Từng bị xem là loài cá “vô giá trị” trong ẩm thực, thậm chí còn là mối đe dọa đối với hệ sinh thái thủy sản, cá lau kiếng giờ đây lại trở thành món đặc sản khiến nhiều du khách tò mò tìm thử khi đặt chân đến vùng sông nước.
Cá lau kính, hay còn gọi là cá tỳ bà, cá lau kiếng, cá dọn bể, có tên khoa học là Hypostomus plecostomus, thuộc họ Loricariidae. Đây là loài cá cảnh nước ngọt phổ biến, thường được nuôi trong các bể cá để làm sạch tảo và rong rêu bám trên bề mặt kính, từ đó giữ cho bể cá luôn trong sạch.
Cá lau kiếng có ngoại hình khiến nhiều người "rùng mình" khi nhìn thấy, cá sở hữu thân dẹt, màu nâu sẫm, da dày và sần sùi như lớp giáp, vây lưng cao dựng đứng. Với đặc điểm này, loài cá vốn được nuôi trong bể kính để làm sạch rêu, tảo và thức ăn thừa. Tuy nhiên, khi thoát ra ngoài tự nhiên, đặc biệt là hệ thống sông ngòi miền Tây, chúng nhanh chóng thích nghi và phát triển mạnh mẽ.
Ban đầu chỉ là những lần thử nghiệm mang tính tò mò, nhưng khi được chế biến đúng cách, phần thịt cá bên trong lại khiến nhiều người bất ngờ.
Thịt cá lau kiếng trắng, chắc, ít xương dăm, vị ngọt thanh và không quá tanh. Điểm đặc biệt là loài cá này gần như chỉ có xương sống, giúp việc ăn trở nên dễ dàng hơn so với nhiều loại cá sông khác. Dần dần, loài cá này được đưa vào bữa cơm thường ngày và trở thành món ăn quen thuộc tại nhiều địa phương miền Tây Nam Bộ.
Cá dùng để chế biến món ăn chủ yếu được đánh bắt từ môi trường tự nhiên như sông ngòi, kênh rạch, đặc biệt phổ biến ở khu vực miền Tây Nam Bộ. Nhờ sinh trưởng mạnh trong điều kiện nước ngọt, loại cá này xuất hiện với số lượng lớn, trở thành nguồn nguyên liệu dồi dào.
Tuy nhiên, để có được món ăn ngon từ cá lau kiếng, khâu sơ chế đóng vai trò then chốt. Người dân thường mổ bỏ ruột, sau đó trụng cá qua nước sôi để làm mềm lớp da cứng bên ngoài. Tiếp đến, họ tách lấy phần thịt, loại bỏ hoàn toàn lớp da dày trước khi đem chế biến. Công đoạn này đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm, bởi nếu làm không đúng cách, thịt cá dễ bị nát hoặc mất đi độ ngon vốn có.
Cá lau kiếng có thể chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn. Phổ biến nhất là lẩu cá măng chua - món ăn mang đậm hương vị miền Tây. Những lát cá mỏng được nhúng trong nồi nước lẩu chua thanh, ăn kèm rau sống và bún tươi tạo nên sự hòa quyện hài hòa giữa vị ngọt của cá và vị chua dịu của măng.
Ngoài ra, cá lau kiếng nướng than cũng được nhiều người ưa chuộng. Khi nướng, người ta thường giữ nguyên lớp da để bảo vệ phần thịt bên trong, giúp cá chín đều và giữ được độ ngọt tự nhiên. Sau khi nướng, lớp da cháy xém được bóc bỏ, để lộ phần thịt trắng thơm, ăn kèm muối ớt hoặc rau sống càng thêm đậm đà.
Cá lau kiếng nướng là món ăn được nhiều người tìm mua, thưởng thức vì giữ được vị ngọt thanh tự nhiên, ăn kèm rau sống và nước mắm pha càng làm món thêm bùng vị.
Cá lau kiếng hấp sả là đặc sản miền Tây nổi tiếng với thịt dai ngọt, thơm nồng mùi sả. Cá được ướp với sả băm, tỏi, nước mắm, đường, sau đó hấp cùng sả cây, ớt, nước dừa, mang đến hương vị đậm đà, khi ăn chấm kèm muối ớt chanh.
Bên cạnh đó, các món như cá lau kiếng hấp sả hay làm khô cũng góp phần làm phong phú thêm thực đơn. Đặc biệt, khô cá lau kiếng với vị mặn nhẹ, cay cay thường được dùng làm món nhắm trong các bữa ăn gia đình hoặc những buổi tụ họp bạn bè.
Một điểm đáng chú ý là dù đã trở thành đặc sản, cá lau kiếng vẫn giữ mức giá khá “dễ chịu”. Tại các chợ miền Tây, loại cá này thường được bán với giá từ 60.000-100.000 đồng/kg. Nhờ đó, không chỉ người dân địa phương mà cả du khách cũng có thể dễ dàng tiếp cận và thưởng thức mà không cần lo ngại về chi phí.
Trong những năm gần đây, khi du lịch miền Tây ngày càng phát triển, cá lau kiếng dần trở thành một điểm nhấn trong hành trình khám phá ẩm thực. Nhiều quán ăn, khu du lịch sinh thái đã đưa món ăn này vào thực đơn như một cách tạo sự khác biệt.
Ẩm thực miền Tây vốn dĩ không cầu kỳ, nhưng luôn khiến người ta nhớ mãi bởi sự chân chất và sáng tạo. Từ một loài cá “dọn bể” mà cá lau kiếng nay trở thành đặc sản vạn người mê nhờ hương vị thơm ngon khó cưỡng. Nếu một lần đặt chân đến vùng đất sông nước trù phú, đừng quên thử các mon ăn được chế biến từ cá lau kiếng với vị ngọt thanh, thịt chắc cùng cách chế biến đậm chất dân dã sẽ mang đến trải nghiệm ẩm thực khó quên, giúp hành trình khám phá miền Tây thêm trọn vẹn và đáng nhớ.
