Cá mè là loài cá nước ngọt quen thuộc, có nhiều ở ao hồ, sông ngòi. Tuy nhiên, vì có mùi tanh đặc trưng, nhiều xương dăm và phần thịt không quá dày, loại cá này từng không được đánh giá cao như cá chép hay cá trắm. Ngày nay, nhờ cách sơ chế khử tanh, bí quyết chế biến và sự sáng tạo trong ẩm thực, cá mè dần trở thành nguyên liệu cho nhiều món ăn hấp dẫn, được thực khách tìm mua và thưởng thức.
Loài cá này thường được nhắc đến với hai loại phổ biến là cá mè trắng và cá mè hoa. Cá mè trắng có thân tương đối dài, vảy nhỏ, màu trắng bạc, phần bụng sáng màu. Trong khi đó, cá mè hoa có thân lớn hơn, trên da xuất hiện những mảng màu sẫm loang lổ, trông khá đặc trưng. Cả hai đều có thể được dùng để chế biến thành nhiều món ăn, tuy nhiên kích thước, độ béo và đặc điểm thịt có sự khác biệt tùy từng con.
Một trong những lý do khiến cá mè từng không được nhiều người ưa chuộng là mùi tanh khá rõ, nhất là khi cá không được làm sạch kỹ hoặc chế biến chưa đúng cách. Bên cạnh đó, cá có nhiều xương, phần thịt ở một số vị trí không dày, khiến việc ăn uống kém thuận tiện, đặc biệt với trẻ nhỏ và người không quen ăn cá nước ngọt.
Trước đây, cá mè thường không được xếp vào nhóm thực phẩm có giá trị cao. Nhiều người mua cá thường ưu tiên cá trắm, cá chép hoặc những loại cá có thịt chắc, ít tanh hơn. Cá mè vì thế có thời điểm trở thành lựa chọn bình dân, chủ yếu dành cho những gia đình muốn tiết kiệm chi phí hoặc tận dụng nguồn cá sẵn có trong ao nhà.
Hiện nay, loại cá này được ưa chuộng hơn khi người nội trợ chú trọng hơn đến cách chế biến. Nếu được làm sạch nhớt, loại bỏ mang và phần nội tạng, kết hợp với các nguyên liệu có khả năng át mùi như gừng, riềng, nghệ, hành, thì cá mè có thể tạo nên những món ăn đậm đà, hấp dẫn. Đặc biệt, những con cá tươi, có kích thước phù hợp thường cho phần thịt ngọt, mềm, có độ béo tự nhiên.
Sự thay đổi này thể hiện rõ qua cách cá mè được đưa vào thực đơn của các gia đình và nhà hàng. Cá mè om dưa là món ăn được nhiều người yêu thích. Vị chua dịu của dưa cải muối kết hợp với thịt cá mềm béo tạo nên hương vị đậm đà, thích hợp thưởng thức khi trời se lạnh. Khi om cùng cà chua, hành, thì là và một chút ớt, phần nước dùng có vị chua thanh, ngọt tự nhiên, có thể ăn cùng cơm nóng hoặc bún.
Cá mè kho riềng cũng là món ăn quen thuộc ở nhiều gia đình miền Bắc. Với những người thích hương vị thanh nhẹ, cá mè hấp bia hoặc hấp gừng sả là lựa chọn đáng thử. Cá được ướp với gừng, sả, hành và một số gia vị trước khi hấp chín.
Bên cạnh cách nấu, khâu chọn cá cũng ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng món ăn. Cá còn tươi, mắt trong, mang đỏ, thân có độ đàn hồi thường là lựa chọn phù hợp. Khi sơ chế, cần loại bỏ mang, nội tạng và phần màng đen trong bụng, rửa sạch rồi dùng muối, gừng hoặc chanh để giảm mùi tanh. Tuy nhiên, không nên lạm dụng chanh hoặc giấm vì có thể làm thay đổi kết cấu thịt nếu ngâm quá lâu. Với cá nhiều xương dăm, người ăn cũng cần cẩn thận, nhất là khi chế biến cho trẻ nhỏ và người cao tuổi.
Hiện nay, cá mè vẫn thuộc nhóm cá nước ngọt có mức giá tương đối bình dân, phù hợp với nhiều gia đình. Tùy loại cá, kích thước, độ tươi và khu vực bán, giá cá mè nguyên con thường dao động khoảng 50.000-80.000 đồng/kg.
Nhắc đến omega-3, người ta thường nghĩ ngay đến cá hồi hay các loại cá biển đắt đỏ. Thực tế, cá mè, đặc biệt là phần mỡ của cá mè, lại là nguồn omega-3 dồi dào không kém.
