Hoàng bì là loại quả dân dã gắn với tuổi thơ của nhiều người miền Bắc, thường chín rộ vào mùa hè. Quả nhỏ, tròn, khoác lớp vỏ vàng óng, tỏa hương thơm đặc trưng, có vị chua dịu xen lẫn ngọt thanh nên được nhiều người yêu thích. Không chỉ dùng để ăn tươi, hoàng bì còn được chế biến thành siro, mứt hay ô mai, trở thành thức quà theo mùa được người tiêu dùng thành thị tìm mua.
Trước đây, loại quả này không có giá trị về kinh tế, chủ yếu xuất hiện trong vườn, bờ rào của các gia đình, trở thành thức quà để trẻ nhỏ hái ăn chơi. Những năm gần đây, nhờ hương vị riêng biệt và nhu cầu tìm mua đặc sản theo mùa, hoàng bì ngày càng xuất hiện phổ biến tại các chợ dân sinh, cửa hàng hoa quả và trên chợ mạng.
Điểm dễ nhận biết của hoàng bì là quả có kích thước nhỏ, hình cầu, thường mọc thành từng chùm trên cành. Khi còn non, quả có màu xanh; đến lúc già và chín, vỏ chuyển dần sang vàng hoặc vàng cam. Lớp vỏ bên ngoài khá mỏng, chứa tinh dầu tạo nên mùi thơm đặc trưng. Bên trong là phần thịt quả mọng nước, bao quanh hạt, có màu vàng nhạt.
Khi thưởng thức, hoàng bì mang đến cảm giác chua thanh xen lẫn vị ngọt nhẹ, càng chín càng dễ ăn. Hương thơm của quả khá rõ, không giống hoàn toàn với chanh hay quất thông thường. Phần thịt không quá dày, đôi khi có vị chát nhẹ tùy độ chín, vì vậy nhiều người thích chọn những quả vàng đều, căng mọng để ăn tươi.
Hoàng bì thường vào mùa từ khoảng tháng 5 đến tháng 7 dương lịch, tùy điều kiện thời tiết và khu vực trồng. Thời điểm đầu mùa, sản lượng chưa nhiều nên giá bán có thể cao hơn, khoảng 50.000 đ/kg. Khi quả chín rộ, nguồn hàng dồi dào, giá thường giảm và người mua dễ dàng tìm thấy tại các chợ truyền thống, hàng hoa quả ven đường hay trên những hội nhóm mua bán trực tuyến.
Ngoài quả tươi, các sản phẩm chế biến từ hoàng bì cũng được người tiêu dùng quan tâm. Trong đó, siro hoàng bì là cách sử dụng phổ biến. Quả được rửa sạch, để ráo rồi ngâm với đường theo tỷ lệ phù hợp. Sau một thời gian, phần nước quả tiết ra hòa cùng đường tạo thành hỗn hợp có hương thơm đặc trưng, có thể pha với nước lọc để thưởng thức.
Hoàng bì còn được dùng làm mứt, ô mai hoặc ngâm mật ong theo công thức riêng. Sau khi chế biến, quả vẫn giữ được phần nào hương thơm vốn có, trong khi vị chua được cân bằng với độ ngọt. Nhờ vậy, các sản phẩm này có thể sử dụng lâu hơn so với quả tươi nếu được chế biến và bảo quản hợp vệ sinh.
Mứt và ô mai hoàng bì thường có giá cao hơn quả tươi do trải qua công đoạn sơ chế, chế biến, đóng gói và bảo quản. Trên thị trường trực tuyến, một số sản phẩm có giá tham khảo khoảng 150.000-200.000 đồng/kg, tùy nguyên liệu, cách làm và thương hiệu. Người mua nên tìm hiểu thành phần, hạn sử dụng và điều kiện bảo quản trước khi lựa chọn.
Hoàng bì được trồng tại nhiều địa phương miền Bắc, trong đó có các khu vực thuộc Quảng Ninh, Ninh Bình và Phú Thọ. Cây phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới, có thể sinh trưởng trong vườn hộ gia đình và cho bóng mát bên cạnh giá trị thu hoạch quả. Hoàng bì có thể được trồng trong vườn nhà nếu đáp ứng nhu cầu về ánh sáng, đất và nước.
Để trồng cây, người dân có thể lựa chọn cây giống khỏe mạnh, có nguồn gốc rõ ràng. Cây cần được đặt ở nơi có ánh sáng, đất tơi xốp, thoát nước tốt và giàu chất hữu cơ. Trước khi trồng, nên làm sạch cỏ dại, đào hố phù hợp với kích thước bầu cây và bổ sung phân hữu cơ hoai mục. Trong giai đoạn đầu, cần tưới nước đều để cây bén rễ, nhưng tránh để đất ngập úng kéo dài.
Khi quả chuyển vàng và đạt độ chín phù hợp, người trồng có thể thu hoạch bằng cách hái nhẹ từng chùm, tránh làm dập vỏ. Quả sau thu hoạch nên được phân loại, loại bỏ những quả hỏng rồi đóng gói cẩn thận. Do hoàng bì không phải loại quả có khả năng bảo quản dài ngày ở điều kiện thường, khâu thu hái, vận chuyển và tiêu thụ nhanh có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng cũng như giá bán.
