Trong năm có 3 ngày rằm lớn mang ý nghĩa tâm linh đặc biệt, gắn với những phong tục và quan niệm riêng. Rằm tháng Giêng, còn gọi là lễ Thượng nguyên, đánh dấu dịp đầu năm mới.
Rằm tháng 7 được gọi là lễ Trung nguyên, là dịp để mỗi người tưởng nhớ công ơn sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ, tri ân tổ tiên và hướng về nguồn cội.
Trong khi đó, Rằm tháng 10, hay còn gọi là Tết Hạ nguyên, mang ý nghĩa tạ ơn đất trời, thần linh và những điều kiện thuận lợi đã giúp con người có được cuộc sống no đủ sau một mùa vụ.

Theo quan niệm dân gian, vào dịp Rằm tháng 10 âm lịch, Ngọc Hoàng sẽ sai thần Tam Thanh xuống hạ giới để xem xét tình hình đời sống của người dân, sau đó trở về thiên đình báo cáo. Bởi vậy, các gia đình thường chuẩn bị mâm cơm tươm tất, sử dụng gạo mới cùng những sản vật vừa thu hoạch để dâng cúng, bày tỏ lòng thành kính và cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu trong năm tới.
Tết Hạ nguyên còn là dịp để các gia đình cầu bình an, sức khỏe cho người thân, cầu siêu cho những người đã khuất. Đây cũng là thời điểm con cháu trở về sum họp, quây quần bên gia đình, bày tỏ lòng hiếu kính và tri ân công ơn sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ, ông bà, tổ tiên.
Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, ngày lễ này còn nhắc nhở mỗi người hướng đến những điều thiện lành, sống nhân ái, làm việc tốt và tích đức.
Những việc nên làm trong ngày rằm tháng 10 - Tết Hạ Nguyên
Dọn dẹp bàn thờ, chuẩn bị mâm lễ cúng chu đáo

Vào ngày Tết Hạ nguyên, các gia đình nên lau dọn bàn thờ sạch sẽ, sắp xếp không gian thờ cúng trang nghiêm. Mâm lễ thường có hương hoa, đèn nến, trầu cau cùng những món ăn được chế biến từ lúa mới, nếp mới như cơm, xôi, chè, bánh truyền thống để dâng lên thần linh và tổ tiên. Lễ vật không cần quá cầu kỳ, quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm của gia chủ.
Làm lễ Cơm Mới, tưởng nhớ tổ tiên
Ở một số vùng quê, Tết Hạ nguyên gắn liền với tục cúng Cơm Mới. Sau khi thu hoạch mùa màng, các gia đình chọn phần gạo mới thơm ngon nhất để nấu cơm, làm lễ kính mời tổ tiên về cùng hưởng thành quả lao động. Đây cũng là dịp để con cháu sum họp, thăm hỏi ông bà, cha mẹ và chia sẻ những sản vật vừa thu hoạch được, thể hiện lòng biết ơn đối với các thế hệ đi trước.
Làm việc thiện, tích đức và tưởng nhớ người đã khuất
Tết Hạ nguyên còn mang ý nghĩa khuyến khích con người sống hướng thiện, biết yêu thương, sẻ chia và giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn. Mọi người có thể làm từ thiện, thăm hỏi người già neo đơn, giúp đỡ những người kém may mắn hoặc thành tâm cầu siêu cho người đã khuất. Những việc làm tuy nhỏ nhưng thể hiện lòng nhân ái, góp phần vun đắp phúc lành cho bản thân và gia đình.
Sum họp gia đình, thăm hỏi ông bà, cha mẹ
Bên cạnh các nghi lễ tâm linh, đây cũng là dịp để con cháu trở về sum vầy, dành thời gian bên những người thân yêu. Mọi người có thể chuẩn bị quà quê, gạo nếp mới hoặc đặc sản mùa thu đông để biếu ông bà, cha mẹ, thể hiện lòng hiếu kính và sự quan tâm. Điều quan trọng không nằm ở giá trị món quà mà ở tình cảm, sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình.
Đi chùa cầu bình an, sức khỏe

Nhiều người lựa chọn ngày Tết Hạ nguyên để đến chùa dâng hương, lễ Phật, cầu mong bản thân và gia đình được bình an, mạnh khỏe, cuộc sống thuận hòa. Đây cũng là dịp để mỗi người tìm lại sự an yên trong tâm hồn, hướng đến những suy nghĩ và hành động tích cực.
Một số lưu ý khi thực hiện lễ cúng rằm tháng 10 âm lịch
- Dọn dẹp bàn thờ trước ngày hành lễ: Các gia đình nên dành thời gian lau chùi bàn thờ, sắp xếp đồ thờ và khu vực thờ cúng gọn gàng, sạch sẽ. Quá trình vệ sinh cần thực hiện nhẹ nhàng, cẩn thận, hạn chế làm xê dịch các vật phẩm thờ tự, thể hiện sự tôn kính đối với tổ tiên và thần linh.
- Ăn mặc kín đáo, lịch sự khi thắp hương: Người đứng lễ nên lựa chọn trang phục sạch sẽ, gọn gàng, kín đáo, phù hợp với không khí trang nghiêm của nghi thức thờ cúng. Đây cũng là cách thể hiện sự thành kính và tôn trọng đối với không gian tâm linh.
- Chọn hương có mùi thơm dịu nhẹ: Gia chủ nên ưu tiên các loại nhang có nguồn gốc rõ ràng, chất lượng tốt, cháy đều và không có mùi quá nồng. Hương làm từ nguyên liệu tự nhiên cũng là lựa chọn được nhiều gia đình ưa chuộng.
- Không đặt nặng hình thức, giá trị mâm lễ: Mâm cúng Rằm không nhất thiết phải có nhiều món ăn đắt tiền hay lễ vật cầu kỳ. Gia chủ có thể chuẩn bị hoa tươi, trái cây, trầu cau, nước sạch hoặc mâm cơm chay tùy điều kiện gia đình. Điều quan trọng nhất vẫn là sự chu đáo và thành tâm.
- Giữ không khí trang nghiêm trong lúc hành lễ: Khi thắp hương, đọc văn khấn, các thành viên nên hạn chế nói chuyện lớn tiếng, cười đùa hoặc có những lời lẽ thiếu chuẩn mực. Người chủ lễ cần tập trung, thành kính, tránh để những việc bên ngoài làm gián đoạn nghi thức.
- Giữ tâm thế thiện lành, hòa nhã: Theo quan niệm dân gian, trước và trong ngày Rằm, mỗi người nên giữ tinh thần thoải mái, tránh nóng giận, tranh cãi, đồng thời chú trọng lời ăn tiếng nói và cách ứng xử với mọi người. Việc hướng đến những suy nghĩ tích cực, làm điều tốt đẹp cũng được xem là cách để ngày lễ thêm ý nghĩa.
* Thông tin trong bài mang tính chất tham khảo, chiêm nghiệm!