Nhắc đến cây mướp, nhiều người thường nghĩ ngay đến những quả xanh dùng để nấu canh, xào hoặc luộc. Thế nhưng, ít ai biết rằng lá và ngọn non của loại cây quen thuộc này cũng có thể chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn. Từ thứ rau dân dã thường có sẵn trong vườn nhà, lá mướp ngày càng được nhiều người chú ý nhờ vị ngọt thanh, mềm thơm và cách chế biến đa dạng, có nơi bán với giá 30.000-45.000 đồng/kg.
Ở nhiều vùng quê Việt Nam, mướp được trồng phổ biến quanh hàng rào, bên hiên nhà hoặc trên những giàn tre trước sân. Người dân chủ yếu chăm sóc cây để thu hoạch quả, còn lá và ngọn non thường được tỉa bớt khi cây phát triển. Tuy nhiên, tại một số địa phương, đặc biệt ở những vùng còn duy trì thói quen tận dụng rau vườn, phần lá non này từ lâu đã được sử dụng làm thực phẩm.
Khi cần thêm rau xanh cho bữa cơm, người dân chỉ cần ra vườn hái vài ngọn mướp là có thể chế biến thành món ăn đơn giản. Không cầu kỳ trong khâu chuẩn bị, lá mướp có thể luộc, xào hoặc nấu canh cùng tôm, tép, cua đồng. Từ nguyên liệu sẵn có, những món ăn dân dã vẫn mang đến hương vị riêng, phù hợp với bữa cơm gia đình.
Điểm đặc biệt của lá mướp nằm ở kết cấu và hương vị sau khi nấu chín. Lá non thường mềm, có vị ngọt dịu, mùi thơm nhẹ và độ nhớt vừa phải. Đặc điểm này khiến lá mướp có nét tương đồng với rau đay, nhưng vẫn mang hương vị riêng của cây mướp. Khi được chế biến đúng cách, lá không quá nhũn, giữ được màu xanh và tạo cảm giác trơn mềm khi thưởng thức.
Với những người chưa từng ăn, việc sử dụng lá mướp làm rau có thể khá lạ lẫm. Thế nhưng, khi kết hợp với các nguyên liệu quen thuộc và gia vị phù hợp, loại lá này có thể trở thành món ăn ngon miệng. Chính sự giản dị, dễ chế biến đã giúp lá mướp được nhiều người yêu thích, nhất là những ai muốn tìm lại hương vị của các món rau quê.
Mướp là loại cây thân leo, ưa thời tiết ấm áp, được trồng ở nhiều địa phương trên cả nước. Cây thường phát triển mạnh vào mùa xuân và mùa hè khi có đủ ánh sáng, nước tưới và dinh dưỡng. Trong quá trình leo giàn, mướp liên tục mọc thêm nhánh, lá và ngọn mới. Người trồng có thể tận dụng một phần lá non để làm rau mà vẫn tiếp tục chăm sóc cây lấy quả.
Khác với quả mướp cần thời gian phát triển đến kích thước phù hợp mới thu hoạch, lá được hái khi còn non. Người dân thường chọn những ngọn vừa nhú, lá mới mở hoặc lá chưa quá già. Đây là thời điểm lá có cuống mềm, ít xơ, nhanh chín và giữ được vị ngọt tự nhiên. Những chiếc lá già, dày và cứng thường không được ưu tiên vì khi nấu dễ dai, giảm độ ngon.
Lá sau khi hái cần được nhặt bỏ phần úa vàng, sâu hoặc dập nát, sau đó rửa sạch và để ráo trước khi chế biến. Do dễ héo, loại rau này nên được sử dụng sớm để giữ độ tươi và hương vị. Trong quá trình trồng, người dân cũng không nên ngắt quá nhiều lá trên cùng một cây, bởi bộ lá khỏe mạnh vẫn cần thiết cho quá trình quang hợp, phát triển và nuôi quả.
Trong các cách chế biến, lá mướp luộc là món ăn đơn giản nhất. Lá và ngọn non được cho vào nồi nước sôi, luộc vừa chín rồi vớt ra để ráo. Khi ăn cùng nước mắm tỏi ớt hoặc kho quẹt, vị ngọt thanh của rau hòa quyện với nước chấm đậm đà, tạo nên món ăn dân dã, đưa cơm.
Nếu muốn đổi vị, lá mướp có thể được xào với tỏi. Tỏi phi thơm, sau đó cho rau vào đảo nhanh trên lửa lớn để lá chín đều mà không bị nhũn. Người nội trợ cũng có thể thêm tôm, tép hoặc thịt băm để món ăn thêm hấp dẫn. Khi chế biến, không nên xào quá lâu vì lá dễ mềm rũ, mất màu xanh và giảm hương vị tự nhiên.
Lá mướp còn thích hợp để nấu canh cùng tôm, tép hoặc cua đồng. Nước canh có vị ngọt tự nhiên, phần lá mềm và hơi nhớt nhẹ, phù hợp với những bữa cơm gia đình. Ngoài ra, lá non có thể dùng để nhúng lẩu hoặc cuộn thịt băm rồi hấp chín. Với cách làm này, lớp lá mềm thơm bao lấy phần nhân thịt đậm vị, tạo nên món ăn vừa lạ miệng vừa giữ được nét dân dã.
Những năm gần đây, các loại rau quê và nguyên liệu ít phổ biến được nhiều người quan tâm hơn. Tại một số chợ quê hay trên chợ mạng, lá mướp được bán với giá khoảng 30.000-45.000 đồng/kg.
