Trong số những loại cá biển bình dân, cá trích bầu là cái tên quen thuộc với người dân nhiều vùng ven biển, đặc biệt ở khu vực miền Trung. Loài cá này có kích thước khá nhỏ, thân ngắn, phần bụng phình tròn đặc trưng, bên trong có nhiều xương dăm. Tuy không phải loại hải sản đắt tiền, cá trích bầu lại được yêu thích nhờ thịt cá thơm, vị béo tự nhiên và có thể chế biến thành nhiều món ăn đậm đà.
Cá trích bầu thuộc nhóm cá trích sống ở vùng biển ven bờ, thường di chuyển thành đàn lớn. Nhìn bên ngoài, cá có thân hình nhỏ, hơi dẹt, chiều dài chỉ nhỉnh hơn hai ngón tay người lớn. Những con lớn cũng chỉ đạt kích thước tương đương gần ba ngón tay. Điểm dễ nhận biết của cá trích bầu là thân mình ngắn, phần bụng nở rộng, tạo dáng tròn trịa hơn so với một số loại cá trích khác. Lớp vảy bạc phủ bên ngoài khá nhiều, dễ bong khi đánh bắt và sơ chế.
Do có kích thước nhỏ nên cá trích bầu có khá nhiều xương, đặc biệt là những chiếc xương dăm li ti nằm dọc thân. Đây cũng là lý do người chế biến thường phải khéo léo khi làm cá hoặc lựa chọn những cách nấu phù hợp để xương mềm hơn. Bù lại, thịt cá có vị ngọt tự nhiên, hơi béo, khi kho lâu hoặc nướng trên than hồng sẽ dậy mùi thơm hấp dẫn.
Ở các vùng biển Nghệ An, người dân thường phân biệt cá trích thành hai loại phổ biến là trích ve và trích bầu. Trích ve có thân hơi lép, nhiều vảy trắng xanh, phần thịt trắng, thơm và béo nhưng nhiều xương. Trong khi đó, trích bầu có mình tròn hơn, ít vảy hơn, lượng thịt tương đối nhiều và phần thịt thường phớt đỏ. Ngoài ra, ở một số vùng biển còn có cách gọi trích suôn, trích trứng hay trích lầm, tùy đặc điểm hình dáng và tập quán đánh bắt của ngư dân. Tên gọi dân gian có thể khác nhau giữa các địa phương, nhưng nhìn chung chúng đều là những loại cá nhỏ, sống thành đàn và có giá trị thực phẩm quen thuộc.
Trước đây, khi đời sống còn nhiều khó khăn, cá trích bầu là nguồn thực phẩm bình dân giúp người dân vùng biển cải thiện bữa ăn. Những mẻ cá đánh bắt được thường được mua về với số lượng lớn, sau đó làm sạch, cho vào nồi kho cùng muối, nước mắm và các loại gia vị. Người dân kho cá trong nhiều giờ cho đến khi xương mềm nhừ, có thể ăn được cả con. Món cá kho lạt thường được dùng cùng khoai lang, khoai mì hoặc cơm, vừa tiết kiệm vừa giúp bữa ăn có thêm chất đạm.
Ngày nay, dù không còn là món ăn chống đói như trước, cá trích bầu vẫn được nhiều gia đình yêu thích bởi hương vị dân dã và mức giá phải chăng. Cá tươi có thể đem chiên giòn, nướng than, kho tiêu, kho nghệ hoặc nấu canh chua. Trong đó, cá trích bầu kho là cách chế biến được nhiều người lựa chọn bởi phù hợp với đặc điểm nhiều xương của loại cá này.
Nếu thích hương vị nguyên bản của cá biển, người nội trợ có thể đem cá nướng trên bếp than. Khi gặp nhiệt, lớp da bên ngoài săn lại, tỏa mùi thơm đặc trưng, phần thịt bên trong vẫn giữ được vị ngọt và độ béo. Cá trích cũng có thể được chiên vàng, ăn kèm nước mắm tỏi ớt hoặc cuốn bánh tráng với rau sống. Với những con cá thật tươi, phần thịt còn được sử dụng để làm gỏi ở một số vùng biển, kết hợp cùng rau thơm, hành tây, đậu phộng và nước chấm chua cay.
Cá trích bầu phân bố ở nhiều vùng biển ven bờ Việt Nam. Tại miền Trung, các địa phương như Nghệ An, Hà Tĩnh có nguồn cá trích khá phong phú. Ngoài ra, cá trích cũng xuất hiện tại nhiều vùng biển từ miền Trung đến Nam Bộ.
Thời điểm cá trích xuất hiện nhiều thường tập trung vào những tháng đầu năm, sau Tết Nguyên đán đến khoảng tháng 4 dương lịch, tùy từng vùng biển và điều kiện thời tiết. Ở một số địa phương, ngư dân ghi nhận cá vào gần bờ nhiều từ tháng 3 đến tháng 4, khi các đàn cá di chuyển đến những vùng nước nông, thuận lợi cho việc kiếm ăn và sinh sản. Khi gặp luồng cá lớn, ngư dân chỉ cần dùng lưới vây hoặc lưới kéo gần bờ là có thể thu được hàng tạ, thậm chí hàng tấn cá trong một chuyến biển.
Vào chính vụ, cá trích thường được bán với giá khá bình dân. Tùy kích cỡ, độ tươi, địa phương và sản lượng đánh bắt, giá cá có thể dao động từ khoảng 50.000-90.000 đồng/kg tại một số vùng biển.
