Nhắc đến quả mít, nhiều người thường nghĩ ngay đến những múi vàng ươm, thơm lừng mà ít chú ý đến phần xơ nằm xen giữa các múi. Từng bị xem là thứ bỏ đi, chỉ được tận dụng làm thức ăn cho gia súc, xơ mít nay lại trở thành nguyên liệu chế biến nhiều món ăn dân dã, hấp dẫn.
Xơ mít là phần sợi thịt quả nằm xen kẽ giữa các múi, bao quanh lõi và có tác dụng liên kết các múi mít với nhau. Khi bổ quả mít chín, phần xơ thường có màu trắng ngà, vàng nhạt hoặc vàng đậm tùy giống và độ chín của quả. Trong đó, loại xơ già, dày, có màu vàng, vị ngọt nhẹ và mùi thơm đặc trưng thường được ưa chuộng hơn cả. Những phần xơ mỏng, trắng, ít vị hoặc quá dai thường không được đánh giá cao về chất lượng.
Ở nhiều vùng quê, xơ mít từng là nguyên liệu quen thuộc trong căn bếp của các gia đình. Ngày trước, khi cuộc sống còn thiếu thốn, người dân thường tận dụng gần như toàn bộ quả mít để làm thực phẩm. Múi mít để ăn tươi, hạt đem luộc hoặc rang, còn phần xơ được giữ lại để xào, kho cá, kho thịt hoặc muối chua. Chỉ với một ít gia vị có sẵn trong nhà, người nội trợ đã có thể chế biến thành món ăn đủ vị cho cả gia đình.
Bởi vậy, xơ mít từng được xem là món ăn nhà nghèo, gắn với những bữa cơm giản dị ở làng quê. Tuy không có giá trị cao như phần múi, nguyên liệu này vẫn được yêu thích bởi vị ngọt tự nhiên, độ dai mềm và khả năng kết hợp với nhiều loại thực phẩm khác nhau.
Điểm hấp dẫn của xơ mít là hương vị khá đặc trưng. Khi còn tươi, phần xơ có độ dai, vị ngọt nhẹ và thoang thoảng mùi thơm của mít chín. Sau khi nấu, nguyên liệu trở nên mềm hơn nhưng vẫn giữ được độ dai nhất định. Đặc biệt, các sợi xơ có khả năng thấm hút gia vị tốt, vì thế khi xào hoặc kho cùng các nguyên liệu khác sẽ tạo nên vị đậm đà, đưa cơm.
Một trong những cách chế biến phổ biến nhất là xơ mít xào. Sau khi tách khỏi quả, xơ được nhặt sạch, loại bỏ phần dập, rửa qua rồi để ráo. Người nấu có thể xé thành từng sợi nhỏ, phi thơm hành, tỏi hoặc sả ớt rồi cho xơ mít vào đảo đều. Nêm thêm nước mắm, muối, đường, tiêu và một chút ớt để món ăn đậm vị. Khi xơ săn lại, thấm gia vị và dậy mùi thơm là có thể thưởng thức. Món này ngon hơn khi ăn nóng cùng cơm trắng, đặc biệt nếu được xào thêm tóp mỡ hoặc thịt ba chỉ.
Ngoài món xào, xơ mít kho cá cũng là cách chế biến được nhiều người yêu thích. Phần xơ vàng được xếp cùng cá, thêm nước mắm, hành, tiêu, ớt và nước màu rồi kho liu riu. Trong quá trình nấu, xơ hút phần nước kho, trở nên đậm đà, hòa quyện với vị béo của cá. Xơ mít kho thịt cũng hấp dẫn không kém khi kết hợp với thịt ba chỉ, tạo nên món ăn có vị ngọt tự nhiên, béo thơm và nước kho sánh đậm.
Ở một số địa phương, đặc biệt tại miền Trung, xơ mít còn được dùng để làm nhút – món ăn muối chua dân dã gắn với đời sống của người dân. Sau khi sơ chế, xơ được trộn với muối, cho vào chum hoặc vại, nén chặt và để lên men tự nhiên. Thành phẩm có vị chua dịu, mặn nhẹ, độ giòn dai đặc trưng, thường được dùng ăn kèm cơm nóng hoặc các món kho. Ngoài ra, xơ mít còn có thể trộn gỏi cùng rau thơm, lạc rang, nước mắm chua ngọt hoặc chế biến thành món chiên giòn để đổi vị.
Giá xơ mít nhìn chung khá bình dân, thường được bán theo túi hoặc cân tùy người bán và cách sơ chế. Tại một số điểm bán, xơ mít từng có giá khoảng 5.000-15.000 đồng/túi, tùy lượng và chất lượng.
Mít thường vào mùa thu hoạch rộ trong những tháng thời tiết nóng, phổ biến khoảng tháng 4 đến tháng 8, dù thời gian cụ thể còn phụ thuộc vào giống và vùng trồng. Đây cũng là thời điểm người tiêu dùng dễ tìm mua xơ mít hơn cả.
