Nhiều học sinh chăm chỉ học tập mỗi ngày, hoàn thành đầy đủ bài tập trên lớp và tích cực tham gia các hoạt động ngoại khóa. Thế nhưng, khi bước vào những kỳ thi quan trọng, kết quả chỉ đạt ở mức trung bình, chưa phản ánh đúng sự nỗ lực mà các em đã bỏ ra.
Học chăm chỉ nhưng điểm số vẫn chỉ ở mức trung bình: Vấn đề nằm ở năng lực hay cách học của trẻ?
Theo chia sẻ của một giáo viên chủ nhiệm có nhiều năm kinh nghiệm giảng dạy, không nên vội gắn cho những học sinh này những nhãn như “lười học” hay “không thông minh”. Đằng sau việc học nhiều nhưng kết quả chưa tốt có thể là những điểm nghẽn trong phương pháp học và cách tư duy.
Nếu không tìm đúng nguyên nhân, việc tăng thêm giờ học hay liên tục thuê gia sư đôi khi chỉ khiến trẻ mệt mỏi hơn mà hiệu quả vẫn không thay đổi.
Chăm chỉ nhưng chưa biết học đúng cách
Những học sinh này thường không hề lười biếng. Các em chăm chỉ chép bài trên lớp, hoàn thành bài tập về nhà và dành nhiều thời gian cho việc học. Vấn đề là phần lớn thời gian ấy lại được sử dụng để hoàn thành nhiệm vụ, thay vì chủ động hiểu và củng cố kiến thức.
Trẻ học theo những gì giáo viên giao, làm hết bài tập nhưng ít khi tự hỏi: Mình đã thực sự hiểu bài chưa? Phần nào mình còn yếu? Vì sao mình làm sai? Có cách nào giải bài hiệu quả hơn không?
Các kiến thức đã học không được ôn tập có hệ thống, những câu sai không được tổng hợp để tìm nguyên nhân, phương pháp giải bài cũng ít được rút kinh nghiệm.
Cứ như vậy, trẻ vẫn cảm thấy mình đã học rất nhiều nhưng những lỗ hổng kiến thức lại âm thầm tích tụ.
Trên lớp, trẻ có thể theo kịp bài giảng và hoàn thành các bài tập quen thuộc. Nhưng khi bước vào một kỳ thi tổng hợp, yêu cầu vận dụng kiến thức ở nhiều dạng khác nhau, những điểm yếu ấy bắt đầu bộc lộ. Vì vậy, dù thời gian học tăng lên, điểm số vẫn khó cải thiện.
Ngại bài khó, dễ bỏ cuộc khi gặp điều chưa quen
Một điểm khác biệt đáng chú ý giữa học sinh có kết quả tốt và những em thường đạt mức trung bình không nhất thiết nằm ở số giờ học, mà còn ở cách trẻ phản ứng trước khó khăn.
Khi gặp một dạng bài mới, học sinh có thói quen học tập chủ động thường cố gắng đọc kỹ đề, tìm dữ kiện, thử nhiều hướng giải và xem mình đang mắc ở bước nào.
Trong khi đó, một số trẻ nhanh chóng nghĩ: “Con chưa học dạng này”, “Con không biết làm”, “Bài này khó quá”.
Sau đó, trẻ bỏ cuộc hoặc chờ người khác đưa ra đáp án.
Nếu điều này lặp lại thường xuyên, trẻ sẽ dần hình thành tâm lý chỉ muốn làm những bài quen thuộc, vừa sức và ít mắc lỗi. Vùng an toàn ngày càng thu hẹp, trong khi khả năng xử lý những tình huống mới lại không có nhiều cơ hội phát triển.
Đến khi bước vào phòng thi, đề bài được biến đổi một chút so với những dạng đã luyện, trẻ có thể lúng túng, mất bình tĩnh và đánh mất những điểm số đáng lẽ mình có thể đạt được.
Ghi chép rất nhiều nhưng chưa thực sự hiểu kiến thức
Có những học sinh có vở ghi chép rất đẹp và đầy đủ. Từ đầu đến cuối trang đều kín chữ, các công thức được ghi lại cẩn thận, bài tập trên lớp cũng được hoàn thành nghiêm túc.
Nhưng ghi chép đầy đủ không đồng nghĩa với việc trẻ đã hiểu và ghi nhớ kiến thức.
Nếu trẻ chỉ sao chép những gì giáo viên viết trên bảng mà không tự suy nghĩ, việc ghi chép có thể trở thành một hoạt động mang tính máy móc.
Điều quan trọng hơn sau mỗi buổi học là trẻ có biết xử lý lại những kiến thức vừa tiếp nhận hay không.
Chẳng hạn: Hôm nay mình học được điều gì? Kiến thức nào là trọng tâm? Mình đã hiểu phần nào? Phần nào vẫn còn mơ hồ? Những câu mình làm sai có nguyên nhân gì?
Khi trẻ biết kết nối kiến thức mới với những điều đã học, tự phát hiện điểm yếu và thường xuyên sửa lỗi, việc học mới dần chuyển từ “học để hoàn thành bài” sang “học để hiểu và vận dụng”.
Đây cũng là lý do có những trẻ dành rất nhiều thời gian cho sách vở nhưng kết quả chưa tương xứng. Không phải trẻ không cố gắng, mà có thể cách cố gắng chưa thực sự chạm vào điểm cần cải thiện.
3 lời khuyên giúp trẻ cải thiện tình hình học tập, bố mẹ tham khảo nhằm hướng dẫn con
Bố mẹ có thể giúp con bắt đầu từ 3 thói quen quan trọng dưới đây.
Đừng chỉ ghi lại câu sai, hãy tìm hiểu vì sao mình sai
Nhiều học sinh có thói quen lập một cuốn sổ ghi lỗi sai. Đây là một cách học tốt, nhưng nếu chỉ chép lại đáp án đúng mà không tìm hiểu nguyên nhân thì giá trị của việc ghi lỗi sai vẫn còn rất hạn chế.
Sau mỗi câu làm sai, trẻ nên tự hỏi:
“Vì sao mình sai?”
Là do đọc chưa kỹ đề bài? Nhớ nhầm kiến thức? Tính toán sai? Hay chưa biết cách xử lý dạng bài đó?
Mỗi nguyên nhân lại cần một cách khắc phục khác nhau.
Nếu sai vì đọc đề, trẻ cần rèn thói quen gạch chân từ khóa và đọc kỹ yêu cầu. Nếu sai vì chưa hiểu kiến thức, cần quay lại phần bài học liên quan. Nếu chưa biết cách giải, trẻ cần tìm hiểu phương pháp và các bước xử lý dạng bài đó.
Quan trọng hơn, sau khi hiểu câu sai, trẻ nên thử áp dụng kiến thức ấy vào một vài bài tập tương tự. Khi có thể giải quyết những câu hỏi khác dựa trên cùng một kiến thức, trẻ mới thực sự biến một lỗi sai thành một bài học có giá trị.
Vì vậy, thay vì hỏi con: “Sao bài dễ thế này mà con cũng làm sai?”, bố mẹ có thể hỏi:
“Con thử xem lại nhé, con nghĩ mình sai ở bước nào?” Câu hỏi đúng lúc có thể giúp trẻ tập trung vào việc tìm nguyên nhân thay vì chỉ sợ mắc lỗi.
Học xong trong ngày, hãy dành vài phút để củng cố kiến thức
Hiểu bài ngay trên lớp chưa có nghĩa là trẻ đã ghi nhớ và có thể sử dụng kiến thức đó thành thạo.
Nếu học xong rồi bỏ đó, những kiến thức tưởng như đã hiểu có thể nhanh chóng bị quên hoặc trở nên rời rạc.
Một thói quen đơn giản nhưng hữu ích là dành khoảng 10 phút mỗi ngày để xem lại những gì đã học trong ngày.
Không cần học lại toàn bộ bài. Trẻ chỉ cần nhìn lại những nội dung quan trọng: công thức và định lý trong Toán, ý chính của bài đọc, từ vựng hoặc cấu trúc ngữ pháp trong Tiếng Anh...
Khi ôn lại, nếu phát hiện phần nào không nhớ rõ, trẻ có thể mở sách để bổ sung. Nếu có kiến thức vẫn chưa hiểu, hãy đánh dấu lại và hỏi giáo viên vào thời điểm phù hợp.
Đừng chỉ làm những bài quen thuộc, hãy thử sức với điều khó hơn
Một số trẻ có xu hướng chỉ làm những dạng bài mình đã quen vì cảm giác an toàn và dễ đạt điểm. Nhưng nếu muốn tiến bộ, trẻ cần từng bước bước ra khỏi vùng an toàn ấy.
Làm thật nhiều bài tập nhưng chỉ quanh quẩn ở những dạng quen thuộc chưa chắc mang lại hiệu quả cao. Điều quan trọng là trẻ biết mình đang cần cải thiện điều gì và dành thời gian đúng cho điểm yếu đó.
Một mặt, trẻ cần tập trung vào những câu mình thường làm sai. Hiểu thật kỹ một câu sai cũng có thể giúp trẻ tránh mất điểm ở nhiều câu tương tự trong tương lai.
Mặt khác, trẻ cũng nên thử sức với những câu hỏi nâng cao, phù hợp với năng lực của mình. Việc giải quyết một bài toán khó không chỉ giúp trẻ củng cố kiến thức mà còn rèn khả năng phân tích, suy luận và tìm hướng giải quyết khi gặp vấn đề mới.
Đương nhiên, điều này không có nghĩa là bố mẹ nên liên tục giao cho con những bài vượt quá khả năng. Thử thách cần vừa sức và tăng dần theo năng lực của trẻ. Điều quan trọng là giúp con hình thành tâm thế: “Bài này khó, nhưng mình có thể thử từng bước.”
