Từ sinh viên lên thành phố nhập học, người lao động thuê trọ gần khu công nghiệp đến nhân viên văn phòng chuyển chỗ ở để thuận tiện đi làm, việc sinh sống tại một nơi khác với địa chỉ thường trú đã trở thành tình huống quen thuộc trong đời sống hiện nay.
Tuy nhiên, bên cạnh việc ký hợp đồng thuê nhà, đóng tiền cọc hay ổn định sinh hoạt, người dân còn cần chú ý đến thủ tục đăng ký tạm trú. Đây không chỉ là việc khai báo nơi ở với cơ quan chức năng, mà còn là nghĩa vụ pháp lý của công dân khi sinh sống ngoài nơi thường trú trong thời gian nhất định. Từ ngày 15/12/2025, nếu không thực hiện đúng quy định này, người thuê trọ có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP.
Phạt từ 500.000 đồng - 1.000.000 đồng nếu không đăng ký tạm trú
Theo quy định của Luật Cư trú năm 2020, đăng ký tạm trú là việc công dân khai báo nơi sinh sống hiện tại với cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Thủ tục này được thực hiện khi công dân đến sinh sống tại chỗ ở hợp pháp ngoài phạm vi đơn vị hành chính cấp xã nơi đã đăng ký thường trú để lao động, học tập hoặc vì mục đích khác từ 30 ngày trở lên.
Điều này có nghĩa, một người từ quê lên thành phố thuê phòng trọ để đi làm, sinh viên thuê nhà gần trường, người lao động ở lại khu công nghiệp hoặc người chuyển đến sống cùng người thân trong thời gian dài đều có thể thuộc trường hợp phải đăng ký tạm trú. Việc đăng ký không phụ thuộc hoàn toàn vào việc người đó có sở hữu nhà hay không, mà căn cứ vào nơi đang cư trú thực tế và thời gian sinh sống tại đó.
Từ ngày 15/12/2025, Nghị định 282/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, quy định rõ mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm về đăng ký và quản lý cư trú. Theo Điều 10 của Nghị định này, người không thực hiện đúng quy định về đăng ký thường trú, đăng ký tạm trú, xóa đăng ký thường trú, xóa đăng ký tạm trú, tách hộ, điều chỉnh thông tin cư trú hoặc khai báo thông tin cư trú có thể bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng.
Quy định này khiến nhóm người thuê trọ cần đặc biệt lưu ý. Trên thực tế, không ít người sau khi chuyển vào phòng trọ mới thường chỉ quan tâm đến hợp đồng thuê nhà, tiền điện nước, phí sinh hoạt, mua sắm đồ dùng cần thiết mà quên mất việc khai báo cư trú. Một số trường hợp lại cho rằng chủ nhà trọ sẽ tự thực hiện thay, hoặc nghĩ chỉ cần có căn cước công dân, tài khoản VNeID là đủ. Tuy nhiên, nếu thuộc diện phải đăng ký tạm trú mà không thực hiện đúng quy định, người dân vẫn có thể bị xử phạt.
Cần phân biệt rõ giữa tạm trú và lưu trú. Đăng ký tạm trú thường áp dụng với trường hợp công dân đến sinh sống tại một địa điểm ngoài nơi thường trú từ 30 ngày trở lên. Trong khi đó, thông báo lưu trú thường áp dụng với trường hợp ở lại trong thời gian ngắn tại khách sạn, nhà nghỉ, cơ sở lưu trú, nhà người thân hoặc địa điểm khác. Nghị định 282/2025/NĐ-CP cũng quy định xử phạt đối với hành vi không thực hiện đúng quy định về thông báo lưu trú, khai báo tạm vắng.
Ngoài mức phạt từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng, Nghị định còn nêu các mức xử phạt cao hơn đối với những hành vi vi phạm nghiêm trọng hơn. Chẳng hạn, hành vi tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch giấy tờ cư trú; mua bán, cho thuê giấy tờ liên quan đến cư trú; sử dụng giấy tờ cư trú để thực hiện hành vi trái pháp luật có thể bị phạt từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng.
Một số hành vi khác như cho người khác đăng ký cư trú vào chỗ ở của mình để vụ lợi, cản trở công dân thực hiện quyền tự do cư trú hoặc không chấp hành việc kiểm tra cư trú theo quy định có thể bị phạt từ 4.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng. Trường hợp cung cấp thông tin, giấy tờ, tài liệu sai sự thật về cư trú hoặc làm giả dữ liệu cư trú có thể bị phạt từ 8.000.000 đồng đến 12.000.000 đồng.
Đáng chú ý, theo khoản 2 Điều 5 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, mức phạt tiền nêu tại Chương II của Nghị định là mức áp dụng đối với cá nhân. Nếu tổ chức có cùng hành vi vi phạm, mức phạt tiền sẽ gấp 2 lần mức phạt đối với cá nhân. Điều này đồng nghĩa, các cơ sở kinh doanh lưu trú, nhà ở tập thể, ký túc xá, cơ sở lưu trú tại khu công nghiệp hoặc đơn vị có trách nhiệm quản lý người ở cũng cần thực hiện đúng quy định về thông báo lưu trú, quản lý cư trú.
Với người thuê trọ, việc đăng ký tạm trú không chỉ để tránh bị phạt. Đây còn là cơ sở quan trọng để người dân thực hiện nhiều thủ tục hành chính khác như xác nhận cư trú, làm hồ sơ học tập cho con, đăng ký phương tiện, thực hiện một số thủ tục bảo hiểm, y tế, ngân hàng hoặc các dịch vụ công liên quan đến nơi cư trú thực tế.
Hướng dẫn đăng ký tạm trú theo 2 cách VNeID hoặc ra trực tiếp
Hiện nay, người dân có thể đăng ký tạm trú theo hai cách phổ biến: thực hiện trực tuyến qua ứng dụng VNeID, Cổng dịch vụ công hoặc đến trực tiếp cơ quan đăng ký cư trú tại địa phương. Tùy điều kiện sử dụng điện thoại, tài khoản định danh điện tử và hồ sơ cá nhân, người dân có thể chọn cách phù hợp.
Với hình thức trực tuyến, người dân có thể sử dụng ứng dụng VNeID trên điện thoại. VNeID là ứng dụng định danh điện tử quốc gia, tích hợp nhiều thông tin quan trọng như căn cước công dân, giấy phép lái xe, đăng ký xe, bảo hiểm y tế, thông tin cư trú và một số giấy tờ liên quan. Khi tài khoản được định danh ở mức phù hợp, người dân có thể thực hiện nhiều thủ tục hành chính ngay tại nhà.
Để đăng ký tạm trú trên VNeID, trước hết người dùng cần mở ứng dụng và đăng nhập tài khoản. Sau đó, chọn mục “Thủ tục hành chính”, tiếp tục chọn “Đăng ký tạm trú”. Hệ thống có thể yêu cầu xác thực bằng mã PIN, Face ID hoặc Touch ID tùy thiết bị để bảo đảm an toàn thông tin.
Tiếp theo, người dùng chọn đối tượng thực hiện. Nếu tự đăng ký cho bản thân, chọn “Bản thân”. Nếu khai hộ người khác, chẳng hạn người thân, sinh viên, lao động thuê trọ, có thể chọn “Khai hộ”. Sau đó, người dùng chọn hình thức tạm trú, gồm lập hộ mới tại chỗ ở mới hoặc đăng ký vào hộ đã có sẵn trong trường hợp ở cùng người khác.
Ở bước nhập thông tin, người dân cần điền đầy đủ địa chỉ nơi tạm trú, gồm tỉnh/thành phố, xã, số nhà, tên đường và các thông tin liên quan đến chỗ ở hợp pháp. Trường hợp ở nhà thuê, người đăng ký có thể cần thông tin chủ hộ, mối quan hệ với chủ hộ và giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp như hợp đồng thuê nhà hoặc văn bản đồng ý cho đăng ký tạm trú.
Một điểm người thuê trọ cần chú ý là việc xác nhận đồng ý của chủ hộ hoặc chủ sở hữu chỗ ở. Tùy từng trường hợp, việc xác nhận có thể thực hiện qua VNeID nếu chủ hộ có tài khoản phù hợp, hoặc thông qua tờ khai cư trú theo mẫu. Vì vậy, khi mới chuyển vào phòng trọ, người thuê nên trao đổi trước với chủ nhà để chuẩn bị hồ sơ, tránh bị chậm trễ.
Sau khi hoàn tất thông tin, người dùng kiểm tra lại hồ sơ, tải lên giấy tờ cần thiết nếu hệ thống yêu cầu, sau đó thực hiện thanh toán lệ phí nếu có. Một số nhóm đối tượng theo quy định có thể được miễn lệ phí đăng ký tạm trú, chẳng hạn người có công, hộ nghèo, học sinh, sinh viên hoặc các trường hợp thuộc diện miễn giảm theo quy định địa phương.
Khi hồ sơ đã được gửi thành công, người dân có thể theo dõi tiến độ xử lý ngay trên ứng dụng hoặc cổng dịch vụ công. Kết quả đăng ký tạm trú có thể được trả dưới dạng thông báo điện tử, thông tin cập nhật trên hệ thống cư trú hoặc xác nhận cư trú trực tuyến tùy từng trường hợp.
Bên cạnh VNeID, người dân vẫn có thể đăng ký tạm trú bằng cách đến trực tiếp công an cấp xã nơi dự kiến tạm trú. Khi đi, cần chuẩn bị giấy tờ tùy thân, tờ khai thay đổi thông tin cư trú và giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp. Với người thuê nhà, giấy tờ thường gặp là hợp đồng thuê nhà, giấy xác nhận của chủ nhà hoặc văn bản đồng ý cho đăng ký tạm trú.
Đối với người thuê trọ, thời điểm tốt nhất để thực hiện thủ tục là ngay sau khi chuyển vào nơi ở mới và xác định sẽ lưu trú từ 30 ngày trở lên. Việc chủ động đăng ký sớm giúp tránh rủi ro bị xử phạt, đồng thời thuận tiện hơn khi cần xác nhận thông tin cư trú cho các thủ tục khác.
Do đó, mỗi người dân nên kiểm tra lại thông tin cư trú của mình trên VNeID hoặc liên hệ cơ quan công an địa phương nếu chưa rõ tình trạng đăng ký. Một thao tác tưởng nhỏ nhưng có thể giúp người thuê trọ tránh khoản phạt không đáng có, đồng thời bảo đảm quyền lợi trong quá trình sinh sống, học tập và làm việc tại nơi ở mới.
