Hầu như bố mẹ nào cũng từng nhận được rất nhiều lời khuyên từ ông bà, người thân hay những người có kinh nghiệm chăm sóc trẻ. Nhiều kinh nghiệm được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác và từng mang lại giá trị trong một giai đoạn nhất định.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của y học và khoa học, nhiều quan niệm chăm sóc trẻ trước đây đã được nghiên cứu lại. Một số thói quen từng được xem là đúng có thể không còn phù hợp, có ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.
Vì vậy, bên cạnh việc trân trọng những kinh nghiệm của các thế hệ đi trước, bố mẹ cũng nên cập nhật thêm kiến thức khoa học hiện đại để có những lựa chọn phù hợp hơn. Khi hiểu đúng và áp dụng đúng, nhằm giúp con lớn lên khỏe mạnh, an toàn.
Trẻ càng được ủ ấm càng tốt
Đây là một trong những quan niệm khá phổ biến. Nhiều ông bà và bố mẹ thấy tay hoặc chân trẻ hơi lạnh liền cho rằng bé đang bị lạnh, vì thế mặc thêm nhiều lớp quần áo hoặc đắp chăn thật dày để tránh cảm.
Tuy nhiên, thực tế lại không hoàn toàn như vậy. Cơ chế điều hòa thân nhiệt của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ vẫn chưa phát triển hoàn thiện. Trong khi đó, quá trình trao đổi chất của trẻ diễn ra mạnh hơn người lớn nên trẻ rất dễ bị nóng nếu mặc quá nhiều quần áo.
Việc ủ ấm quá mức khiến trẻ khó chịu, đổ nhiều mồ hôi, dễ nổi rôm sảy hoặc chàm da mà còn có thể làm tăng nguy cơ quá nóng.
Để đánh giá trẻ có lạnh hay không, bố mẹ nên kiểm tra vùng gáy của bé. Nếu gáy ấm và khô ráo, điều đó cho thấy trẻ đang được mặc đủ ấm. Tay và chân hơi mát là hiện tượng khá phổ biến ở trẻ nhỏ và thường không phải dấu hiệu cho thấy bé đang bị lạnh.
Véo mũi sẽ giúp trẻ có sống mũi cao hơn
Không ít người tin rằng nếu thường xuyên véo sống mũi của trẻ từ nhỏ thì khi lớn lên mũi sẽ cao và đẹp hơn. Tuy nhiên, đây chỉ là một quan niệm dân gian và chưa có cơ sở khoa học chứng minh.
Trên thực tế, hình dáng và độ cao của sống mũi chủ yếu được quyết định bởi yếu tố di truyền và quá trình phát triển tự nhiên của cơ thể. Việc thường xuyên véo hoặc nắn mũi không thể làm thay đổi cấu trúc xương hay giúp sống mũi cao hơn.
Mũi của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ còn rất mềm, niêm mạc mũi mỏng và chứa nhiều mạch máu. Nếu véo mũi quá mạnh hoặc quá thường xuyên, trẻ có thể bị đau, tổn thương niêm mạc, chảy máu mũi, thậm chí làm tăng nguy cơ viêm nhiễm.
Tập cho trẻ đi vệ sinh càng sớm càng tốt
Ở những năm đầu đời, cơ vòng bàng quang, cơ vòng hậu môn và hệ thần kinh của trẻ vẫn chưa phát triển hoàn thiện. Vì vậy, trẻ chưa thể chủ động kiểm soát việc tiểu tiện hay đại tiện như người lớn. Nếu ép trẻ đi vệ sinh quá sớm hoặc quá thường xuyên, khó giúp trẻ biết tự chủ nhanh hơn, có thể làm rối loạn phản xạ đi vệ sinh tự nhiên.
Bên cạnh đó, việc liên tục thúc ép hoặc tạo áp lực cho trẻ có thể khiến bé cảm thấy căng thẳng, sợ hãi hoặc hình thành tâm lý không thoải mái mỗi khi đi vệ sinh.
Khi trẻ đã có những dấu hiệu sẵn sàng như biết báo trước nhu cầu đi vệ sinh, có thể ngồi vững hoặc giữ tã khô trong một khoảng thời gian, đó là thời điểm phù hợp để bắt đầu tập cho trẻ. Sự kiên nhẫn và đồng hành của bố mẹ sẽ giúp quá trình này diễn ra nhẹ nhàng, tự nhiên và hiệu quả hơn.
Nhai thức ăn trước rồi mới cho trẻ ăn
Trước đây, nhiều người cho rằng trẻ chưa mọc đủ răng nên người lớn cần nhai nhỏ thức ăn trước để bé dễ nuốt và dễ tiêu hóa hơn. Một số người còn có thói quen dùng miệng thổi nguội thức ăn trước khi đút cho trẻ. Tuy nhiên, theo quan điểm y học hiện nay, đây là những thói quen không được khuyến khích.
Trong khoang miệng của người lớn tồn tại nhiều loại vi khuẩn và virus. Khi nhai thức ăn hoặc thổi trực tiếp vào thức ăn của trẻ, các vi sinh vật này có thể theo nước bọt lây sang bé. Đối với trẻ nhỏ có hệ miễn dịch còn non yếu, điều này làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về đường tiêu hóa, bệnh răng miệng và một số bệnh truyền nhiễm khác.
Để bảo vệ sức khỏe của trẻ, bố mẹ và người chăm sóc nên cắt nhỏ hoặc nghiền thức ăn bằng dụng cụ phù hợp với từng độ tuổi, đồng thời để thức ăn nguội tự nhiên hoặc khuấy đều giúp giảm nhiệt trước khi cho bé ăn. Đây là cách vừa an toàn, vừa đảm bảo vệ sinh.
Quá tin vào các mẹo chữa bệnh dân gian
Khi trẻ bị sốt, ho hoặc gặp một số vấn đề sức khỏe, nhiều gia đình vẫn ưu tiên áp dụng các mẹo truyền miệng thay vì đưa trẻ đi khám. Chẳng hạn như dùng nước trà để rửa mắt, tự ý cho trẻ uống thuốc của người lớn hoặc cố gắng làm cho trẻ đổ nhiều mồ hôi để hạ sốt.
Mặc dù những cách làm này xuất phát từ sự quan tâm và kinh nghiệm của người đi trước, nhưng phần lớn chưa được khoa học chứng minh về hiệu quả.
Ví dụ, việc cố gắng ủ ấm để trẻ đổ nhiều mồ hôi không giúp hạ sốt nhanh hơn mà còn có thể khiến trẻ mất nước, mệt mỏi, thậm chí làm tăng nguy cơ co giật do sốt ở một số trẻ nhạy cảm. Tương tự, việc tự ý dùng thuốc hoặc áp dụng các mẹo dân gian khi chưa xác định rõ nguyên nhân bệnh cũng có thể che lấp triệu chứng, khiến bác sĩ khó đánh giá chính xác tình trạng của trẻ.
Khi trẻ có dấu hiệu bất thường về sức khỏe, điều quan trọng nhất là theo dõi sát tình trạng của con và đưa trẻ đến cơ sở y tế khi cần thiết. Việc điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ luôn là lựa chọn an toàn và hiệu quả hơn so với việc tự áp dụng các phương pháp chưa được kiểm chứng.
