Đôi đũa không chỉ là dụng cụ gắp thức ăn. Trong văn hóa ẩm thực Việt Nam, vật này còn gắn với nhiều phép tắc ứng xử trên bàn ăn. Có một hành động khi sử dụng đũa thường bị người lớn nhắc nhở, trong đó có hành động gắp nối đũa. Theo quan niệm dân gian, việc truyền thức ăn trực tiếp từ đôi đũa của người này sang đôi đũa của người khác mang ý nghĩa không may mắn, cần tránh thực hiện.
Tại sao các cụ xưa luôn dạy con cháu không được gắp nối đũa?
“Nối đũa” là cách gọi hành động hai người dùng đũa của mình để truyền trực tiếp một miếng thức ăn cho nhau. Người gắp đưa miếng ăn để người kia đón lấy bằng đôi đũa của mình thay vì đặt thức ăn vào bát người nhận,
Theo quan niệm dân gian, hình ảnh này gợi liên tưởng đến nghi thức gắp tro cốt sau khi hỏa táng. Do đó, nó tượng trưng cho những điều không may. Vì vậy, người lớn thường nhắc nhở con cháu tránh thực hiện hành động này khi ăn uống. Điều này đã được truyền lại suốt nhiều thế hệ.
Kiêng kỵ về việc gắp nối đũa thuộc về quan niệm dân gian, tập tục truyền thống, không phải căn cứ khoa học chứng minh rằng nối đũa sẽ mang đến vận rủi. Dù vậy, việc giữ gìn phép tắc trên bàn ăn vẫn được nhiều gia đình xem trọng, vừa là việc coi trọng văn hóa truyền thống vừa thể hiện sự tôn trọng đối với người cùng dùng bữa.
Nếu muốn gắp thức ăn mời người khác, bạn nên đặt món ăn trực tiếp vào bát của họ. Nên sử dụng đũa riêng để gắp, vừa lịch sự vừa giúp hạn chế nguy cơ lây nhiễm vi khuẩn từ người này sang người khác thông qua dụng cụ ăn uống.
Những điều kiêng kỵ khác khi sử dụng đũa
Ngoài nối đũa, văn hóa ăn uống của người Việt còn lưu truyền một số điều kiêng kỵ khác. Những kiêng kỵ này gắn với quan niệm dân gian và phép lịch sự trong bữa cơm.
Dùng đũa dài ngắn không đều
Tục kiêng này có liên quan với quan niệm “tam trường lưỡng đoản”, thường được dùng để chỉ những điều không may, đặc biệt là chuyện tang sự. Đôi đũa không đồng đều không chỉ ảnh hưởng đến việc gắp thức ăn mà còn tạo cảm giác thiếu chỉn chu. Do đó, trước bữa ăn, mọi người thường hay so đũa và chọn những chiếc có độ dài tương ứng, đặt trước mặt từng người cùng ngồi dùng cơm trong bữa đó.
Cắm đũa thẳng đứng vào bát cơm
Hình ảnh đôi đũa dựng đứng trong bát cơm khiến người ta liên tưởng đến bát cơm cúng và nghi thức thắp hương cho người đã khuất. Vì vậy, người lớn luôn dạy con cháu không được cắm thẳng đôi đũa vào bát cơm.
Gõ đũa vào bát
Theo quan niệm xưa, tiếng gõ đũa vào bát gắn với hình ảnh người ăn xin tạo âm thanh để thu hút sự chú ý. Bên cạnh đó, một số quan niệm dân gian còn cho rằng hành động này có thể gọi những vong hồn đói khát. Trong sinh hoạt hiện đại, việc gõ đũa gây ra tiếng ồn khó chịu cho những người xung quanh, được xem là hành động thiếu lịch sự.
Ngậm đầu đũa hoặc cầm đũa ngược
Đây là những thói quen không được khuyến khích vì tạo cảm giác thiếu ý tứ, không lịch sự trong bữa ăn đồng thời có thể gây mất vệ sinh. Đũa nên được cầm đúng chiều, sử dụng đúng chức năng. Nên sử dụng đũa riêng, đũa sạch để gắp thức ăn vào bát người khác.
Làm rơi đũa xuống đất
Dân gian từng dùng cụm từ “lạc địa kinh thần” để nói về việc đánh rơi đũa. Rơi đũa gắn với quan niệm không nên làm kinh động đến tổ tiên.
Nhìn chung, những kiêng kỵ liên quan đến đôi đũa phản ánh sự giao thoa giữa tín ngưỡng dân gian và phép tắc trong văn hóa ăn uống của người Việt. Dù không phải quan niệm nào cũng có cơ sở khoa học, việc dùng đũa đúng cách, giữ vệ sinh và cư xử lịch sự vẫn là nguyên tắc vẫn được người lớn dạy cho trẻ nhỏ mỗi ngày.
* Thông tin mang tính chất tham khảo, chiêm nghiệm.
