Một người mẹ đưa con đi siêu thị, sau đó khá vất vả thuyết phục con trai trước quầy đồ chơi.
Trong tay cậu bé là một hộp đồ chơi lắp ghép mà em rất yêu thích. Người mẹ nhẹ nhàng giải thích: “Món này ở cửa hàng đắt hơn trên mạng khá nhiều. Mình về nhà đặt mua online sẽ tiết kiệm hơn nhé!”. Vừa nói, chị vừa cố gắng đặt hộp đồ chơi trở lại kệ hàng.
Thế nhưng, cậu bé vẫn ôm chặt món đồ và nhất quyết không đồng ý: “Không đâu, con muốn có nó ngay bây giờ!”.
Người mẹ tiếp tục kiên nhẫn giải thích, nhưng đứa trẻ càng trở nên mất bình tĩnh. Em bật khóc, lớn tiếng đòi mua bằng được món đồ chơi khiến nhiều người xung quanh chú ý và dừng lại quan sát.
Trong đám đông, có người khuyên người mẹ nên chiều theo ý con: “Chênh lệch cũng không đáng bao nhiêu, mua cho bé luôn đi!”. Một số người khác lại đồng tình với người mẹ: “Tiết kiệm được thì nên tiết kiệm, đâu cần phải trả nhiều hơn cho cùng một món đồ”.
Thực tế, câu chuyện nhỏ trong siêu thị không chỉ là việc mua hay không mua một món đồ chơi. Đằng sau đó là một vấn đề được nhiều bố mẹ quan tâm: nên đáp ứng nhu cầu của trẻ ngay lập tức hay giúp trẻ học cách chờ đợi để đạt được điều mình mong muốn. Đây là chủ đề có nhiều quan điểm khác nhau và không có một đáp án đúng tuyệt đối cho mọi gia đình.
Điều quan trọng không phải là ép trẻ phải nhượng bộ hay chiều theo mọi mong muốn của con. Thay vào đó, bố mẹ có thể xem những tình huống như thế này là cơ hội để giúp trẻ học cách suy nghĩ độc lập, hiểu giá trị của đồng tiền và cân nhắc trước khi đưa ra lựa chọn.
Phương pháp giáo dục gồm ba bước được nhiều chuyên gia khuyến khích áp dụng, giúp trẻ dần hình thành thói quen chi tiêu hợp lý và biết đưa ra những quyết định phù hợp hơn.
Xác định xem đó là nhu cầu hay mong muốn?
Trên thực tế, hầu hết trẻ em đều muốn có món đồ chơi đó ngay lập tức không nhất thiết là bị ám ảnh bởi nó, đơn giản là trẻ quá phấn khích trước sự mới lạ.
Thay vì lý luận hay tranh cãi với trẻ ở giai đoạn này, tốt hơn là giúp trẻ phân tích một cách lý trí xem đó là "Con phải có nó" hay "Con muốn có nó".
Một cô bé mỗi khi nhìn thấy búp bê công chúa ở trung tâm thương mại, đều khóc và đòi mang về nhà. Người mẹ không đề cập đến việc mua nó trực tuyến, mà ngồi xuống và trò chuyện: "Con có nhớ mình có bao nhiêu con búp bê ở nhà không?"
Cô bé đếm trên những ngón tay và trả lời một cách nghiêm túc rằng: "Con có sáu ạ".
Người mẹ hỏi tiếp, "Con có thích cả sáu búp bê ở nhà không?"
Cô bé suy nghĩ một lát, rồi nói: "Con thích tất cả chúng."
Lúc này, người mẹ nói với con gái: "Vì con đã có thứ con thích ở nhà rồi, con chỉ muốn con búp bê này thôi, chứ không nhất thiết phải cần nó, đúng không?" Cô bé gật đầu.
Qua một cuộc trò chuyện đơn giản, cô bé hiểu rằng mình chỉ "muốn" chứ không phải "cần".
Ngay cả khi trẻ không thể có được thứ mình "muốn" ngay, trẻ vẫn có thể tiếp tục sống cuộc sống như bình thường.
Từ bỏ sự lựa chọn: Mua sắm lý trí hay tiêu dùng bốc đồng?
Vậy bố mẹ nên làm gì nếu trẻ vẫn khăng khăng đòi mua ngay cả khi đã phân biệt được giữa nhu cầu và mong muốn?
Một ông bố dẫn con đi mua sắm, và đứa trẻ bị thu hút bởi con robot đồ chơi. Ông lấy điện thoại ra kiểm tra giá và thấy rằng mua trực tuyến rẻ hơn 100 nhân dân tệ (Khoảng 389.000 VNĐ).
Người bố bình tĩnh nói với con: “Tiền tiêu vặt của con trong tháng này là 1 triệu đồng. Con robot mà con thích có giá 650.000 đồng nếu mua online. Còn nếu mua ngay tại cửa hàng hôm nay, con sẽ phải trả 1 triệu đồng, tức là nhiều hơn 350.000 đồng. Nếu con có thể chờ đến khi về nhà đặt hàng trên mạng, con sẽ tiết kiệm được 350.000 đồng và có thể dùng số tiền đó để mua kem, mua sách hoặc dành cho những thứ con thích trong thời gian còn lại của tháng.”
Nghe bố nói xong, cậu bé im lặng suy nghĩ vài phút. Sau đó, em ngẩng lên và trả lời rất nghiêm túc: “Vậy mình về nhà mua online nhé bố. Con muốn dùng số tiền tiết kiệm được để mua kem và dành cho những thứ con thích sau này.”
Qua câu chuyện này có thể thấy, trẻ em không hề thiếu khả năng tính toán hay đưa ra lựa chọn hợp lý. Điều trẻ cần là cơ hội để được suy nghĩ, cân nhắc và tự mình ra quyết định. Khi bố mẹ giải thích rõ lợi ích của từng lựa chọn thay vì áp đặt hay chiều theo cảm xúc nhất thời, trẻ sẽ dần học được cách quản lý tiền bạc và đưa ra những quyết định có trách nhiệm hơn.
Nếu không thể thỏa hiệp hiệu quả, hãy để trẻ tự gánh chịu hậu quả
Nhiều người băn khoăn, nếu trẻ còn quá nhỏ, lỡ sau này hối hận vì quyết định tiêu tiền của mình thì sao?
Thực ra, đó chính là cơ hội quý giá để trẻ học cách chịu trách nhiệm về những lựa chọn của bản thân.
Khi A Hào cùng bố đến nhà sách, cậu rất thích một bộ truyện tranh. Giá mua tại cửa hàng cao hơn khoảng 200.000 đồng so với mua online. Dù biết điều đó, cậu vẫn muốn mua ngay vì đã hứa sẽ tặng bộ truyện cho một người bạn cùng lớp.
Người bố không ngăn cản, cũng không phê phán quyết định của con. Ông chỉ nhẹ nhàng nói: “Nếu con mua bộ truyện này hôm nay, tiền tiêu vặt của con trong tháng sẽ gần như hết. Điều đó đồng nghĩa với việc trong những tuần tới, con sẽ không còn tiền để mua nước uống, kem hay những món ăn vặt mà con thích. Con có chấp nhận điều đó không?” Sau khi suy nghĩ, cậu bé gật đầu đồng ý.
Những ngày sau đó, khi thấy bạn bè mua nước uống hay ăn kem, cậu không khỏi tiếc nuối vì mình đã hết tiền tiêu vặt. Tuy nhiên, bố vẫn tôn trọng thỏa thuận đã thống nhất từ trước. Ông không đưa thêm tiền mà tận dụng cơ hội này để cùng con nhìn lại quyết định của mình: Điều gì khiến con chọn mua ngay, điều gì con nhận được và điều gì con phải đánh đổi.
Chính từ trải nghiệm thực tế ấy, cậu bé dần hiểu được giá trị của việc cân nhắc trước khi chi tiêu. Từ đó về sau, mỗi khi muốn mua một món đồ nào đó, em thường chủ động so sánh giá cả và suy nghĩ kỹ trước khi đưa ra quyết định.
Bài học quan trọng nhất đến từ những trải nghiệm thực tế trong cuộc sống hằng ngày. Khi trẻ được tự mình lựa chọn và cảm nhận kết quả của lựa chọn đó, các em sẽ hiểu sâu sắc hơn bất kỳ lời khuyên nào.
Thực tế, khả năng đưa ra quyết định độc lập là một trong những kỹ năng quan trọng nhất mà bố mẹ có thể giúp con rèn luyện. Từ việc lựa chọn mua một món đồ chơi khi còn nhỏ đến việc chọn ngành học, công việc hay định hướng tương lai khi trưởng thành, nguyên tắc đều giống nhau: Hiểu điều mình thực sự cần, cân nhắc lợi ích và hạn chế của từng lựa chọn, sau đó sẵn sàng chịu trách nhiệm với quyết định của mình.
Đây là kỹ năng được hình thành qua những tình huống rất đời thường. Vì vậy, khi trẻ đứng trước lựa chọn giữa việc mua ngay hay chờ đợi để có một phương án tốt hơn, bố mẹ hãy giúp trẻ hiểu rõ các lựa chọn, phân tích những lợi ích và hệ quả có thể xảy ra, sau đó trao cho con cơ hội được tự quyết định.
