Thực tế, nhiều trẻ bước vào giai đoạn dậy thì khá muộn nhưng chiều cao vẫn không cải thiện đáng kể. Đến khi bố mẹ bắt đầu lo lắng thì “giai đoạn vàng” để phát triển chiều cao đã dần trôi qua.
Nhiều người cho rằng tuổi dậy thì là thời điểm quan trọng nhất để trẻ tăng chiều cao. Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho thấy nền tảng phát triển từ rất sớm mới là yếu tố quyết định. Có nghiên cứu tại khu vực Trung và Nam Mỹ cho biết, cứ tăng thêm 1 kg cân nặng lúc sinh, chiều cao khi trưởng thành có thể tăng trung bình khoảng 2 cm.
Một thống kê khác cũng đáng chú ý cho thấy, những trẻ chậm phát triển chiều cao trong giai đoạn từ 3 đến 6 tuổi thường sẽ thấp hơn khoảng 4% - 7% so với bạn bè cùng trang lứa khi trưởng thành.
So sánh chiều cao giữa Tiểu Hoa và Tiểu Minh (Ảnh: Sohu).
Nói cách khác, nếu trẻ bị chậm phát triển chiều cao từ nhỏ thì việc “bù chiều cao” về sau thường sẽ khó khăn hơn nhiều. Vì vậy, nếu muốn con có nền tảng chiều cao tốt, bố mẹ nên chú ý xây dựng thể trạng cho trẻ ngay từ trước 3 tuổi.
Chiều cao của trẻ không chỉ được quyết định ở tuổi dậy thì. Nền tảng được hình thành trong những năm đầu đời mới là điều quan trọng nhất.
Lấy ví dụ Tiểu Minh và Tiểu Hoa, cả hai cùng độ tuổi. Tuy nhiên, nhờ bố mẹ chú ý hơn đến chế độ dinh dưỡng, giấc ngủ và theo dõi sát đường cong tăng trưởng trong hai năm đầu đời nên khi lên 2 tuổi, Tiểu Hoa đã bắt kịp mức phát triển trung bình.
Hiện tại, cả hai đang học năm hai trung học cơ sở và đã cao khoảng 178 cm. Hai đứa trẻ cùng độ tuổi nhưng chiều cao chênh lệch tới 10 cm.
Vậy bố mẹ nên làm gì? Nếu kiên trì thực hiện tốt 3 điều quan trọng, trẻ có thể cải thiện chiều cao thêm vài centimet trong quá trình phát triển.
Theo dõi chiều cao và tuổi xương của trẻ thường xuyên
Khi còn nhỏ, cô bé tên Xilin luôn thấp hơn các bạn cùng trang lứa gần nửa cái đầu. Mẹ của cô bé từng nghe nhắc đến việc kiểm tra tuổi xương nhưng cho rằng chưa cần thiết. Từ khi học mẫu giáo, chiều cao của bé nằm dưới mức trung bình, chỉ ở khoảng phân vị thứ 25 trên biểu đồ tăng trưởng.
Điều đó có nghĩa là trong 100 trẻ cùng độ tuổi, cô bé nằm trong nhóm 25 trẻ thấp nhất. Dù giáo viên đã nhiều lần nhắc nhở, gia đình vẫn không quá chú ý đến vấn đề này.
Đến năm lớp 3 tiểu học, khi 9 tuổi, cô bé chỉ cao khoảng 130 cm và thuộc nhóm thấp nhất lớp. Tuy vậy, gia đình vẫn nghĩ rằng “sau này lớn lên tự khắc sẽ cao”.
Kết quả là đến lớp 5, sau khoảng một năm rưỡi có kinh nguyệt, chiều cao của cô bé gần như ngừng phát triển và dừng ở mức khoảng 142 cm.
Lúc này, mẹ cô mới lo lắng và đưa con đi kiểm tra tuổi xương. Kết quả cho thấy tuổi xương của cô bé đã tương đương khoảng 14 tuổi rưỡi, các đầu xương gần như đóng lại hoàn toàn. Bác sĩ cho biết cô bé chỉ còn khả năng cao thêm khoảng 1 - 2 cm, chiều cao trưởng thành dự kiến khoảng 153 cm.
Bác sĩ tiếc nuối nói rằng: “Nếu được can thiệp sớm hơn một hoặc hai năm thì vẫn còn cơ hội cải thiện.” Nghe vậy, mẹ cô bé đã bật khóc ngay tại bệnh viện.
Từ ví dụ trên, bố mẹ không nên đợi đến khi quá muộn mới bắt đầu lo lắng. Theo dõi chiều cao và tuổi xương định kỳ mới là cách đáng tin cậy để đánh giá quá trình phát triển của trẻ.
Tuổi xương và chiều cao là hai chỉ số rất quan trọng. Thông thường, khi bé trai có tuổi xương khoảng 16 tuổi và bé gái khoảng 14 tuổi thì khả năng phát triển chiều cao sẽ còn rất ít do sụn tăng trưởng gần như đã đóng lại.
Theo khuyến nghị của bác sĩ, bố mẹ nên theo dõi định kỳ bằng cách chụp X-quang tuổi xương khoảng mỗi năm một lần, đồng thời ghi chép chiều cao của trẻ và so sánh với biểu đồ tăng trưởng theo độ tuổi. Điều này giúp phát hiện sớm các vấn đề như chậm phát triển hoặc tuổi xương tiến triển quá nhanh.
Việc theo dõi thường xuyên giúp bố mẹ có đủ thời gian can thiệp trước khi các đầu xương đóng lại hoàn toàn.
Thúc đẩy tốc độ tăng trưởng trong phạm vi an toàn
Chiều cao của trẻ phụ thuộc vào yếu tố di truyền, nhưng giấc ngủ, vận động và chế độ ăn uống đều rất quan trọng. Nếu chú ý quan tâm, có thể giúp trẻ cao thêm vài centimet so với bình thường.
Trước tiên, hãy nói về giấc ngủ. Hormone tăng trưởng chủ yếu được tiết ra trong giấc ngủ sâu vào ban đêm, mỗi độ tuổi đều cần ngủ đủ giấc:
- Trẻ từ 0-3 tuổi: 11-14 giờ
- Trẻ 4-6 tuổi: 10-13 giờ
- Trẻ em 7-12 tuổi: 9-11 giờ
- Độ tuổi từ 13 trở lên: 8-10 giờ
Tốt nhất nên đi ngủ trước 9 giờ tối, vì thời điểm hormone tăng trưởng tiết ra nhiều nhất là từ 10 giờ tối đến 1 giờ sáng, đây là thời kỳ vàng để phát triển chiều cao, vì vậy đừng bỏ lỡ thời điểm này.
Hơn nữa, về vấn đề vận động, trẻ có thể thực hiện nhiều động tác theo chiều dọc hơn, điều này kích thích sự phát triển của xương.
- Trẻ từ 1-3 tuổi: 1 giờ chơi ngoài trời mỗi ngày, chỉ cần chạy, nhảy, chơi bóng và trượt cầu trượt.
- Trẻ 4-6 tuổi: 1,5 giờ mỗi ngày, nhảy dây, với tay lấy đồ vật ở trên cao, đi xe thăng bằng, thử các hoạt động khác nhau.
- Độ tuổi 7-12: 2 giờ mỗi ngày, nhảy dây, cầu lông, bơi lội và bóng rổ đều là những lựa chọn tốt.
- Từ 13 tuổi trở lên: 3 lần trở lên mỗi tuần, mỗi lần 40 phút, các hoạt động như bóng rổ, bóng chuyền, bơi lội, tùy chọn theo sở thích của trẻ.
Cuối cùng, về chế độ ăn uống, hãy bổ sung thêm các loại thực phẩm có tác dụng "tăng chiều cao":
Giàu protein: trứng, sữa, sữa chua, cá, thịt gà, đậu phụ
Giàu canxi: Phô mai, tương mè, tôm khô, rau lá xanh, hạt cải dầu và cải xoăn.
Vitamin D: Lòng đỏ trứng, hải sản; nhớ dành 15-20 phút tắm nắng mỗi ngày.
Kẽm và Vitamin A: Thịt nạc, hải sản, gan lợn, cà rốt, bí ngô
Ví dụ: Bữa sáng gồm có một ly sữa, một quả trứng và bánh mì nguyên cám.
Bữa trưa gồm một bát cơm nhỏ, một miếng cá hoặc thịt gà cỡ lòng bàn tay và hai phần rau.
Bữa tối, chúng tôi ăn cháo ngũ cốc, đậu phụ và bông cải xanh. Bữa ăn nhẹ gồm có sữa chua hoặc một ít các loại hạt.
Hạn chế lượng đồ ngọt và đồ uống có ga mà trẻ tiêu thụ, vì có thể ảnh hưởng đến sự hấp thụ canxi. Cố gắng kiểm soát lượng tiêu thụ của trẻ càng nhiều càng tốt.
Hãy đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc mỗi ngày và ra ngoài chạy nhảy chơi đùa khi thời tiết đẹp. Hãy đảm bảo trẻ có chế độ ăn uống cân bằng với thịt và rau, ít nhất hai bữa cá mỗi tuần, một quả trứng mỗi ngày và 300 ml sữa.
Chăm sóc bản thân tốt để làm chậm quá trình lão hóa xương
Nếu tuổi xương phát triển quá nhanh, thời gian tăng chiều cao của trẻ sẽ bị rút ngắn. Dù hiện tại trẻ không thấp, nhưng nếu sụn tăng trưởng đóng sớm thì chiều cao cuối cùng vẫn có thể thấp hơn mong đợi.
Cậu bé Tiểu Rui, lúc 7 tuổi đã cao 126 cm, vượt mức trung bình. Tuy nhiên, bé rất thích đồ ngọt và thức ăn chiên rán. Đến 8 tuổi rưỡi, cân nặng đã vượt chuẩn khá nhiều và bắt đầu có dấu hiệu béo bụng.
Trong một lần khám sức khỏe, kết quả cho thấy tuổi xương của bé tương đương 10 tuổi, tức là sớm hơn tuổi thật khoảng 1 năm rưỡi. Bác sĩ cảnh báo rằng nếu tiếp tục như vậy, bé có thể ngừng cao từ rất sớm và thấp hơn chiều cao di truyền dự kiến từ 5 - 8 cm.
Sau đó, gia đình đã thay đổi chế độ sinh hoạt cho con: giảm đồ ngọt, bỏ nước ngọt, ăn nhiều rau hơn, tập nhảy dây mỗi ngày và duy trì vận động thường xuyên như bơi lội, chơi thể thao.
Sau 6 tháng kiểm tra lại, tuổi xương phát triển sớm khoảng nửa năm và dần trở về mức bình thường. Bác sĩ cho biết việc can thiệp sớm đã giúp trẻ giữ lại thêm thời gian phát triển chiều cao.
Tuổi xương phát triển nhanh không có nghĩa là hết cơ hội cao thêm. Nếu điều chỉnh kịp thời, trẻ vẫn có thể cải thiện tốt chiều cao trong tương lai.
Việc kiểm soát cân nặng, ăn uống lành mạnh, ngủ đủ giấc và vận động đều đặn có thể giúp làm chậm quá trình tuổi xương tăng quá nhanh, từ đó kéo dài thời gian phát triển chiều cao.
Điều quan trọng nhất khi quan tâm đến chiều cao của trẻ không phải để so sánh với người khác, mà để trẻ lớn lên khỏe mạnh, tự tin và có nền tảng phát triển tốt hơn.
Nhiều người nghĩ chiều cao hoàn toàn do di truyền quyết định, nhưng thực tế bố mẹ có thể tác động nhiều thông qua chế độ chăm sóc hàng ngày.
Giấc ngủ đủ, bữa ăn đầy đủ dinh dưỡng hay một buổi chiều cùng con vận động đều có thể góp phần giúp trẻ phát triển tốt hơn.
