Trước đây, mãng cầu xiêm chỉ được trồng trong vườn nhà để phục vụ nhu cầu cá nhân, nay sau khi nhìn thấy tiềm năng về kinh tế của giống cây ăn quả này mà nhiều nông dân đã mạnh dạn mở rộng diện tích, chuyển đổi từ cây trồng kém hiệu quả sang trồng mãng cầu xiêm chuyên canh.
Điều đáng chú ý là cây mãng cầu xiêm không đòi hỏi kỹ thuật quá phức tạp, chỉ cần chăm sóc đúng cách, sau khoảng 6 tháng đến hơn 1 năm từ khi gieo trồng, cây đã bắt đầu cho những lứa trái đầu tiên. Khi vào giai đoạn ổn định, trái mãng cầu xiêm có thể đạt trọng lượng lớn, mẫu mã đẹp, được thương lái thu mua nhanh, có thời điểm vừa thu hoạch đã bán hết.
So với nhiều loại cây quả khác thì mãng cầu xiêm cho thu hoạch sớm với năng suất khá cao. Từ lúc gieo trồng đến lúc thu hoạch sẽ mất khoảng 18 tháng thu hoạch lứa đầu tiên và đều đặn thu hoạch sau mỗi 6-8 tháng.
Mãng cầu xiêm là loại cây ăn trái nhiệt đới, sinh trưởng tốt ở vùng khí hậu nóng ẩm, đặc biệt phù hợp với điều kiện tự nhiên của nhiều địa phương vùng Tây Nam Bộ. Cây có tán vừa phải, không chiếm quá nhiều diện tích, có thể trồng trong vườn chuyên canh hoặc xen canh với một số loại cây khác trong giai đoạn đầu.
Trước đây, mãng cầu xiêm thường được xem là cây trồng phụ. Người dân trồng vài cây quanh nhà để lấy trái ăn, làm sinh tố, dầm đường hoặc bán nhỏ lẻ. Tuy nhiên, khi nhu cầu tiêu thụ tăng lên, loại quả này dần có mặt nhiều hơn tại chợ, siêu thị, cửa hàng trái cây, cơ sở chế biến nước ép, mứt, trà, thực phẩm sấy và các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe.
Chính sự đa dạng trong cách sử dụng đã giúp mãng cầu xiêm có đầu ra rộng hơn. Trái chín có vị chua ngọt đặc trưng, thịt mềm, thơm, dễ chế biến thành nhiều món giải khát được ưa chuộng trong mùa nóng. Trong khi đó, mãng cầu xiêm nguyên liệu cũng được các cơ sở chế biến tìm mua để làm sản phẩm đóng gói, giúp kéo dài thời gian bảo quản và nâng giá trị nông sản.
Ở một số địa phương, thương lái thường đến tận vườn thu mua, giúp nông dân giảm công vận chuyển và hạn chế rủi ro tồn hàng. Những vườn có trái đều, chất lượng ổn định, ít sâu bệnh thường được đặt mua trước, thậm chí có bao nhiêu bán hết bấy nhiêu.
Theo kinh nghiệm của nhà vườn, mãng cầu xiêm không quá khó trồng nhưng muốn đạt năng suất cao, nông dân cần chú trọng ngay từ khâu chọn giống. Cây giống khỏe, không sâu bệnh, có bộ rễ phát triển tốt sẽ giúp cây bén đất nhanh và sinh trưởng ổn định. Đất trồng nên tơi xốp, thoát nước tốt, vì mãng cầu xiêm tuy ưa ẩm nhưng không chịu được ngập úng kéo dài.
Trước khi trồng, người dân thường lên mô hoặc đào hố, bón lót bằng phân hữu cơ hoai mục, vôi và một số chế phẩm cải tạo đất. Cách làm này giúp rễ cây phát triển thuận lợi, hạn chế nấm bệnh và tạo nền dinh dưỡng ban đầu. Khoảng cách trồng cũng cần được tính toán hợp lý để vườn thông thoáng, cây đủ ánh sáng và dễ chăm sóc khi bước vào giai đoạn cho trái.
Trong quá trình chăm sóc, mãng cầu xiêm cần được tưới nước đều, nhất là vào mùa khô. Tuy nhiên, lượng nước phải được điều chỉnh phù hợp, tránh để đất quá ẩm. Bên cạnh đó, việc bón phân định kỳ đóng vai trò quan trọng. Giai đoạn cây con cần tập trung phát triển thân, cành, lá; khi cây chuẩn bị ra hoa, nuôi trái thì cần bổ sung dinh dưỡng cân đối để trái lớn đều, cơm dày, mẫu mã đẹp.
Một trong những khâu quan trọng là tỉa cành, tạo tán. Nếu để cây phát triển tự nhiên quá rậm rạp, vườn dễ bị ẩm, sâu bệnh phát sinh và trái khó đạt chất lượng đồng đều. Nhà vườn thường cắt bỏ cành sâu bệnh, cành mọc sát gốc, cành đan chéo để cây tập trung dinh dưỡng nuôi những nhánh khỏe. Nhờ vậy, trái khi ra sẽ dễ quan sát, dễ chăm sóc và thuận tiện thu hoạch.
Điểm hấp dẫn của mãng cầu xiêm nằm ở khả năng cho thu hoạch nhiều đợt trong năm. Khi cây đã vào giai đoạn ổn định, nhà vườn có thể chủ động chăm sóc để cây ra hoa, đậu trái rải vụ, tránh tình trạng thu hoạch dồn dập cùng lúc. Cách làm này giúp nông dân bán được giá tốt hơn, đồng thời duy trì nguồn thu đều đặn.
Trái mãng cầu xiêm đạt chuẩn thường có kích thước lớn, gai nở đều, vỏ xanh sáng, không bị thâm dập. Khi trái già, nhà vườn sẽ thu hái nhẹ tay để tránh làm tổn thương vỏ. Nếu thu hoạch đúng độ chín sinh lý, trái có thể tiếp tục chín tự nhiên sau vài ngày, phù hợp cho quá trình vận chuyển và phân phối.
Tại nhiều vùng trồng, thương lái ưu tiên thu mua những vườn có sản lượng đều, trái đẹp và ít dùng hóa chất. Một số hộ còn liên kết với cơ sở chế biến hoặc hợp tác xã để có đầu ra ổn định hơn. Khi thị trường thuận lợi, mãng cầu xiêm được thu mua nhanh, có lúc vừa cắt xong đã được cân tại vườn.
Trồng mãng cầu xiêm mang lại thu nhập bình quân 200-600 triệu đồng/ha/năm tùy quy mô và cách chăm sóc. Sau khi trừ chi phí, mức lợi nhuận thu về dao động từ 70 triệu đến hơn 300 triệu đồng/ha.
So với một số cây trồng truyền thống, mãng cầu xiêm cho thấy lợi thế ở chi phí đầu tư vừa phải, thời gian chăm sóc không quá dài và khả năng tận dụng lao động gia đình. Với những hộ có sẵn đất vườn, nguồn nước và kinh nghiệm canh tác cây ăn trái, việc chuyển sang trồng mãng cầu xiêm có thể mở ra hướng làm ăn hiệu quả hơn.
Dù được xem là cây trồng tiềm năng, mãng cầu xiêm vẫn cần được sản xuất theo hướng bài bản. Nếu trồng ồ ạt, thiếu quy hoạch hoặc chạy theo phong trào, nông dân có thể đối mặt với nguy cơ cung vượt cầu. Vì vậy, kinh nghiệm được nhiều nhà vườn rút ra là không nên mở rộng diện tích quá nhanh, mà cần bắt đầu từ quy mô vừa phải, nắm chắc kỹ thuật rồi mới tăng dần sản lượng.
Bên cạnh đó, chất lượng trái là yếu tố quyết định đầu ra lâu dài. Người trồng cần hạn chế lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, tăng cường phân hữu cơ, quản lý sâu bệnh theo hướng an toàn và ghi chép quá trình chăm sóc.
Một số hộ còn tận dụng mãng cầu xiêm để phát triển sản phẩm giá trị gia tăng như mãng cầu sấy, trà mãng cầu, nước ép, sinh tố đóng chai, mứt hoặc nguyên liệu cấp đông.
Từ loại cây quen thuộc trong vườn nhà, mãng cầu xiêm đang dần trở thành cây làm giàu của nhiều nông dân miền Tây. Với ưu điểm dễ trồng, hợp khí hậu, trái to, thị trường tiêu thụ rộng và khả năng cho thu nhập ổn định, loại cây này xứng đáng được gọi là “vàng xanh” của ở miền Tây.
