Từng mọc hoang ven rừng, bờ rào và những sườn đồi vùng núi phía Bắc, đặc biệt tại tỉnh Sơn La, quả quéo nay được nhiều người tìm mua như một thức quà dân dã gợi nhớ tuổi thơ. Không quá bắt mắt, loại quả này chinh phục thực khách bởi vị chua thanh, ngọt dịu, mọng nước khi chín, hấp dẫn khi kết hợp với muối ớt, đường hoặc các loại gia vị đậm đà.
Quả quéo, còn được gọi là muỗm rừng, có tên khoa học là Mangifera foetida Lour., thuộc họ Đào lộn hột và là họ hàng gần với cây xoài. Quả có hình dáng khá giống một số giống xoài nhỏ, khi còn non mang màu xanh đậm, vỏ cứng. Lúc này, phần thịt bên trong có vị chua rõ, hơi chát và thường được dùng làm món ăn vặt hoặc nguyên liệu chế biến.
Khi chín, quả quéo chuyển dần sang màu vàng nhạt hoặc vàng cam. Lớp vỏ mềm hơn, phần thịt trở nên mọng nước, có vị ngọt thanh pha chút chua nhẹ. Hương thơm của quả không quá nồng nhưng có nét đặc trưng, càng nhai lâu càng cảm nhận rõ vị ngọt xen lẫn vị chua tự nhiên. Chính sự cân bằng này khiến quéo chín có thể ăn trực tiếp mà không cần thêm gia vị.
Với những người từng lớn lên ở vùng quê, quả quéo xanh lại gắn với một cách thưởng thức rất khác. Quả được gọt vỏ, thái thành từng miếng nhỏ rồi chấm muối ớt hoặc muối tôm. Vị chua và hơi chát của quéo xanh gặp vị mặn, cay của muối khiến vị giác được đánh thức, càng ăn càng cuốn. Có người còn thích trộn quéo với đường và ớt, để một lúc cho gia vị thấm vào từng miếng quả. Vị chua dịu, ngọt nhẹ, cay cay và mặn mặn tạo thành món ăn vặt đơn giản nhưng khó quên.
Không chỉ ăn trực tiếp, quéo còn có thể được chế biến thành nhiều món dân dã. Quả xanh thường được dùng để nấu canh chua với cá, thịt hoặc các nguyên liệu sẵn có trong gia đình. Khi ngâm cùng nước mắm, đường và gia vị, quéo tạo nên món ăn có vị chua mặn đậm đà, thích hợp dùng kèm cơm. Quả cũng có thể dầm đường, muối ớt hoặc làm nước giải khát.
Trong những ngày hè, một đĩa quéo chín để lạnh hoặc món quéo dầm thêm đá, đường và chút muối có thể trở thành thức quà giải nhiệt hấp dẫn. Phần thịt quả nhiều nước, vị chua ngọt tự nhiên tạo cảm giác thanh mát, dễ ăn. Đây cũng là lý do quả quéo ngày càng được những người yêu thích đặc sản vùng miền tìm mua để thưởng thức hoặc mua làm quà.
Mùa quéo thường kéo dài từ khoảng tháng 3 đến tháng 6. Một số khu vực có thể xuất hiện thêm vụ quả vào khoảng tháng 10-11. Đến mùa, những cây quéo cao lớn mang từng chùm quả sai trĩu, trở thành hình ảnh quen thuộc ở một số tỉnh miền núi phía Bắc.
Trước đây, quéo chủ yếu là loại quả mọc tự nhiên, người dân hái về ăn hoặc bán với số lượng nhỏ. Những năm gần đây, khi nhu cầu tìm mua các loại đặc sản rừng và thức quà tuổi thơ tăng lên, loại quả này bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trên các chợ dân sinh, cửa hàng đặc sản và các kênh bán hàng trực tuyến.
Vào chính vụ, quéo có thể được bán với giá khoảng 50.000-75.000 đồng/kg. Những thời điểm khan hàng, quả đẹp, chín vừa hoặc được tuyển chọn kỹ có thể có mức giá cao hơn.
Cây quéo là cây thân gỗ lớn, có thể cao khoảng 15-20 m, tán rộng và thích hợp với khí hậu nhiệt đới ẩm. Cây có thể được nhân giống bằng hạt hoặc ghép cành. Cây trồng từ hạt thường mất khoảng 4-5 năm mới bắt đầu cho quả, trong khi cây ghép có thể cho thu hoạch sớm hơn. Hiện một số hộ dân vùng núi đã giữ lại những cây quéo tự nhiên hoặc trồng thêm trong vườn, góp phần duy trì nguồn quả đặc sản này.
