Lịch sử Saudi Pro League: Hành trình từ giải đấu quốc nội đến tham vọng toàn cầu

Được tổ chức bởi Liên đoàn bóng đá Ả Rập Xê Út (SAFF), giải đấu Saudi Pro League không chỉ là sân chơi số một tại quốc gia này mà còn được công nhận là giải vô địch quốc gia hàng đầu châu Á dựa trên hệ số xếp hạng các giải đấu cấp câu lạc bộ của AFC.

Sự phát triển của SPL gắn liền với lịch sử hiện đại của Vương quốc Ả Rập Xê Út, từ những ngày đầu sơ khai cho đến cuộc cách mạng tư nhân hóa và đầu tư khổng lồ theo tầm nhìn Saudi Vision 2030, biến giải đấu trở thành điểm đến của những ngôi sao hàng đầu thế giới.

1. Các giai đoạn phát triển lịch sử

Lịch sử của giải đấu hàng đầu Ả Rập Xê Út trải qua nhiều lần đổi tên và thay đổi thể thức, phản ánh sự phát triển của bóng đá tại quốc gia này.

1.1. Giai đoạn khởi nguyên và định hình (1957–2007)

Nguồn gốc của giải đấu bắt đầu từ năm 1957 với tên gọi His Majesty's League (Giải Vô địch Nhà vua), tồn tại cho đến năm 1974. Sau một mùa giải chuyển giao mang tên "Saudi Categorization League" (1974–75), mùa giải chính thức đầu tiên dưới tên gọi Saudi Premier League được khởi tranh vào niên khóa 1976–77.

Từ khi thành lập đến mùa giải 1989–90, giải hoạt động theo thể thức vòng tròn tính điểm. Tuy nhiên, sau đó SAFF đã quyết định hợp nhất giải VĐQG với Cúp Nhà Vua thành một giải đấu duy nhất, giới thiệu thể thức "Hộp vàng" (Golden Box). Theo đó, sau giai đoạn vòng bảng, 4 đội đứng đầu sẽ bước vào vòng loại trực tiếp (Bán kết và Chung kết) để tìm ra nhà vô địch.

Đến mùa giải 2007–08, thể thức vòng tròn tính điểm truyền thống được khôi phục. Năm 2008 đánh dấu cột mốc quan trọng khi giải đấu chính thức được đổi tên thành Saudi Pro League, đánh dấu bước chuyển mình sang chuyên nghiệp hóa toàn diện.

1.2. Kỷ nguyên Saudi Pro League và sự hỗ trợ của Chính phủ (2008–2022)

Sau khi đổi tên, giải đấu bắt đầu thu hút các gói tài trợ thương mại lớn. Ngoài các tên gọi gắn liền với nhà tài trợ, giải đấu từng được mang tên vinh danh Thái tử Mohammed bin Salman để ghi nhận sự hỗ trợ của ông đối với thể thao nước nhà.
Năm 2019, Chính phủ Ả Rập Xê Út thông qua Bộ Thể thao đã triển khai "Chiến lược Hỗ trợ CLB Thể thao", rót hơn 1,6 tỷ SAR để cải thiện cơ sở hạ tầng, quản trị và tăng cường sự tương tác của người hâm mộ.

Năm 2022, công ty bất động sản Roshn (thuộc Quỹ đầu tư công PIF) đã ký hợp đồng tài trợ kỷ lục trị giá 478 triệu SAR (khoảng 127 triệu USD) trong 5 năm, chính thức đổi tên giải đấu thành Roshn Saudi League.

1.3. Cuộc cách mạng bóng đá Saudi (2023–Nay)

Tháng 6 năm 2023, Quỹ đầu tư công (PIF) đã mua lại 75% cổ phần của 4 câu lạc bộ lớn nhất (Big 4): Al-Nassr, Al-Hilal, Al-Ittihad và Al-Ahli. Đây là một phần của chiến lược Saudi Vision 2030 nhằm tư nhân hóa, xóa nợ và nâng cao giá trị thương mại của các CLB.

Thương vụ Cristiano Ronaldo gia nhập Al-Nassr vào đầu năm 2023 là chất xúc tác cho một làn sóng chuyển nhượng khổng lồ. Các CLB Saudi đã chi gần 1 tỷ USD để mang về những ngôi sao như Neymar, Karim Benzema, Sadio Mané, N'Golo Kanté...

Quá trình tư nhân hóa tiếp tục diễn ra mạnh mẽ. Al-Kholood trở thành CLB đầu tiên thuộc sở hữu 100% nước ngoài sau khi được bán cho The Harburg Group vào tháng 7 năm 2025. Mặc dù vấp phải những chỉ trích về "tẩy trắng bằng thể thao" (sportswashing), phía Ả Rập Xê Út khẳng định đây là nỗ lực đa dạng hóa nền kinh tế và phát triển thể thao quốc gia.

2. Dự án Tài liệu hóa Lịch sử (Historical Documentation Project)

Cho đến giữa thập niên 2020, hồ sơ lịch sử bóng đá Ả Rập Xê Út trước năm 1976 rất hạn chế và thiếu nhất quán. Để giải quyết vấn đề này, SAFF đã khởi động dự án quốc gia kéo dài từ năm 2023 đến 2025 nhằm tư liệu hóa giai đoạn tiền 1976.

Dưới sự hỗ trợ của FIFA và các chuyên gia sử học quốc tế, dự án đã đi đến kết luận quan trọng:

Ngày thành lập giải đấu: Được điều chỉnh từ năm 1976 về năm 1957, công nhận các giải đấu thời kỳ đầu (His Majesty's League).

Phân loại danh hiệu: Một số danh hiệu Cúp Nhà Vua (King's Cup) trong các thập kỷ trước được phân loại lại thành danh hiệu Vô địch Quốc gia dựa trên thể thức thi đấu thời bấy giờ.

Kết quả: Số lượng danh hiệu chính thức của các CLB đã thay đổi, làm thay đổi cục diện lịch sử và di sản của các đội bóng.

3. Thể thức thi đấu và Quy định

Thể thức: Giải gồm 18 đội, thi đấu vòng tròn 2 lượt (sân nhà - sân khách), tổng cộng 34 vòng đấu.

Xếp hạng: Ưu tiên điểm số, sau đó đến thành tích đối đầu, và cuối cùng là hiệu số bàn thắng bại.

Cầu thủ nước ngoài: Mỗi CLB được đăng ký tối đa 25 cầu thủ, trong đó có tối đa 10 cầu thủ nước ngoài (gồm 8 cầu thủ mọi lứa tuổi và 2 cầu thủ bắt buộc dưới 20 tuổi). Trong mỗi trận đấu, tối đa 8 cầu thủ nước ngoài được đăng ký thi đấu.

Thăng/Xuống hạng: 3 đội đứng cuối bảng sẽ xuống hạng Nhất (First Division). Ở chiều ngược lại, 2 đội đứng đầu giải hạng Nhất thăng hạng trực tiếp. Suất thứ 3 được quyết định qua vòng Play-off giữa các đội xếp từ thứ 3 đến thứ 6 của giải hạng Nhất.

4. Uy tín và Tính cạnh tranh quốc tế

Ban đầu bị coi là "giải đấu dưỡng già", SPL đã nhanh chóng chứng minh tham vọng trở thành một trong 5 giải đấu hàng đầu thế giới. Chất lượng chuyên môn được khẳng định qua thành tích của các cầu thủ đang thi đấu tại giải:

Tại AFCON 2023, các cầu thủ SPL như Franck Kessie và Seko Fofana đóng vai trò nòng cốt giúp Bờ Biển Ngà vô địch.

Tại EURO 2024, Aymeric Laporte vô địch cùng Tây Ban Nha khi đang khoác áo Al-Nassr. N'Golo Kanté và Nicolae Stanciu cũng để lại dấu ấn lớn.

Tại UEFA Nations League 2024–25, Cristiano Ronaldo (Vua phá lưới) và Ruben Neves giúp Bồ Đào Nha đăng quang.

FIFA Club World Cup 2025: Al-Hilal gây chấn động khi thắng Manchester City 4-3 và cầm hòa Real Madrid 1-1.
Ngoài các lão tướng, giải đấu bắt đầu thu hút tài năng trẻ và đương đại như João Félix, Bento, và Mateo Retegui (gia nhập Al-Qadsiah năm 2025).

5. Các Câu lạc bộ Vô địch và Thống kê

5.1. Câu lạc bộ thành công nhất

Al-Hilal: 21 lần vô địch (Kỷ lục).

Al-Ittihad: 14 lần vô địch.

Al-Nassr: 10 lần vô địch.

Al-Ahli: 9 lần vô địch.

Al-Shabab: 6 lần vô địch.

Thủ đô Riyadh (với Al-Hilal, Al-Nassr, Al-Shabab) là khu vực thành công nhất với tổng cộng 37 danh hiệu, theo sau là Jeddah (Al-Ittihad, Al-Ahli) với 23 danh hiệu.

5.2. Kỷ lục cá nhân đáng chú ý

Vua phá lưới mọi thời đại: Majed Abdullah (Al-Nassr) – 189 bàn.

Ra sân nhiều nhất: Mohamed Al-Deayea – 406 trận.

Bàn thắng nhiều nhất 1 mùa giải: Cristiano Ronaldo (Al-Nassr, mùa 2023–24) – 35 bàn.

Kiến tạo nhiều nhất lịch sử: Salem Al-Dawsari – 55 kiến tạo.

Giữ sạch lưới nhiều nhất 1 mùa: Marcelo Grohe (Al-Ittihad) – 18 trận.

5.3. Thành tích tại Châu lục

Các CLB Ả Rập Xê Út là thế lực thống trị bóng đá châu Á với tổng cộng 16 danh hiệu châu lục:

Al-Hilal: 4 lần vô địch AFC Champions League Elite (1991, 2000, 2019, 2021).

Al-Ittihad: 2 lần vô địch (2004, 2005).

Al-Ahli: 1 lần vô địch (2025).

6. Bản quyền truyền hình và Tầm ảnh hưởng

Sự xuất hiện của các ngôi sao toàn cầu đã giúp SPL mở rộng phạm vi phát sóng đến hơn 170 quốc gia.

Trung Đông & Bắc Phi: Thmanyah.

Toàn cầu: Fox Sports (Mỹ/Caribbean), DAZN (nhiều khu vực), Canal+ (Pháp/Châu Phi), SPOTV (Đông Nam Á/Hàn/Nhật).

Các nền tảng mạng xã hội và YouTube cũng được tận dụng để tiếp cận các thị trường chưa có bản quyền chính thức.

* Nguồn tham khảo: Wikipedia (Dữ liệu cập nhật đến năm 2025/2026), Liên đoàn bóng đá Ả Rập Xê Út (SAFF), AFC.