Một số nghiên cứu cho thấy tình trạng ăn quá mức và dư thừa năng lượng trong giai đoạn đầu đời có thể liên quan đến những thay đổi về chuyển hóa và quá trình phát triển của não bộ.
Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, hệ tiêu hóa, chuyển hóa và não bộ vẫn đang trong quá trình phát triển. Khi lượng thức ăn vượt quá nhu cầu trong thời gian dài, cơ thể phải tiếp nhận và xử lý nguồn năng lượng dư thừa, từ đó đặt ra những vấn đề về tăng trưởng và sức khỏe chuyển hóa cần được quan tâm.
Đây cũng là lý do bố mẹ nên chú ý đến tín hiệu đói - no của con và theo dõi quá trình tăng trưởng.
3 tác hại chính của việc cho trẻ ăn quá nhiều
Gây thiếu oxy não
Khi trẻ ăn quá nhiều, áp lực nội sọ trong não sẽ tăng lên, điều này cũng có thể làm giảm sức bền và hoạt động não bộ của trẻ.
Việc cho trẻ ăn quá nhiều trong thời gian dài có thể dẫn đến thiếu oxy trong não, điều này cũng có thể ảnh hưởng đến phản xạ, trí nhớ và khả năng duy trì hoạt động của trẻ.
Không chỉ sự phát triển não bộ bị chậm lại, mà sự phát triển nhận thức của bé cũng bị hạn chế, điều này có thể dẫn đến việc bé trở thành "người có trí thông minh thấp".
Gây hại cho lá lách và dạ dày
Cho bé ăn quá nhiều có thể gây khó tiêu trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài, gánh nặng này cũng có thể gây hại cho lá lách và dạ dày của bé.
Chức năng lá lách và dạ dày kém có thể trực tiếp dẫn đến hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và sức đề kháng thấp ở trẻ sơ sinh, điều này có thể gây ảnh hưởng đáng kể và gây ra nhiều tác hại.
Dấu hiệu béo phì
Cho bé ăn quá nhiều có thể khiến cân nặng của bé tăng nhanh trong thời gian ngắn.
Tuy nhiên, béo phì ở trẻ sơ sinh cũng là một dấu hiệu đáng lo ngại, vì nó có thể dẫn đến các vấn đề về sức khỏe.
Trẻ sơ sinh có cân nặng lớn hoặc béo phì có thể dẫn đến rối loạn chuyển hóa, khiến trẻ dễ bị kháng insulin và gây áp lực lên chi dưới.
Một phân tích tổng hợp được công bố năm 2026 trên Neuroscience & Biobehavioral Reviews, tổng hợp 49 nghiên cứu với 9.648 trẻ vị thành niên, ghi nhận nhóm trẻ bị béo phì có kết quả thấp hơn ở các bài kiểm tra chức năng điều hành so với nhóm có cân nặng khỏe mạnh.
Một nghiên cứu khác sử dụng dữ liệu MRI của 2.700 trẻ 9 - 11 tuổi cũng nhận thấy BMI cao hơn có liên quan đến độ dày vỏ não thấp hơn ở một số vùng thuộc vỏ não trước trán và kết quả thấp hơn trong một số thước đo chức năng điều hành.
Vậy bố mẹ nên cho con ăn theo cách nào để hỗ trợ tăng trưởng khỏe mạnh cả thể chất lẫn não bộ?
Trong những năm đầu đời, trẻ cần năng lượng để tăng trưởng, đồng thời cần protein, chất béo, vitamin, khoáng chất và nhiều dưỡng chất khác để phục vụ quá trình phát triển não bộ.
Cho con ăn vừa đủ, phù hợp với thể chất và nhu cầu của từng trẻ
Mỗi đứa trẻ có thể trạng, tốc độ tăng trưởng và nhu cầu năng lượng khác nhau. Vì vậy, bố mẹ không nên lấy lượng ăn của trẻ khác làm tiêu chuẩn để ép con ăn nhiều hơn. Một đứa trẻ ăn ít hơn bạn bè nhưng vẫn tăng trưởng đều, khỏe mạnh và năng động chưa chắc đã cần phải ăn thêm.
Thay vì cố gắng để con ăn thật nhiều, bố mẹ nên chú ý đến chất lượng bữa ăn, sự đa dạng thực phẩm và tổng lượng dinh dưỡng trẻ nhận được trong ngày. Khẩu phần cũng nên được điều chỉnh theo độ tuổi, thể chất, mức độ vận động và nhu cầu của từng trẻ.
Khi trẻ ăn vừa đủ, cơ thể có cơ hội nhận năng lượng và dưỡng chất cần thiết cho tăng trưởng mà không tạo áp lực lên bữa ăn. Bố mẹ cũng nên quan sát tín hiệu đói và no của con, tránh ép trẻ ăn thêm chỉ vì lo con chưa ăn được bằng những trẻ khác.
Chia bữa hợp lý, tránh để trẻ ăn vặt quá nhiều trước bữa ăn
Các bữa ăn cũng nên được sắp xếp tương đối ổn định. Trẻ có thời gian ăn và nghỉ giữa các bữa sẽ dễ hình thành cảm giác đói, no rõ ràng hơn. Khi đến bữa, bố mẹ chuẩn bị khẩu phần vừa phải, phù hợp với khả năng ăn của trẻ, thay vì đặt trước mặt con một lượng thức ăn quá nhiều.
Nếu trẻ ăn được ít, bố mẹ cũng không nên lập tức ép con ăn hết. Có thể bắt đầu bằng một lượng nhỏ, để trẻ ăn theo khả năng và tăng dần khi nhu cầu tăng lên.
Tạo không khí thoải mái và để trẻ tham gia vào bữa ăn
Cách bố mẹ cho con ăn cũng quan trọng không kém việc chuẩn bị món gì.
Một bữa ăn thường xuyên đi kèm với thúc giục, quát mắng, ép ăn hoặc phần thưởng có điều kiện dễ khiến trẻ hình thành cảm giác căng thẳng khi ngồi vào bàn. Về lâu dài, trẻ có thể càng mất hứng thú với việc ăn uống.
Thay vào đó, bố mẹ nên tạo cho con một không gian ăn uống tương đối thoải mái. Có thể cho trẻ tự xúc ăn khi đã đủ khả năng, lựa chọn giữa hai món phù hợp hoặc cùng bố mẹ chuẩn bị những công việc đơn giản như rửa rau, lấy thìa, đặt thức ăn lên bàn.
Khi trẻ được tham gia, bữa ăn không còn đơn thuần là lúc “bố mẹ cho con ăn”, mà trở thành cơ hội để trẻ học cách nhận biết thức ăn, khám phá mùi vị và dần hình thành tính tự lập.
Bố mẹ cũng nên quan sát tín hiệu đói và no của trẻ. Khi con nói đã no, không nhất thiết phải cố ép thêm vài thìa chỉ vì muốn con ăn đủ khẩu phần mà người lớn đặt ra.
Một nguyên tắc đơn giản là, bố mẹ quyết định món ăn lành mạnh nào được đưa ra và thời điểm ăn, trẻ dần học cách quyết định mình ăn bao nhiêu.
