Gần đây, sự việc cả gia đình ngộ độc nấm phải nhập viện cấp cứu, trong đó có một trường hợp qua đời đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về việc tự hái các loại nấm trong tự nhiên về sử dụng. Các chuyên gia cho rằng, đa số người dân không phân biệt được nấm độc, cứ thấy nấm trắng, non thì nghĩ là nấm sạch. Theo đó, phần lớn các nạn nhân ngộ độc được hỏi, họ đều tin rằng mình đang ăn “nấm sạch của rừng”, “báu vật của tự nhiên”, thứ thực phẩm quen thuộc đã gắn bó nhiều năm với cuộc sống người dân miền núi.
Điển hình như vụ ngộ độc vừa xảy ra ở Sơn La vừa qua, loại nấm gia đình này ăn là loài nấm độc chứa độc tố amatoxin. Ở Việt Nam có nấm độc trắng hình nón (Amanita virosa) hoặc nấm độc tán trắng (Amanita verna), đây 2 loại nấm độc nguy hiểm nhất ở Việt Nam.
Trao đổi về vấn đề này, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, nguyên nhân của tất cả các vụ ngộ độc nấm hiện nay đều bắt nguồn từ việc người dân hái nấm mọc hoang trong rừng về ăn. Các loại nấm độc hiện nay chia thành hai nhóm chính: Nhóm gây ngộ độc sớm và nhóm gây ngộ độc muộn.
Nhiều loại nấm nhìn rất sạch, non và quen mắt nhưng lại chứa kịch độc cực mạnh. Ảnh minh họa.
Với nhóm gây ngộ độc sớm, triệu chứng thường xuất hiện trong vòng 6 giờ sau ăn. Người bệnh có thể nôn, đau bụng, tiêu chảy, thậm chí có biểu hiện thần kinh, tim mạch. Tuy nhiên, nếu được cấp cứu kịp thời, gần như tất cả các trường hợp sẽ qua khỏi. Nguy hiểm nhất là nhóm gây ngộ độc muộn - cũng chính là nhóm bệnh nhân ở Sơn La đã ăn phải.
“Đây là những loại nấm màu trắng, nhìn sạch sẽ, rất hấp dẫn, trông giống nấm ăn bình thường. Độc tố amatoxin có trong nấm gây ngăn cản quá trình tổng hợp protein, đây là vật liệu chính để xây dựng nên tế bào, do đó không thể tạo nên tế bào mới thay thế cho các tế bào cũ đang liên tục già cỗi chết đi. Quá trình thay thế này diễn ra liên tục và rất nhanh ở các cơ quan có tốc độ hoạt động và chuyển hóa cao như niêm mạc ruột, gan, thận, tim, não, máu.
Do đó độc tố amatoxin vào cơ thể thì đi đến đâu gây tổn thương đến đó. Bắt đầu ở đường tiêu hóa vừa hấp thu, vừa gây tổn thương, chết niêm mạc ruột (biểu hiện đau bụng, nôn rất nhiều), rồi đến gan bị nặng nhất, thận, tim, não,… tình trạng cực kỳ dữ dội mà chúng ta vẫn gọi là tối cấp, bạo phát và đây thực sự là một bạo bệnh”, TS.BS Nguyên cảnh báo.
Theo bác sĩ Trung Nguyên, hiện rất nhiều người dân, cả ở miền xuôi lẫn vùng cao, người dân vẫn giữ thói quen hái nấm mọc tự nhiên trong rừng để làm thức ăn. Không ít người hiểu sai rằng nấm do ông bà từng ăn thì sẽ an toàn, hoặc cho rằng nấm động vật ăn không sao là nấm lành. “Việc phân biệt nấm độc và không độc bằng mắt thường gần như không thể, kể cả với người có kinh nghiệm. Không có cách dân gian nào giúp nhận biết chính xác nấm độc. Nấm độc và nấm ăn được có thể giống nhau gần như hoàn toàn”, bác sĩ Nguyên nhấn mạnh.
Có lẽ mộc nhĩ là ngoại lệ duy nhất khi là loại nấm có thể hái ngoài tự nhiên về sử dụng. Ảnh minh họa.
Vị chuyên gia này cho biết, nếu vừa ăn nấm xong và người bệnh có biểu hiện bất thường, nhưng còn tỉnh táo, có thể gây nôn sớm để giảm hấp thu độc tố. Trường hợp nôn, tiêu chảy nhiều cần bù nước, bù điện giải. Tuy nhiên, với các loại nấm gây ngộ độc muộn như amatoxin, các biện pháp sơ cứu ban đầu không có tác dụng do khi đã biểu hiện ngộ độc thì đã quá muộn, quá 6 giờ sau ăn, khi đó nấm và các độc tố đã đi sâu xuống ruột và hấp thu vào cơ thể, gây nôn hay rửa dạ dày không có tác dụng. “Điều quan trọng nhất là bệnh nhân phải được đưa tới cơ sở y tế càng sớm càng tốt, đặc biệt là các bệnh viện có khả năng hồi sức chống độc chuyên sâu”, TS.BS Nguyên khuyến cáo.
Để phòng tránh các vụ ngộ độc thương tâm, các bác sĩ khuyến cáo người dân tuyệt đối không hái các loại nấm mọc hoang dại để ăn, kể cả khi chúng có vẻ ngoài “sạch”, “đẹp”, “quen mắt” hay từng ăn trước đó. Các loài nấm thường mọc nhiều nhất vào giai đoạn mùa xuân ở miền Bắc khi bắt đầu có mưa. “Trong số các loại nấm, có lẽ ngoại lệ duy nhất là mộc nhĩ. Còn lại, tốt nhất không sử dụng bất kỳ loại nấm rừng tự mọc nào làm thực phẩm”, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên nhắn nhủ.
