Trong danh sách 20 loại trái cây tốt trên thế giới được chuyên trang ẩm thực nổi tiếng của Anh công bố, quả táo xếp ở vị trí đầu tiên. Ở Việt Nam, táo có nhiều loại, trong đó có cả táo mèo (còn gọi là táo rừng).
Cuối hè, khi tiết trời vùng cao bắt đầu dịu lại, những vườn táo mèo ở Mù Cang Chải bước vào mùa thu hoạch. Giữa những tán cây xanh, các chùm quả nhỏ nổi bật với lớp vỏ vàng nhạt và một bên má ửng đỏ do được nắng chiếu, tạo nên vẻ ngoài bắt mắt. Loại quả này được người dân gọi là táo mèo má hồng, gắn với vùng đồi thông Mù Cang Chải, tỉnh Lào Cai.
Không chỉ gây chú ý bởi màu sắc, táo mèo má hồng còn được nhiều du khách tìm mua khi đến vùng cao nhờ hương vị khác biệt. Quả có độ giòn, thịt thơm, vị chua thanh, ngọt hậu và ít chát hơn nhiều loại táo mèo thông thường. Những quả chín tới có thể ăn trực tiếp, chấm muối hoặc đem chế biến thành các món ăn vặt.
Vào mùa, du khách đi qua Mù Cang Chải dễ bắt gặp những gùi táo mèo được bày bán ven đường hoặc tại các điểm bán đặc sản địa phương. Quả tươi thường được lựa những trái có kích thước vừa phải, dáng tròn, vỏ chuyển vàng và phần má đỏ rõ. Với nhiều người, đây không chỉ là một loại quả mua về thưởng thức mà còn là món quà mang hương vị đặc trưng của vùng núi Tây Bắc.
Điểm hấp dẫn nhất của táo mèo má hồng nằm ở phần thịt quả. Khi cắn, quả cho cảm giác giòn, mọng và có mùi thơm đặc trưng. Vị chua xuất hiện đầu tiên nhưng không quá gắt, sau đó chuyển sang vị ngọt nhẹ ở hậu vị. Đặc biệt, độ chát được giảm đáng kể, nhất là với những quả đã đạt độ chín phù hợp. Nhờ vậy, táo có thể ăn ngay sau khi rửa sạch mà không cần ngâm hay sơ chế cầu kỳ.
Với những người thích món ăn vặt có vị chua cay, táo mèo má hồng thường được đem muối xổi. Quả được rửa sạch, để ráo, thái lát rồi trộn với đường, muối, ớt và các loại gia vị tùy khẩu vị. Sau một thời gian ngắn, từng miếng táo thấm đều gia vị nhưng vẫn giữ được độ giòn. Vị chua thanh hòa cùng vị ngọt, mặn và cay tạo thành món ăn vặt dễ ăn, đặc biệt được người trẻ ưa chuộng.
Ngoài muối xổi, táo mèo còn có thể dùng làm ô mai, ngâm đường, ngâm mật ong, làm siro hoặc ngâm rượu. Tuy nhiên, với giống táo má hồng có vị chua dịu và ít chát, cách ăn tươi hoặc muối xổi giúp giữ được rõ nhất độ giòn cùng mùi thơm tự nhiên của quả.
Trên thị trường, táo mèo má hồng được bán cả quả tươi lẫn sản phẩm đã chế biến. Tùy thời điểm, chất lượng và cách đóng gói, táo muối xổi có giá khoảng 120.000-180.000 đồng/kg. Những hộp táo đã sơ chế, nêm sẵn gia vị được nhiều khách ở thành phố lựa chọn vì có thể ăn ngay, thuận tiện hơn so với việc mua quả tươi về làm.
Mùa táo mèo thường rơi vào cuối hè và kéo dài sang mùa thu. Đây cũng là thời điểm các tuyến du lịch vùng cao đón nhiều du khách, vì vậy những sản vật theo mùa như táo mèo trở thành mặt hàng được chú ý. Người dân tranh thủ thu hái khi quả đạt độ chín thích hợp, sau đó phân loại theo kích thước và mục đích sử dụng. Quả đẹp, giòn thường được bán tươi hoặc làm táo muối xổi; những quả khác có thể dùng để ngâm hoặc chế biến thành các sản phẩm bảo quản lâu hơn.
Táo mèo vốn là cây gắn với đời sống của đồng bào vùng cao từ nhiều năm. Trước đây, cây thường mọc tự nhiên trên các sườn núi và trong rừng. Đến mùa, người dân lên núi thu hái quả mang về bán hoặc sử dụng trong gia đình. Khi nhu cầu thị trường tăng, nhiều hộ bắt đầu đưa cây về trồng tập trung để chủ động nguồn quả thay vì chỉ phụ thuộc vào sản lượng tự nhiên.
Mù Cang Chải có địa hình núi cao, khí hậu mát mẻ, chênh lệch nhiệt độ ngày đêm tương đối rõ, phù hợp với đặc tính sinh trưởng của cây táo mèo. Người dân thường lựa chọn những khu vực có đất thoát nước tốt, đủ ánh sáng để trồng cây. Sau khi nhân giống và đưa cây xuống đất, những năm đầu cần chú trọng chăm sóc để cây bén rễ, phát triển thân và tán.
Khi cây trưởng thành, người trồng tiếp tục theo dõi quá trình ra hoa, đậu quả, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh. Đến cuối hè, khi quả chuyển từ xanh sang vàng nhạt, phần má hướng về phía có nắng bắt đầu ửng đỏ, người dân tiến hành thu hái.
