ đang trải qua. Nhiều nạn nhân của bắt nạt trực tuyến không chỉ đau khổ vì nội dung bị phát tán mà còn vì cảm giác mình bị phơi bày trước rất nhiều người.
Sau đó, phụ huynh nên lưu lại bằng chứng như ảnh chụp màn hình, đường link, tài khoản liên quan để phục vụ việc báo cáo với nền tảng mạng xã hội, nhà trường hoặc cơ quan chức năng khi cần thiết. Đồng thời, cần hướng dẫn trẻ hạn chế đọc các bình luận tiêu cực hoặc liên tục tìm kiếm thông tin liên quan đến sự việc, bởi điều này thường khiến tổn thương tâm lý kéo dài hơn.
Bên cạnh việc xử lý kỹ thuật, phụ huynh cũng cần đặc biệt quan tâm đến sức khỏe tinh thần của con trong những tuần tiếp theo. Nếu trẻ có biểu hiện mất ngủ, thu mình, né tránh đến trường, giảm hứng thú với các hoạt động thường ngày hoặc xuất hiện những suy nghĩ tiêu cực về bản thân, nên cân nhắc tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý. Đôi khi tổn thương do bắt nạt trực tuyến để lại không nằm ở bức ảnh hay bài đăng, mà nằm ở cảm giác bị hạ nhục và mất an toàn kéo dài sau đó.
Nhiều bố mẹ thường nói với con: “Kệ đi, đừng quan tâm đến họ”. Lời khuyên này có thực sự hữu ích không?
Đây là một lời khuyên xuất phát từ thiện ý, bởi bố mẹ muốn con học cách mạnh mẽ và không bị ảnh hưởng bởi những lời tiêu cực. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, câu nói này lại không mang lại hiệu quả như mong muốn.Đối với người lớn, một bình luận ác ý trên mạng có thể chỉ là chuyện nhỏ.
Nhưng với trẻ em và thanh thiếu niên, đặc biệt ở giai đoạn các em đang xây dựng hình ảnh bản thân và rất coi trọng sự chấp nhận của bạn bè, những lời chế giễu hay công kích trên mạng có thể gây tổn thương thật sự. Khi một đứa trẻ đang đau khổ mà chỉ nhận được phản hồi “đừng quan tâm”, các em có thể cảm thấy cảm xúc của mình bị xem nhẹ hoặc không được thấu hiểu.Điều hữu ích hơn là trước tiên hãy công nhận trải nghiệm của trẻ.
Bố mẹ có thể nói: “Bố mẹ hiểu chuyện này khiến con rất buồn và rất khó chịu”. Khi trẻ cảm thấy được lắng nghe, các em sẽ dễ tiếp nhận những hướng dẫn tiếp theo hơn. Sau đó, phụ huynh mới cùng con đánh giá mức độ nghiêm trọng của sự việc và tìm cách ứng phó phù hợp.
Nói cách khác, mục tiêu không phải là dạy trẻ “không được buồn”, mà là giúp trẻ hiểu rằng cảm xúc buồn là bình thường, đồng thời học được cách bảo vệ bản thân trước những hành vi gây hại. Sự đồng cảm thường là bước đầu tiên trước khi bất kỳ lời khuyên nào có thể phát huy tác dụng.
Làm thế nào để xây dựng mối quan hệ đủ tin cậy để trẻ chủ động tìm đến bố mẹ khi gặp rắc rối trên mạng?
Nhiều phụ huynh nghĩ rằng khi xảy ra vấn đề, trẻ sẽ tự động tìm đến gia đình. Thực tế, điều đó phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng mối quan hệ đã được xây dựng từ trước. Trẻ chỉ tìm đến người mà các em tin rằng sẽ lắng nghe, thấu hiểu và giúp đỡ mình.Niềm tin đó không được tạo ra trong những lúc khủng hoảng mà được hình thành từ những tương tác hằng ngày. Nếu mỗi khi con mắc lỗi, phụ huynh thường phản ứng bằng trách mắng, phán xét hoặc kiểm soát quá mức, trẻ sẽ học được rằng việc chia sẻ rắc rối là nguy hiểm.
Ngược lại, khi cha mẹ duy trì thói quen trò chuyện, tò mò một cách tích cực về cuộc sống của con và tôn trọng cảm xúc của con, trẻ sẽ cảm thấy an toàn hơn khi tìm kiếm sự hỗ trợ.Một nguyên tắc rất quan trọng là hãy quan tâm đến thế giới trực tuyến của con trước khi có vấn đề xảy ra.
Thay vì chỉ hỏi điểm số hay việc học, cha mẹ có thể hỏi về những người sáng tạo nội dung con yêu thích, những trò chơi con đang chơi hoặc những xu hướng mạng xã hội mà con quan tâm. Khi cha mẹ thể hiện sự cởi mở và không phán xét, trẻ sẽ cảm thấy rằng người lớn thực sự muốn hiểu mình chứ không chỉ muốn kiểm soát.
Cuối cùng, điều khiến trẻ tìm đến cha mẹ không phải vì bố mẹ có thể giải quyết mọi vấn đề, mà vì trẻ tin rằng dù chuyện gì xảy ra, mình cũng sẽ không bị bỏ mặc hay bị trách móc. Trong thời đại số, cảm giác an toàn đó chính là một trong những yếu tố bảo vệ sức khỏe tâm lý quan trọng nhất đối với trẻ em và thanh thiếu niên.
