Có một kiểu giáo dục rất đặc biệt, đó là để trẻ học từ chính cuộc sống hàng ngày.
Thay vì lúc nào cũng tìm kiếm những hoạt động cầu kỳ, cha mẹ có thể đưa con đến những nơi quen thuộc như chợ, ngân hàng, nơi mình làm việc hay đi phương tiện công cộng. Điều quan trọng không nằm ở việc nơi đó sang trọng đến đâu, mà ở những gì trẻ được nhìn thấy và suy ngẫm sau mỗi trải nghiệm.
Một đứa trẻ được tự mình quan sát, đặt câu hỏi và thử giải quyết những tình huống nhỏ trong đời sống sẽ dần hình thành khả năng suy nghĩ độc lập, biết quan tâm đến người khác và hiểu hơn về giá trị của lao động.
Dưới đây là 5 nơi cha mẹ có thể đưa con đến thường xuyên mà gần như không cần tốn thêm chi phí.
1. Đi chợ cùng con: Một lớp học về tiền bạc và cuộc sống
Đừng xem việc đưa trẻ đi chợ đơn thuần là chuyện mua thức ăn. Với một đứa trẻ, khu chợ có thể chứa đựng rất nhiều điều thú vị để quan sát.
Cha mẹ có thể hỏi con: Vì sao hôm nay rau đắt hơn hôm trước? Tại sao cùng một loại quả nhưng mỗi hàng lại bán một giá khác nhau? Vì sao có những món chỉ xuất hiện vào một mùa nhất định?
Những câu hỏi đơn giản như vậy giúp trẻ bắt đầu chú ý đến mối liên hệ giữa giá cả, mùa vụ, nguồn cung và nhu cầu của người mua.
Cha mẹ cũng có thể giao cho con những nhiệm vụ nhỏ như ghi nhớ danh sách vài món đồ cần mua, so sánh giá hai sản phẩm hoặc tính thử số tiền phải trả.
Không cần một bài giảng dài về tài chính, trẻ vẫn có thể dần hiểu rằng tiền có giới hạn và mỗi lựa chọn đều cần được cân nhắc.
Quan trọng hơn, đi chợ còn giúp trẻ quan sát công việc của rất nhiều người: người bán hàng, người vận chuyển, người thu ngân, người mua bán... Đó đều là những bài học sống động mà sách vở khó có thể thay thế hoàn toàn.
2. Đến ngân hàng: Dạy con hiểu tiền không tự nhiên mà có
Nhiều trẻ biết tiền có thể mua đồ chơi, quần áo hay đồ ăn nhưng chưa thực sự hiểu tiền đến từ đâu và vì sao người lớn phải làm việc mỗi ngày.
Một lần đến ngân hàng cùng cha mẹ có thể trở thành cơ hội để bắt đầu câu chuyện đó.
Tùy độ tuổi, cha mẹ có thể giải thích cho con những khái niệm đơn giản như gửi tiết kiệm, rút tiền, tài khoản hay tích lũy. Không cần nói quá sâu về các sản phẩm tài chính, điều quan trọng là giúp trẻ hiểu rằng phía sau số tiền gia đình có được là thời gian, công sức và lao động.
Chẳng hạn, khi con muốn mua một món đồ khá đắt, cha mẹ có thể cùng con tính xem cần tiết kiệm bao lâu để có đủ số tiền đó.
Cách làm này thực tế hơn nhiều so với việc chỉ nói: “Con phải biết tiết kiệm”.
Trẻ sẽ bắt đầu hiểu rằng tiết kiệm không có nghĩa là không được mua bất cứ thứ gì mình thích, mà là biết cân nhắc điều gì thực sự cần thiết và điều gì có thể chờ đợi.
3. Nơi cha mẹ làm việc: Bài học mà lời nhắc nhở khó thay thế
Có những câu cha mẹ nói với con rất nhiều lần nhưng trẻ vẫn chưa thực sự hiểu.
“Bố mẹ đi làm rất vất vả”.
“Tiền không dễ kiếm”.
“Con phải biết trân trọng những gì mình đang có”.
Nhưng nếu có một dịp phù hợp để trẻ tận mắt nhìn thấy công việc của cha mẹ, những câu nói ấy có thể trở nên dễ hiểu hơn rất nhiều.
Nếu môi trường làm việc an toàn và cho phép, thỉnh thoảng cha mẹ có thể cho con biết mình làm gì mỗi ngày. Trẻ có thể nhìn thấy một ngày làm việc bắt đầu ra sao, những công việc tưởng như đơn giản cần bao nhiêu thời gian và vì sao sau một ngày dài, người lớn đôi khi mệt mỏi.
Đặc biệt, đừng chỉ cho con thấy thành quả. Hãy để trẻ hiểu cả quá trình phía sau một đồng tiền kiếm được.
Từ đó, trẻ có thể hình thành sự trân trọng với công sức của cha mẹ và với công việc của những người xung quanh.
Đây cũng là cách để cha mẹ dạy con về trách nhiệm mà không cần biến mỗi cuộc trò chuyện thành một bài giáo huấn.
4. Những bữa ăn cùng người khác: Học cách giao tiếp và lắng nghe
Không phải cứ đến nhà hàng sang trọng trẻ mới có cơ hội học cách ứng xử.
Một bữa cơm với ông bà, họ hàng, bạn bè của cha mẹ hay những người thân quen cũng có thể trở thành một “tiết học” tự nhiên về giao tiếp.
Trẻ sẽ quan sát cách người lớn chào hỏi, mời nhau dùng bữa, lắng nghe khi người khác nói và xử lý những tình huống bất đồng.
Cha mẹ cũng có thể hướng dẫn con những điều rất nhỏ: Khi gặp người lớn nên chào hỏi thế nào? Khi người khác đang nói có nên chen ngang không? Nếu không đồng ý với một ý kiến thì nên bày tỏ ra sao?
Những kỹ năng này thường không thể hình thành chỉ bằng vài câu dặn dò.
Trẻ cần được nhìn thấy, nghe thấy và thực hành trong những tình huống thực tế.
Tất nhiên, cha mẹ nên lựa chọn những cuộc gặp gỡ phù hợp với độ tuổi của con. Không phải môi trường người lớn nào cũng thích hợp để trẻ tham gia.
5. Xe buýt, tàu điện: Để con từng bước học cách tự lập
Với những gia đình thường xuyên đưa đón con bằng ô tô hoặc xe máy, một chuyến xe buýt hay tàu điện đôi khi lại mang đến trải nghiệm rất khác.
Trẻ có thể học cách xem tuyến đường, nhận biết điểm dừng, xếp hàng, giữ trật tự và quan sát những người xung quanh.
Trên phương tiện công cộng, trẻ cũng có cơ hội nhìn thấy nhiều hoàn cảnh khác nhau: người đi làm, học sinh, người cao tuổi, người khuyết tật, những người xa lạ cùng di chuyển trong một không gian chung.
Cha mẹ có thể tận dụng những chuyến đi như vậy để dạy con cách nhường chỗ, giữ khoảng cách phù hợp, bảo quản đồ cá nhân và chủ động hỏi người khác khi cần giúp đỡ.
Khi trẻ lớn hơn và đủ khả năng, cha mẹ có thể từng bước giao cho con những nhiệm vụ độc lập, chẳng hạn tự kiểm tra điểm xuống hoặc ghi nhớ tuyến đường quen thuộc.
Đó là những bước nhỏ nhưng có ý nghĩa trong quá trình hình thành sự tự tin và khả năng tự chăm sóc bản thân.
Điều quan trọng không phải con đã đi được bao xa
Nhiều cha mẹ lo rằng mình không có điều kiện đưa con đi du lịch thường xuyên thì khó cho trẻ có những trải nghiệm phong phú.
Thực tế, mở rộng thế giới của con không nhất thiết phải bắt đầu bằng một chuyến đi xa.
Một buổi đi chợ có thể dạy trẻ về tiền bạc. Một lần đến ngân hàng giúp con hiểu hơn về tiết kiệm. Một buổi ghé nơi cha mẹ làm việc giúp con nhìn thấy giá trị của lao động. Một bữa cơm cùng nhiều thế hệ cho trẻ cơ hội học cách giao tiếp. Một chuyến xe buýt lại giúp con rèn sự chủ động và quan sát.
Điều đáng giá nhất nằm ở việc cha mẹ đồng hành và trò chuyện với con sau mỗi trải nghiệm.
Thay vì chỉ hỏi “Hôm nay con có vui không?”, hãy thử hỏi: “Con thấy điều gì thú vị nhất?”, “Vì sao con nghĩ chuyện đó lại xảy ra?” hoặc “Nếu là con, con sẽ làm thế nào?”.
Chính những câu hỏi ấy mới biến một chuyến đi bình thường thành cơ hội để trẻ suy nghĩ.
Cha mẹ không cần phải tốn thật nhiều tiền mới có thể mở rộng thế giới cho con. Đôi khi, chỉ cần bước ra khỏi cánh cửa nhà và cùng con nhìn kỹ hơn vào cuộc sống xung quanh, trẻ đã có thêm một bài học mà không cuốn sách nào có thể mang đến theo cách giống hệt như vậy.
