Trong hành trình nuôi dạy trẻ tự kỷ, điều khó khăn nhất là làm thế nào để kết nối được với thế giới nội tâm của con. Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong giao tiếp, biểu đạt cảm xúc và phản ứng với môi trường xung quanh. Vì vậy, lời nói của bố mẹ là “cây cầu” giúp con cảm thấy an toàn, được thấu hiểu và từng bước mở lòng.
Tuy nhiên, để “cây cầu” ấy thực sự vững chắc, điều quan trọng nằm ở cách nói và cảm xúc đi kèm. Một giọng nói nhẹ nhàng, chậm rãi, ánh mắt kiên nhẫn và thái độ tôn trọng sẽ giúp trẻ dễ dàng tiếp nhận hơn. Ngược lại, nếu lời nói đi kèm sự vội vàng, căng thẳng hoặc áp lực, trẻ có thể thu mình lại và từ chối giao tiếp.
Vì vậy, bố mẹ nên kiên trì đồng hành bằng những lời nói tích cực, trẻ sẽ từng bước thay đổi theo cách rất tự nhiên.
“Bố mẹ luôn ở đây với con”
Đối với trẻ tự kỷ, cảm giác an toàn là nền tảng cốt lõi để phát triển. Khi trẻ gặp tình huống mới, dễ hoảng sợ hoặc mất kiểm soát, việc nghe được lời khẳng định nhẹ nhàng như vậy giúp con ổn định cảm xúc, giảm lo lắng và tin rằng mình không phải đối mặt một mình. Lặp lại câu nói này trong nhiều tình huống khác nhau sẽ giúp trẻ dần hình thành niềm tin và sự gắn kết với bố mẹ.
Không chỉ dừng lại ở lời nói, sự hiện diện thực sự của bố mẹ cũng rất quan trọng. Khi nói câu này, bố mẹ có thể ngồi xuống ngang tầm mắt, nắm nhẹ tay con hoặc ôm con nếu con cảm thấy thoải mái. Những cử chỉ nhỏ này giúp trẻ cảm nhận rõ ràng hơn sự an toàn và yêu thương.
Theo thời gian, khi cảm giác an toàn được củng cố, trẻ sẽ bớt sợ hãi trước những thay đổi xung quanh, dần dám thử những điều mới và cởi mở hơn trong giao tiếp. Từ lời nói đơn giản, bố mẹ đang từng bước xây dựng cho con một nền tảng cảm xúc vững chắc, giúp con tự tin hơn trên hành trình phát triển.
“Con đang làm rất tốt rồi!”
Với trẻ tự kỷ, những việc tưởng chừng đơn giản như tự mặc quần áo, ăn uống hay hoàn thành một bài học cũng có thể cần nhiều thời gian và nỗ lực hơn. Nếu chỉ chú ý đến kết quả, trẻ dễ cảm thấy mình chưa đủ tốt và dần mất đi động lực.
Ngược lại, khi bố mẹ ghi nhận từng cố gắng nhỏ của con, trẻ sẽ cảm thấy được khích lệ và tin vào khả năng của mình. Một lời động viên đúng lúc giúp con tự tin hơn, mà còn nuôi dưỡng sự kiên trì và mong muốn tiếp tục cố gắng mỗi ngày.
“Không sao đâu, mình thử lại nhé!”
Trẻ tự kỷ thường nhạy cảm với thất bại và dễ rơi vào trạng thái căng thẳng khi làm sai. Thay vì trách móc hay ép buộc sửa sai ngay lập tức, cách tiếp cận nhẹ nhàng này giúp trẻ hiểu rằng sai lầm là một phần bình thường của quá trình học hỏi.
Bên cạnh đó, bố mẹ có thể chia nhỏ nhiệm vụ hoặc làm mẫu từng bước để con dễ thực hiện lại. Khi trẻ được hỗ trợ đúng cách, mỗi lần “thử lại” sẽ trở thành một bước tiến nhỏ, giúp con tự tin hơn thay vì cảm thấy áp lực.
Dần dần, trẻ sẽ hình thành thói quen kiên trì, không bỏ cuộc khi gặp khó khăn. Chính sự kiên nhẫn này sẽ trở thành nền tảng quan trọng, giúp con mạnh dạn đối diện với thử thách và trưởng thành một cách vững vàng hơn.
“Bố mẹ hiểu cảm xúc của con”
Dù trẻ chưa thể diễn đạt rõ ràng, nhưng việc bố mẹ cố gắng gọi tên cảm xúc thay con như “Con đang buồn phải không?”, “Con thấy khó chịu đúng không?” sẽ giúp trẻ dần nhận diện và hiểu cảm xúc của chính mình. Đây là bước rất quan trọng trong việc phát triển kỹ năng giao tiếp và điều hòa cảm xúc ở trẻ tự kỷ.
Khi cảm xúc của trẻ được lắng nghe và thừa nhận, con sẽ giảm bớt căng thẳng hay bối rối. Từ đó, trẻ dần học được cách biểu đạt cảm xúc phù hợp hơn thay vì phản ứng bằng hành vi tiêu cực. Bố mẹ cũng có thể kiên nhẫn chờ con phản hồi, hoặc gợi ý bằng những câu ngắn gọn để con tập diễn đạt theo khả năng của mình.
Có thể thấy, những câu nói tưởng chừng đơn giản lại có sức mạnh rất lớn đối với trẻ tự kỷ. Khi được lặp lại trong một môi trường yêu thương và kiên nhẫn, giúp trẻ cải thiện hành vi, nuôi dưỡng cảm xúc, xây dựng sự tự tin và khả năng kết nối với thế giới xung quanh.
Điều quan trọng không nằm ở việc nói gì thật “cao siêu”, mà ở sự chân thành, nhất quán và tình yêu thương bố mẹ gửi gắm trong từng lời nói mỗi ngày.
