Hiểu một cách đơn giản, kỹ năng vận động tinh là khả năng điều khiển các nhóm cơ nhỏ ở bàn tay và ngón tay của bé. Điều này bao gồm sự linh hoạt, khéo léo và phối hợp giữa các ngón tay, cổ tay và lòng bàn tay.
Những hoạt động quen thuộc như cầm nắm, giữ đồ vật, véo, xoay, luồn dây, cắt giấy hay vẽ tranh tưởng chừng rất đơn giản, nhưng lại đóng vai trò lớn trong sự phát triển của trẻ.
Đôi bàn tay được ví như “cánh tay nối dài” của não bộ. Khi trẻ thường xuyên sử dụng đôi tay để khám phá và thao tác, não bộ cũng được kích thích phát triển mạnh mẽ hơn.
Bởi ở bàn tay có rất nhiều đầu dây thần kinh, mỗi chuyển động nhỏ đều gửi tín hiệu đến các vùng khác nhau của não. Vì vậy có thể hiểu, khi não bộ phát triển tốt, trí thông minh cao, trẻ cũng sẽ điều khiển đôi tay linh hoạt và khéo léo hơn theo thời gian.
0 - 1 tuổi: Hành trình từ những cái nắm tay vô thức đến tự cầm đồ ăn
Khi mới chào đời, bàn tay nhỏ xíu của bé thường khép chặt thành nắm đấm. Nếu người lớn chạm nhẹ vào lòng bàn tay, bé sẽ tự động nắm lấy. Đây là phản xạ bẩm sinh tự nhiên của trẻ sơ sinh.
Đến khoảng 3 tháng tuổi, đôi tay của bé bắt đầu linh hoạt hơn. Những nắm tay dần mở ra và bé bắt đầu chủ động muốn cầm nắm mọi thứ xung quanh. Bé thích lắc chiếc xúc xắc nhỏ, nắm lấy ngón tay của mẹ hay chạm vào món đồ treo bên nôi. Mỗi lần đưa tay khám phá đều là một bước tiến nhỏ trong quá trình phát triển.
Từ 6 - 8 tháng tuổi là giai đoạn kỹ năng vận động tinh phát triển rõ rệt hơn. Bé đã có thể dùng ba ngón tay đầu tiên là ngón cái, ngón trỏ và ngón giữa để nhặt những món ăn nhỏ mềm tan. Đặc biệt, bé còn biết chuyển đồ vật từ tay này sang tay kia, cầm món đồ chơi bằng tay trái, quan sát rồi đổi sang tay phải để tiếp tục khám phá. Những hành động tưởng chừng đơn giản này cho thấy hai bán cầu não của bé đang bắt đầu phối hợp nhịp nhàng với nhau.
Khoảng 10 - 12 tháng tuổi, bé dần hình thành kỹ năng “kẹp đầu ngón tay”. Bé có thể dùng ngón cái và ngón trỏ để nhặt những vật rất nhỏ, thậm chí là một sợi tóc hay mẩu vụn nhỏ trên sàn. Đây cũng là thời điểm phù hợp để bố mẹ cho bé tập tự ăn bằng các món như bánh ăn dặm hoặc rau củ luộc cắt nhỏ, giúp đôi tay ngày càng khéo léo và linh hoạt hơn.
1 - 2 tuổi: Giai đoạn bé bắt đầu làm quen với các công cụ
Khi bước sang giai đoạn này, bé bắt đầu thích khám phá và sử dụng các công cụ đơn giản trong cuộc sống hàng ngày.
Từ khoảng 13 - 15 tháng tuổi, bé thích vẽ nguệch ngoạc. Nếu đưa một cây bút màu to, bé sẽ dùng cả bàn tay để cầm và tạo nên những nét vẽ đầu tiên trên giấy. Dù chỉ là những đường nét đơn giản, đây vẫn là bước khởi đầu quan trọng cho kỹ năng viết và khả năng điều khiển đôi tay sau này.
Đến khoảng 16 - 18 tháng tuổi, đôi tay của bé đã linh hoạt hơn, có thể xếp chồng 3 - 4 khối đồ chơi lên nhau và tự lật từng trang sách bìa cứng. Đặc biệt, động tác lật trang tưởng như đơn giản lại đòi hỏi sự phối hợp rất khéo léo giữa các ngón tay.
Từ 19 - 24 tháng tuổi, bé bắt đầu tập dùng thìa để tự xúc ăn. Dù thức ăn có thể còn rơi vãi khá nhiều, nhưng đây là một bước tiến lớn vì bé phải phối hợp nhịp nhàng giữa vai, khuỷu tay, cổ tay và các ngón tay để đưa thức ăn vào miệng.
Ngoài ra, bé cũng có thể xâu hạt vào dây lớn, xoay mở nắp chai hoặc thực hiện những thao tác nhỏ cần sự tập trung. Tất cả những hoạt động này đều giúp rèn luyện khả năng phối hợp tay - mắt và thúc đẩy sự phát triển vận động tinh của trẻ.
Trẻ 2 - 3 tuổi: Giai đoạn bé phối hợp linh hoạt cả hai tay
Từ 2 - 3 tuổi, kỹ năng vận động tinh của bé phát triển rõ rệt hơn. Bé dùng từng bàn tay riêng lẻ, bắt đầu phối hợp cả hai tay cùng lúc để thực hiện nhiều hoạt động phức tạp hơn.
Khoảng 25 - 30 tháng tuổi, bé có thể bắt chước vẽ các đường thẳng đứng, đường ngang, tự lật từng trang sách giấy mỏng và thử dùng kéo để cắt giấy liên tục. Dù những đường cắt còn vụng về hay chưa đúng hình dạng, đây vẫn là dấu hiệu cho thấy đôi tay của bé đang ngày càng linh hoạt hơn.
Từ 31 - 36 tháng tuổi, bé có thể xếp chồng hơn 9 khối đồ chơi, tập vẽ hình tròn và tự cài hoặc mở những chiếc cúc áo lớn. Đây cũng là thời điểm cha mẹ bắt đầu nhận thấy bé thuận tay trái hoặc tay phải rõ hơn. Điều này hoàn toàn tự nhiên, vì đó là cách não bộ lựa chọn bên tay hoạt động hiệu quả hơn. Bố mẹ không nên cố ép trẻ đổi tay thuận.
Những trò chơi đơn giản giúp rèn luyện vận động tinh cho bé
Ngay trong cuộc sống hàng ngày, bố mẹ có thể giúp bé rèn luyện đôi tay thông qua nhiều hoạt động thú vị:
Xé giấy: Đây là trò chơi được các bé khoảng 1 tuổi yêu thích. Việc xé giấy thành những dải nhỏ giúp các ngón tay trở nên linh hoạt hơn.
Mở và vặn nắp chai: Sau khi dùng hết chai nước hoặc bình sữa, cha mẹ có thể rửa sạch rồi cho bé tập mở và vặn nắp lại.
Chơi với kẹp gỗ: Bé dùng những chiếc kẹp nhỏ để kẹp vào mép hộp hoặc bìa cứng, giúp tăng sức mạnh cho các ngón tay.
Phân loại các loại hạt: Trộn đậu đỏ, đậu nành, đậu phộng… rồi để bé tự phân loại vào từng bát riêng. Với trẻ lớn hơn, bố mẹ có thể cho bé thử dùng đũa để gắp.
Xâu hạt: Bắt đầu với dây to và hạt có lỗ lớn, sau đó tăng dần độ khó bằng dây nhỏ và hạt nhỏ hơn.
Chơi đất nặn: Các động tác lăn, bóp, véo, ấn hay cắt đất nặn đều giúp rèn luyện toàn diện các nhóm cơ nhỏ ở bàn tay.Điều quan trọng nhất là kiên nhẫn cùng con.
Mỗi em bé đều có tốc độ phát triển riêng. Có bé 14 tháng đã tự dùng thìa khá thành thạo, nhưng cũng có bé đến 18 tháng vẫn thích bốc bằng tay. Nếu bé vẫn phát triển trong ngưỡng bình thường thì bố mẹ không cần quá lo lắng.
Ngoài ra, bố mẹ cũng đừng bỏ qua các hoạt động như nằm sấp hay tập bò khi bé còn nhỏ. Đây là nền tảng giúp tăng sức mạnh vùng vai, lưng và cơ lõi.
Và đôi khi, điều bé cần nhất là thêm một chút thời gian để tự mình thử sức. Khi bé loay hoay cài cúc áo hay mặc áo chưa xong, thay vì vội vàng làm hộ, bố mẹ nhẹ nhàng động viên: “Con thử lại thêm lần nữa nhé, mẹ tin con làm được.”
Mỗi lần bé dùng đôi bàn tay nhỏ để khám phá thế giới đều là một bước tiến trong quá trình phát triển trí não. Vì vậy, hãy cố gắng nuôi dưỡng bé lớn lên với đôi tay khéo léo, tự tin chạm vào, sáng tạo và khám phá thế giới rộng lớn xung quanh mình.
