Rau đay là cây thân thảo thuộc loài Corchorus olitorius, được trồng chủ yếu để lấy lá và ngọn non làm thực phẩm. Cây có thân thẳng, phân nhiều nhánh, có thể cao từ 1 - 2m, lá mọc so le, hình thuôn hoặc hơi bầu, mép lá có răng cưa, phiến lá mỏng và mềm. Hoa rau đay nhỏ, có màu vàng, thường mọc đơn hoặc thành cụm nhỏ ở kẽ lá, riêng quả có dạng nang dài hình trụ, chứa nhiều hạt nhỏ bên trong.
Vườn rau đay của một hộ dân phát triển xanh tốt, cây phân nhiều nhánh, ngọn non mọc dày - Ảnh minh hoạ
Là loại cây ưa khí hậu nóng ẩm, phù hợp với điều kiện trồng trọt ở Việt Nam, nhiệt độ lý tưởng để rau đay sinh trưởng và phát triển tốt dao động từ 25 - 30°C, quá trình trồng cần cung cấp đầy đủ ánh sáng, tuy nhiên không quá gay gắt. Về độ ẩm, rau đay cần nhiều nước để phát triển nên đất phải luôn đủ ẩm, trước khi trồng việc làm đất tơi xốp, lên luống cũng rất quan trọng, giúp thoát nước nếu mưa lớn, hạn chế tình trạng ngập úng xảy ra.
Theo kinh nghiệm của một số hộ nông dân, thời vụ gieo trồng chính của rau đay là từ tháng 3 đến tháng 7 dương lịch. Hạt được gieo trực tiếp xuống đất, tưới giữ ẩm để cây nảy mầm đồng đều. Khi cây có khoảng 2-3 lá, người trồng bắt đầu tỉa bớt những cây yếu, đồng thời kết hợp làm cỏ và bón thúc. Việc chọn được những giống tốt, có tỷ lệ nảy mầm tốt, sinh trưởng đồng đều cũng giúp việc trồng chuyên canh đạt hiệu quả cao hơn.
Sau khi cây mọc đều, việc tỉa thưa giúp ruộng thông thoáng, giảm cạnh tranh ánh sáng và dinh dưỡng giữa các cây. Mặc dù quá trình chăm sóc rau đay không quá tốn công nhưng cần được duy trì thường xuyên để vườn rau đay đạt được chất lượng đồng đều khi thu hái.
Cụ thể, loại rau này cần độ ẩm cao để lá phát triển, vì vậy khi trồng cần tưới nước đều đặn 1-2 lần/ngày vào sáng sớm và chiều mát. Trong giai đoạn cây con, cần tưới nhẹ nhàng để tránh tổn thương cây, lượng nước tưới cũng cần phù hợp để đất không bị khô hoặc ngập úng kéo dài.
Khác với nhiều loại rau ăn lá khác phải thu hoạch cả cây rồi xuống giống mới, rau đay có thể áp dụng cách cắt ngọn để duy trì nhiều đợt hái trong cùng một vụ. Đây là kỹ thuật trong quá trình trồng giúp rau không bị già cỗi và cho thu hoạch lâu dài. Khi cây cao khoảng 30 - 40cm, tiến hành bấm ngọn chính. Việc này sẽ kích thích cây phân nhánh, tạo ra nhiều chồi non hơn, việc làm này được tiếp tục áp dụng ở các đợt hái sau, vừa giúp tăng hiệu quả kinh tế, vừa làm cây nhanh vươn cao và mau ra hoa. Sau một đợt thu hoạch, cần phải giúp rau đay phục hồi bằng cách chăm sóc dinh dưỡng, tưới nước, bón phân một cách phù hợp.
Rau đay tương đối ít bị sâu bệnh, nhưng vẫn cần chú ý một số loại bệnh như sâu khoang, sâu ăn lá, các bệnh về thối gốc rau… Nếu điều kiện thời tiết thuận lợi và được chăm sóc đúng cách, sau khoảng 35 - 45 ngày sau gieo trồng là có thể bắt đầu thu hoạch rau đay lứa đầu tiên.
Nông dân thu hoạch rau đay tại ruộng, trước khi phân loại và bán ra thị trường - Ảnh minh hoạ
Việc thu hoạch cũng cần làm đúng cách để giữ được những lứa rau sau. Nếu cắt quá sâu hoặc làm tổn thương phần thân chính, khả năng bật chồi của cây có thể bị ảnh hưởng. Ngược lại, nếu để ngọn quá già mới thu, rau sẽ nhiều xơ, khó chế biến và kém hấp dẫn khi bán. Sau khi cắt, rau nên được loại bỏ những lá già, lá sâu bệnh và phần dập nát, sau đó xếp nhẹ vào sọt hoặc dụng cụ chứa sạch để hạn chế mất nước. Với mặt hàng rau ăn lá, thời gian từ ruộng đến điểm tiêu thụ càng ngắn thì chất lượng càng dễ được giữ ổn định.
Về giá bán, rau đay dao động từ 35.000 - 60.000 đồng/kg tuỳ thời điểm. Người tiêu dùng có thể dễ dàng mua được tại các chợ địa phương, siêu thị hoặc cửa hàng thực phẩm. Xét ở góc độ dinh dưỡng, rau đay cung cấp nhiều vitamin A, C, E,B6, chất xơ và nhiều khoáng chất như sắt, đồng, canxi, kali... Theo y học cổ truyền, rau đay có tính hàn, vị ngọt, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu, nhuận tràng. Chất nhầy trong rau đay có tác dụng bôi trơn hệ tiêu hóa, hỗ trợ điều trị táo bón hiệu quả.
Rau đay có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon, tốt cho sức khỏe - Ảnh minh hoạ
Có thể nói, từ một loại rau dân dã, xuất hiện nhiều ở các vùng nông thôn, rau đay ngày càng được người tiêu dùng lựa chọn trong thực đơn hằng ngày. Chính vì vậy, việc trồng rau đay cũng mang lại giá trị kinh tế cao hơn với người nông dân.
Với ưu điểm vốn đầu tư ban đầu thấp, không tốn quá nhiều công chăm sóc, sau một lần gieo hạt có thể thu hoạch thành nhiều đợt giúp rau đay trở thành loại cây trồng được nhiều hộ dân lựa chọn để chuyên canh. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả kinh tế lớn, các yếu tố về kỹ thuật chăm sóc, thời tiết, thị trường tiêu thụ cũng tác động nhiều. Dù vậy, giá trị của loại cây trồng ngắn ngày này vẫn mang lại nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ dân, giúp cải thiện đời sống kinh tế gia đình.
