Trong thế giới côn trùng, ong dú là một trong những loài chăm chỉ và đặc biệt nhất. Không giống ong mật thông thường, ong dú là loài ong không ngòi đốt, kích thước nhỏ, sống theo đàn trong các hốc cây hoặc thùng nuôi nhân tạo.
Cái tên “ong dú” đôi khi khiến người nghe ngượng đỏ mặt, nhưng phía sau cái tên ấy lại là cả một câu chuyện kinh tế đầy thú vị. Nhờ khả năng tạo ra loại mật quý hiếm, giàu dinh dưỡng và có giá trị cao, ong dú đang dần trở thành vật nuôi chủ lực của nhiều hộ nông dân.
Nuôi ong dú (ong rú) là mô hình kinh tế tiềm năng, ít vốn, dễ chăm sóc vì loài này hiền, không đốt và không cần cho ăn nhiều.
Ong dú thường sinh sống ở khu vực nhiệt đới, trong đó Việt Nam là môi trường lý tưởng để loài này phát triển. Khác với ong mật, ong dú không có ngòi nên hoàn toàn không gây nguy hiểm cho người nuôi.
Điều này giúp việc chăm sóc trở nên nhẹ nhàng, phù hợp với cả người mới bắt đầu. Tuy nhiên, điểm đặc biệt nhất nằm ở sản phẩm mà chúng tạo ra mật ong dú. Loại mật này có vị chua nhẹ, hậu ngọt thanh, chứa nhiều enzyme và kháng sinh tự nhiên, được đánh giá cao về giá trị dinh dưỡng và dược tính.
Theo nhiều nghiên cứu khoa học, mật ong dú được đánh giá cao nhờ hàm lượng dinh dưỡng vượt trội so với mật ong thông thường. Loại mật này chứa nhiều enzyme tự nhiên, axit hữu cơ, vitamin và đặc biệt là hợp chất chống oxy hóa mạnh giúp tăng cường hệ miễn dịch.
Ngoài ra, mật ong dú còn có đặc tính kháng khuẩn, hỗ trợ tiêu hóa và làm dịu các triệu chứng viêm họng. Nhờ giá trị sinh học cao, mật ong dú ngày càng được ưa chuộng như một loại “kháng sinh tự nhiên” an toàn cho sức khỏe và được người tiêu dùng tìm mua.
Nhận thấy tiềm năng từ loài ong nhỏ bé này, nhiều hộ dân ở vùng Đông Nam Bộ đã quyết định thử sức với mô hình nuôi ong dú. Không đầu tư quá nhiều chi phí, cũng không cần chăm sóc cầu kỳ, chủ yếu để ong tự tìm nguồn hoa trong tự nhiên.
Ngoài lượng mật khiêm tốn, mỗi tổ chỉ khoảng 1–2 lít/năm, người nuôi ong dú vẫn có thêm nguồn thu từ keo ong và phấn hoa. Trong đó, keo ong dú đặc biệt giá trị nhờ khả năng kháng khuẩn, kháng virus mạnh, được ứng dụng nhiều trong thực phẩm chức năng và mỹ phẩm.
Thời gian đầu, việc nhân đàn diễn ra khá chậm có thể làm nhiều hộ dân muốn bỏ cuộc. Tuy nhiên, sau khi tìm hiểu kỹ hơn về tập tính của ong dú và điều chỉnh cách chăm sóc, đàn ong bắt đầu phát triển ổn định. Chỉ sau khoảng một năm, số lượng đàn ong đã tăng lên gấp nhiều lần.
Điểm đáng chú ý là sản lượng mật ong dú không nhiều như ong mật nhưng giá bán lại cao gấp nhiều lần. Trên thị trường, mật ong dú có thể dao động từ vài trăm nghìn đến hơn 1 triệu đồng mỗi lít, tùy vào chất lượng và nguồn gốc.
Mỗi tổ ong dú cho 0,5-1 lít mật và vài trăm gram keo ong, phấn hoa mỗi năm. Với giá thị trường từ 1 triệu đồng/lít mật, người nuôi có thu nhập ổn định, ước tính khoảng 50 triệu/đợt thu nếu có khoảng 3-5 tổ nuôi.
Thùng nuôi ong bằng gỗ được cố định trên cọc sắt cao hơn một mét trong các lùm cây, vạt cỏ dại có hoa, những nơi có bóng mát. Quá trình nuôi tầm 4-6 tháng là có thể thu hoạch mật đợt 1 và cứ đều đặn 1 năm 2-3 lần. Nếu ong nhiều quá thì người nuôi có thể tách đàn để tăng cao sản lượng.
Việc tạo môi trường sống phù hợp là yếu tố then chốt quyết định sự phát triển của ong dú. Theo kinh nghiệm của nhiều nhà vườn, ong dú ưa không gian yên tĩnh, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và đặc biệt nhạy cảm với hóa chất.
Vì vậy, thùng nuôi thường được đặt dưới tán cây, nơi có độ ẩm ổn định và ít bị tác động bởi thời tiết cực đoan. Bên cạnh đó, nguồn thức ăn tự nhiên cũng đóng vai trò quan trọng. Khu vực nuôi cần có đa dạng cây ra hoa quanh năm như dừa, xoài, nhãn, chôm chôm hoặc các loại hoa dại để ong dễ dàng thu mật và phấn hoa.
Tuy nhiên, để thành công với mô hình này, người nuôi cũng cần lưu ý một số yếu tố. Ong dú khá nhạy cảm với môi trường, đặc biệt là thuốc trừ sâu và ô nhiễm. Do đó, việc lựa chọn vị trí nuôi sạch, ít hóa chất là điều kiện tiên quyết. Bên cạnh đó, người nuôi cần hiểu rõ kỹ thuật tách đàn, nhân giống để duy trì và phát triển số lượng ong.
Hiện nay, nhiều địa phương đã bắt đầu khuyến khích phát triển mô hình nuôi ong dú như một hướng đi nông nghiệp bền vững. Không ít nông dân đã chuyển đổi từ các mô hình truyền thống sang nuôi ong dú để tăng thu nhập.
Từ một loài ong nhỏ bé, ít được chú ý, ong dú đang dần khẳng định giá trị của mình. Trong bối cảnh nông nghiệp đang hướng đến sự bền vững và an toàn, ong dú không chỉ là “loài ong chăm chỉ” mà còn là chìa khóa mở ra cơ hội cải thiện thu nhập cho nhiều hộ nông dân.
