Trẻ nhỏ trong quá trình phát triển, tính cách và tâm lý chuyển biến nhanh, đôi khi dễ nổi nóng, cảm xúc thay đổi chỉ trong chớp mắt. Ví dụ, có lúc trẻ vẫn đang vui vẻ, nhưng vài phút sau, mọi thứ bỗng trở nên căng thẳng.
Thực tế, khi não bộ và khả năng tự kiểm soát cảm xúc vẫn đang phát triển, trẻ chưa đủ khả năng điều chỉnh những “cơn bão” cảm xúc mạnh mẽ như người lớn.
Các nhà tâm lý học nhận thấy rằng, nhiều hành vi bộc phát, hung hăng hoặc phá phách ở trẻ có thể liên quan đến việc trẻ đang mang trong mình quá nhiều căng thẳng nhưng chưa biết cách giải tỏa và điều chỉnh phù hợp.
Vì vậy, thay vì chỉ cố gắng kìm nén, quát mắng hoặc bắt trẻ phải lập tức “ngoan lại”, bố mẹ có thể giúp con tìm một cách lành mạnh để giải phóng năng lượng và cảm xúc đang dồn nén.
Trong đó, vận động và tập thể dục là một trong những cách tự nhiên, đơn giản và hiệu quả để giúp trẻ giải tỏa căng thẳng, điều hòa cảm xúc, lấy lại trạng thái bình tĩnh, đồng thời nền tảng tăng EQ sau này.
Tập thể dục mang lại cho cảm xúc của trẻ một lối thoát khoa học
Về mặt sinh lý, khi trẻ căng thẳng, tức giận hoặc bất an, cơ thể giống như đang bị dồn nén bởi quá nhiều năng lượng
Lúc này, những hoạt động như chạy bộ, đạp xe, đá bóng, nhảy dây hay chơi các trò vận động phù hợp có thể giúp trẻ tiêu hao năng lượng, tăng tuần hoàn và tạo điều kiện để cơ thể trở về trạng thái cân bằng hơn. Sau khi được vận động, trẻ thường có cơ hội “hạ nhiệt”, từ đó dễ bình tĩnh và điều chỉnh cảm xúc hơn.
Nói cách khác, vận động tạo cho những cảm xúc đang bị dồn nén một lối thoát lành mạnh, thay vì để chúng bùng lên thành la hét, ném đồ hay hành vi quá khích.
Về mặt tâm lý, thể thao giống như một “lớp học thực tế” về cảm xúc
Hãy thử nghĩ xem, khintrẻ đá bóng thành công vào khung thành, tự mình hoàn thành một động tác khó hay vượt qua một chướng ngại nhỏ, mỗi thành công ấy đều mang đến cho con cảm giác: “Mình làm được!”
Những trải nghiệm nhỏ dần nuôi dưỡng sự tự tin và cảm giác có năng lực ở trẻ.
Nhưng thể thao không phải lúc nào cũng là chiến thắng. Có lúc trẻ bị ngã, làm sai động tác, thua một trận đấu hoặc cố gắng mãi vẫn chưa làm được điều mình muốn. Trẻ có thể bực bội, thậm chí bật khóc.
Và chính những khoảnh khắc ấy là cơ hội để trẻ học cách đối diện với thất bại.
Ngã rồi đứng dậy, lau nước mắt và thử lại, tức giận nhưng học cách bình tĩnh, thất vọng nhưng không bỏ cuộc… Qua từng trải nghiệm như vậy, trẻ dần hình thành khả năng chịu đựng thất vọng, sự kiên trì và sức bật tinh thần trước khó khăn.
Tập thể dục vì thế còn giúp trẻ học cách nhận biết cảm xúc, điều chỉnh bản thân, đối mặt với thất bại và tự động viên mình khi mọi chuyện không diễn ra như mong muốn.
Chọn một hình thức vận động phù hợp với lứa tuổi và sở thích của trẻ là một cách đơn giản để giúp con vừa rèn luyện thể chất, vừa học cách làm chủ cảm xúc.
Gợi ý những môn thể thao phù hợp giúp trẻ điều hòa cảm xúc
Thực tế, không có môn thể thao nào phù hợp với tất cả trẻ em. Điều quan trọng là bố mẹ lựa chọn dựa trên độ tuổi, thể trạng, tính cách và sở thích của con. Khi trẻ cảm thấy vui vẻ và tự nguyện tham gia, việc vận động sẽ dễ trở thành một thói quen lâu dài.
Nhóm vận động aerobic: Chạy bộ, đi bộ nhanh, bơi lội, nhảy dây
Những hoạt động có nhịp điệu đều đặn này giúp trẻ tiêu hao năng lượng, giải tỏa căng thẳng và tạo cảm giác thư giãn sau khi vận động.
Bố mẹ có thể cho con vận động khoảng 20 - 30 phút mỗi lần, tùy thể trạng và mức độ phù hợp của trẻ. Khi được duy trì đều đặn, hoạt động thể chất có thể hỗ trợ sức khỏe tinh thần và giúp trẻ cảm thấy dễ chịu, tỉnh táo hơn.
Với những trẻ thường xuyên buồn bã, căng thẳng hoặc nhiều năng lượng, những hoạt động đơn giản như chạy, bơi hay nhảy dây đôi khi đã đủ để giúp con “xả bớt” năng lượng và trở lại trạng thái cân bằng hơn.
Nhóm thể thao với bóng: Cầu lông, bóng chuyền, bóng rổ, bóng đá
Các môn thể thao với bóng có tính tương tác cao, đồng thời có những quy tắc tương đối rõ ràng. Trẻ vừa rèn luyện khả năng phối hợp cơ thể, vừa học cách chờ lượt, tuân thủ luật chơi, phối hợp với người khác và kiểm soát hành vi của mình.
Khi tập trung vào việc đón bóng, chuyền bóng, di chuyển hoặc phối hợp cùng đồng đội, trẻ cũng có cơ hội tạm thời gác những cảm xúc tiêu cực sang một bên và tập trung vào hoạt động trước mắt.
Nhóm vận động đòi hỏi kỹ năng và sự tập trung: Đạp xe, leo núi, võ thuật
Những hoạt động này đòi hỏi trẻ phải chú ý đến động tác, giữ thăng bằng, tuân thủ hướng dẫn và kiên trì luyện tập. Qua đó, trẻ có thêm cơ hội rèn luyện khả năng tập trung, kiểm soát xung động và sự bền bỉ.
Đặc biệt, các môn võ như Taekwondo có thể giúp trẻ học cách dừng lại, quan sát, làm theo hướng dẫn và kiểm soát sức mạnh thay vì phản ứng ngay lập tức theo cảm xúc.
Với những trẻ dễ mất kiên nhẫn, đây có thể là một môi trường tốt để con từng bước học cách “tạm dừng trước khi hành động”.
Nhóm vận động mang tính sáng tạo: Nhảy múa, thể dục nhịp điệu, thể dục dụng cụ
Không phải trẻ nào cũng thích thi đấu hoặc cạnh tranh. Với những trẻ hướng nội, ít nói hoặc khó diễn đạt cảm xúc bằng lời, các hoạt động như nhảy múa và vận động theo nhạc có thể mang đến một cách biểu đạt khác: thông qua cơ thể và chuyển động.
Đôi khi, một bản nhạc yêu thích, vài phút nhảy tự do hoặc những động tác đơn giản cũng giúp trẻ giải phóng năng lượng, thư giãn và cảm thấy nhẹ nhõm hơn.
Tất nhiên, giúp trẻ điều hòa cảm xúc thông qua vận động không có nghĩa là đưa con đến sân tập rồi để con tự xoay xở. Ở mỗi độ tuổi, bố mẹ cần có cách đồng hành khác nhau.
Trẻ 3 - 4 tuổi: Ưu tiên trò chơi thay vì kỹ năng
Ở giai đoạn này, cảm xúc của trẻ còn thay đổi nhanh và khả năng diễn đạt vẫn hạn chế. Vì vậy, bố mẹ chưa cần đặt nặng chuyện con phải thực hiện đúng kỹ thuật.
Hãy bắt đầu bằng những trò chơi đơn giản giữa bố mẹ và con như đuổi bắt, ném - bắt bóng, chơi “đại bàng bắt gà con” hoặc bất kỳ trò vận động nào khiến cả hai cùng vui.
Điều quan trọng nhất là giúp trẻ hình thành cảm giác: “Vận động là một điều vui vẻ.”
Trẻ 5 - 6 tuổi: Bắt đầu làm quen với luật chơi
Trẻ ở tuổi mẫu giáo lớn đã có thể hiểu những quy tắc đơn giản và tham gia một số trò chơi nhóm có tổ chức. Tuy nhiên, khả năng kiểm soát cảm xúc vẫn đang phát triển.
Vì vậy, bố mẹ không nên quá chú trọng vào chuyện “Ai thắng? Ai thua?” hay tạo áp lực phải chiến thắng. Nếu trẻ thua và buồn, hãy giúp con hiểu rằng thua một lần không có nghĩa là mình kém.
Hãy để trẻ tận hưởng quá trình chơi, thay vì biến mỗi trận đấu thành một cuộc thi phải thắng.
Trẻ 7 - 9 tuổi: Cho con cơ hội khám phá sở thích
Khi bước vào những năm đầu tiểu học, khả năng điều chỉnh cảm xúc và phối hợp vận động của trẻ dần tiến bộ. Đây là thời điểm phù hợp để con thử nhiều hoạt động khác nhau như bơi lội, bóng rổ, cầu lông, trượt patin, đạp xe…
Bố mẹ không nhất thiết phải chọn ngay một môn để con theo đuổi lâu dài. Hãy cho con trải nghiệm và quan sát xem điều gì thực sự khiến con hứng thú và muốn tiếp tục.
Đồng thời, hãy giúp con có cái nhìn lành mạnh về thắng - thua: thắng thì vui, thua cũng không sao, quan trọng là mình học được gì và có thể thử lại vào lần sau.
Từ 10 tuổi trở lên: Biến vận động thành một phần của cuộc sống
Ở độ tuổi này, trẻ có thể tham gia những hoạt động phức tạp và thử thách hơn. Nhưng điều quan trọng không còn là con học được bao nhiêu kỹ thuật, mà là vận động có trở thành một thói quen tích cực hay không.
Có thể là cùng bố mẹ đi bộ hoặc leo núi vào cuối tuần, chơi bóng 30 phút sau giờ học, đạp xe cùng bạn bè…
Khi vận động trở thành một phần tự nhiên trong cuộc sống, trẻ sẽ dần có thêm một “công cụ” lành mạnh để giải tỏa căng thẳng, điều chỉnh tâm trạng và chăm sóc sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.
Cuối cùng, bố mẹ cũng cần lưu ý một số “cạm bẫy” thường gặp. Bởi vận động chỉ thực sự trở thành trợ thủ của trẻ khi con cảm thấy an toàn, vui vẻ và được khuyến khích, chứ không phải khi mỗi buổi tập đều đi kèm áp lực thành tích, so sánh hay trách mắng.
