Từng là món ăn quen thuộc trong những bữa cơm đạm bạc, tóp mỡ gắn với ký ức về một thời thiếu thốn khi thịt cá còn là thức ăn xa xỉ. Thế nhưng ngày nay, những miếng tóp mỡ vàng ruộm, giòn tan, béo thơm lại được nâng cấp thành nhiều món đặc sản, xuất hiện trên chợ mạng với mức giá có thể lên tới 500.000 đồng/kg.
Ngày trước, mỗi khi nhà có lợn, phần mỡ thường được cắt nhỏ rồi cho vào chảo rán lấy mỡ nước. Khi những miếng mỡ teo lại, chuyển sang màu vàng óng, phần tóp được vớt ra để dành ăn dần. Với những gia đình khó khăn, đây gần như là nguồn thức ăn quen thuộc bởi vừa rẻ, vừa có thể bảo quản được lâu.
Một bát cơm trắng nóng hổi ăn cùng vài miếng tóp mỡ, chan thêm chút nước mắm hoặc nước mắm ớt từng là bữa cơm phổ biến ở nhiều vùng quê. Những ngày mưa bão, rau xanh khan hiếm, thịt cá ít ỏi, hũ tóp mỡ trong bếp càng trở nên quý giá. Tuy nhiên, ăn thường xuyên, món ăn béo ngậy này cũng dễ khiến người ta ngán.
Ngày nay, khi đời sống thay đổi, tóp mỡ lại có một "cuộc hồi sinh" đầy bất ngờ. Không còn chỉ là phần phụ sau khi rán mỡ, tóp mỡ được chế biến cầu kỳ hơn, đóng gói đẹp mắt và biến tấu thành nhiều món ăn vặt được người thành phố ưa chuộng.
Trên chợ mạng, tóp mỡ nguyên vị, tóp mỡ rim tỏi ớt, tóp mỡ cháy tỏi hay tóp mỡ sốt gia vị được bán với giá khoảng 300.000-500.000 đồng/kg, tùy loại. Mức giá này khiến nhiều người từng trải qua thời khó khăn không khỏi bất ngờ, bởi món ăn ngày trước vốn chẳng được xem là đặc sản nay lại có giá ngang nhiều loại thực phẩm cao cấp.
Điểm hấp dẫn của tóp mỡ nằm ở kết cấu và hương vị rất riêng. Những miếng tóp đạt chuẩn có màu vàng nâu đẹp mắt, bên ngoài giòn rụm, cắn vào nghe tiếng "rộp" vui tai, bên trong vẫn có độ béo và vị ngọt tự nhiên. Khi được tẩm thêm tỏi, ớt, nước mắm hoặc các loại gia vị, món ăn càng đậm đà, thơm nức và dễ gây "nghiện".
Để làm tóp mỡ ngon, nguyên liệu cũng được lựa chọn kỹ hơn trước. Một số cơ sở sử dụng phần mỡ có lẫn thịt hoặc má heo để thành phẩm vừa giòn vừa có độ mềm. Thịt được sơ chế sạch, chần cùng gừng, quế, hồi để khử mùi rồi cắt thành miếng vừa ăn, tẩm ướp gia vị trước khi chiên.
Công đoạn chiên đòi hỏi người làm phải kiểm soát nhiệt độ để tóp chín vàng đều mà không bị cháy. Khi miếng tóp nổi lên, có màu vàng óng và đạt độ giòn mong muốn, chúng được vớt ra để ráo dầu. Sau đó có thể giữ nguyên vị hoặc tiếp tục đảo cùng tỏi, ớt và nước mắm để tạo thành những phiên bản đậm đà hơn.
Tóp mỡ cũng đặc biệt hợp với các món có vị chua, cay và mặn. Một đĩa tóp mỡ giòn ăn cùng dưa cải muối chua, chấm nước mắm ớt hoặc dùng làm món nhậu là sự kết hợp được nhiều người yêu thích. Vị béo của tóp được cân bằng bởi vị chua của dưa và cái cay nồng của ớt, nhờ vậy món ăn trở nên đậm đà nhưng không quá ngấy.
Không dừng ở tóp mỡ thông thường, một số nơi còn sáng tạo thành bánh tóp mỡ heo quay. Món này được tạo hình thành những khối tròn, màu vàng óng, sau đó ép chặt để tạo độ kết dính. Khi ăn, bánh có độ giòn rụm, vị mặn nhẹ, béo thơm và đặc biệt hấp dẫn khi dùng làm món ăn vặt.
Bánh tóp mỡ thường được đóng gói hút chân không để thuận tiện bảo quản và vận chuyển. Khi ăn, có thể dùng ngay hoặc làm nóng bằng nồi chiên không dầu, giúp bánh lấy lại độ giòn và mùi thơm. Một số loại được làm theo hai kiểu, từ giòn rụm đến dẻo nhẹ, phù hợp với nhiều khẩu vị. Đáng chú ý, một chiếc bánh tóp mỡ khoảng 250-300g có thể được bán với giá khoảng 120.000 đồng, tương đương gần 480.000 đồng/kg.
Sự thay đổi của tóp mỡ cũng cho thấy cách những món ăn dân dã được nhìn nhận lại trong đời sống hiện đại. Khi được làm kỹ hơn, kết hợp gia vị khéo léo và chú trọng cách bảo quản, món ăn từng bị xem là "thức ăn nhà nghèo" lại trở thành đặc sản được nhiều người thành phố tìm mua.
