Vài ngày trước, trong lúc vui chơi tại sân sinh hoạt của khu phố, một người mẹ tình cờ gặp lại cô Li, giáo viên mầm non từng dạy con mình trước đây.
Trong cuộc trò chuyện thân mật, chị tò mò hỏi: “Cô Li đã làm việc ở trường mẫu giáo hơn mười năm rồi, chắc hẳn có nhiều kinh nghiệm. Cô có thể chia sẻ kiểu trẻ nào thường được yêu quý ở trường không?”
Cô Li mỉm cười và nhẹ nhàng lắc đầu: “Nhiều phụ huynh cũng hay nghĩ về điều này. Có người cố gắng cho con mặc thật đẹp, có người thường xuyên nhắn tin hỏi han giáo viên vào dịp nghỉ lễ, nhưng thực ra lại đang đi sai hướng.”
Theo cô, trong lớp học luôn có những em nhỏ tự nhiên nhận được nhiều sự chú ý và yêu mến hơn từ giáo viên và bạn bè trong lớp. Điều đặc biệt là những đứa trẻ ấy thường sở hữu 3 đặc điểm, thậm chí thoạt nhìn tưởng như không hề quan trọng.
Đứa trẻ vâng lời, biết hợp tác
Cô giáo Li kể rằng trong lớp có một bé gái tên Duoduo mà cô luôn nhớ rất rõ.
Một hôm, sau giờ hoạt động ngoài trời, các bạn nhỏ xếp hàng uống nước. Cô nhẹ nhàng nhắc: “Các con uống nước xong nhớ đặt cốc lại lên kệ nhé.” Phần lớn các bé làm theo, nhưng vẫn có vài em cần cô nhắc thêm lần nữa. Riêng Duoduo, sau khi uống nước xong liền quay lại đặt cốc ngay ngắn vào vị trí cũ rồi tự giác về chỗ ngồi chờ.
Mọi việc diễn ra rất tự nhiên, trật tự, cô giáo gần như không cần nhắc thêm điều gì.
Cô Li chia sẻ: “Những đứa trẻ như vậy khiến giáo viên cảm thấy rất nhẹ nhàng. Chỉ cần đưa ra hướng dẫn rõ ràng, các con sẽ lắng nghe và thực hiện ngay, không tranh cãi hay giả vờ không nghe thấy.”
Cô còn ví von rằng: “Một lớp học có hơn hai mươi đứa trẻ giống như hơn hai mươi chiếc máy khác nhau. Có chiếc phải điều chỉnh nhiều lần mới hoạt động, nhưng cũng có chiếc chỉ cần bấm nút là vận hành ngay. Giáo viên dĩ nhiên sẽ cảm thấy thoải mái hơn với những chiếc máy phản hồi nhanh.”
Theo cô Li, để nuôi dạy một đứa trẻ biết lắng nghe và hợp tác như vậy thật ra không quá khó, bố mẹ cần chú ý ba điều quan trọng.
Thứ nhất, gia đình cần có quy tắc rõ ràng và nhất quán. Nếu hôm nay nói “9 giờ phải đi ngủ”, nhưng ngày mai lại cho phép thức khuya xem thêm phim, trẻ sẽ khó hiểu đâu là giới hạn thật sự. Khi quy tắc được giữ ổn định, trẻ dần hiểu rằng có những điều không thể thương lượng, từ đó hình thành thói quen tự giác.
Thứ hai, hướng dẫn nên ngắn gọn và cụ thể. Những câu nói dài dòng dễ khiến trẻ rối và không biết cần làm gì trước. Thay vì nói nhiều điều cùng lúc, chỉ cần nói rõ ràng: “Con nhớ cất đồ chơi rồi đi ăn.” Câu nói đơn giản giúp trẻ hiểu nhanh và dễ thực hiện hơn.
Thứ ba, bố mẹ cần giữ đúng lời đã nói. Nếu đã thống nhất rằng chỉ được xem TV sau khi hoàn thành bài tập, thì quy tắc ấy cần được thực hiện nghiêm túc. Khi người lớn thay đổi quyết định quá dễ dàng, trẻ sẽ dần không còn coi trọng lời nhắc nhở nữa.
Những điều tưởng chừng nhỏ bé ấy chính là nền tảng giúp trẻ hình thành tính kỷ luật, sự hợp tác và cảm giác an toàn trong cuộc sống hàng ngày.
Trẻ có thể bày tỏ cảm xúc của mình khi có chuyện xảy ra
Để lý giải rõ khía cạnh này, cô Li kể thêm một câu chuyện khác. Trong lớp có hai bạn nhỏ tên là Xuanxuan và Tongtong.
Một ngày nọ, hai bé cùng muốn chơi một chiếc xe đẩy đồ chơi. Vì không giành được, Xuanxuan bực bội và bất ngờ đẩy Tongtong mà không nói lời nào. Tongtong không đẩy lại, nhưng lập tức lên tiếng: “Vì sao cậu đẩy tớ? Tớ vẫn đang chơi mà!”
Khi cô giáo đến hỏi, Tongtong bình tĩnh giải thích: “Em chơi trước. Bạn ấy đến lấy nhưng em chưa chơi xong nên không đưa, rồi bạn ấy đẩy em.”
Trong khi đó, Xuanxuan đứng đỏ mặt, lo lắng đến mức không thể nói thành lời. Càng căng thẳng, em càng im lặng, chỉ biết dậm chân vì không biết diễn đạt cảm xúc của mình ra sao.
Cô giáo Li chia sẻ: “Tôi không trách Xuanxuan, vì tôi biết con đang lo lắng. Nhưng khi trẻ không thể diễn đạt, giáo viên phải mất rất nhiều thời gian để đoán chuyện gì đã xảy ra. Với một đứa trẻ biết nói rõ suy nghĩ như Tongtong, vấn đề chỉ cần vài phút là giải quyết xong.”
Vậy làm thế nào để nuôi dưỡng một đứa trẻ biết nói ra cảm xúc và suy nghĩ của mình một cách rõ ràng? Cô cho rằng bố mẹ có thể bắt đầu từ những điều rất đơn giản trong cuộc sống hàng ngày.
Thứ nhất, hãy giúp con gọi tên cảm xúc của mình. Khi trẻ khóc, đừng vội nói: “Nín đi, có gì đâu mà khóc.” Thay vào đó, hãy ôm con và nhẹ nhàng hỏi: “Đồ chơi bị đổ nên con đang buồn và tức giận, đúng không?” Khi thường xuyên được bố mẹ giúp diễn đạt cảm xúc, trẻ sẽ dần học cách hiểu và nói ra điều mình đang cảm nhận.
Thứ hai, đừng khó chịu khi con than phiền. Nếu con nói: “Mẹ ơi, bạn lấy đồ chơi của con,” đừng vội đáp: “Con phải biết chia sẻ.” Hãy kiên nhẫn lắng nghe và hỏi thêm: “Sau đó chuyện gì xảy ra?” “Con đã nói với bạn thế nào?” Qua những cuộc trò chuyện ấy, trẻ hiểu rằng việc lên tiếng và giải thích vấn đề là điều có ích.
Thứ ba, bố mẹ hãy làm gương trong cách giao tiếp cảm xúc. Trẻ học nhiều nhất từ cách người lớn phản ứng. Nếu bố mẹ quát mắng hay ném đồ khi tức giận, trẻ cũng sẽ bắt chước cách thể hiện đó. Nhưng nếu bố mẹ bình tĩnh nói: “Mẹ đang hơi khó chịu, mẹ cần yên lặng một lúc,” trẻ sẽ hiểu rằng cảm xúc tiêu cực vẫn có thể được diễn đạt một cách nhẹ nhàng.
Khả năng diễn đạt giúp trẻ giải quyết mâu thuẫn dễ dàng, giúp các em tự tin, được thấu hiểu và xây dựng những mối quan hệ lành mạnh khi lớn lên.
Đứa trẻ có tính tự giác cao, thích gọn gàng và ngăn nắp
“Có những đứa trẻ khiến ai cũng dễ dàng dành thiện cảm,” cô giáo Li chia sẻ. “Có lần, khi đang phát bữa ăn cho các bé, tôi thấy một bé gái ngồi gần đó lặng lẽ đứng lên, tự tay phát thìa cho các bạn rồi lại ngồi xuống như chưa hề làm gì đặc biệt.”
Một cậu bé khác sau khi ăn xong đã tự mang rác đi bỏ, nhẹ nhàng đẩy ghế vào đúng chỗ. Chiếc chăn của em gấp chưa thật ngay ngắn, nhưng sau khi xong phần của mình, em còn quay sang giúp bạn bên cạnh chỉnh lại góc chăn. Những đứa trẻ như vậy, làm sao giáo viên lại không yêu quý cho được?
Theo cô Li, bí quyết để nuôi dạy một đứa trẻ biết quan tâm và chủ động thật ra rất đơn giản, hãy để con được tham gia vào những việc nhỏ trong gia đình.
Ví dụ, khi trẻ khoảng hơn 2 tuổi, có thể nhờ con mang dép cho khách khi đến nhà. Đến 3 tuổi, bố mẹ có thể đưa cho con vài tép tỏi để bóc cùng mình, bóc chưa sạch cũng không sao, điều quan trọng là con được tham gia.
Khoảng 4 tuổi, trẻ có thể giúp phân loại tất, quần áo nhỏ khi dọn đồ. Lớn hơn một chút, khi làm bánh hay nấu ăn, hãy cho con một phần bột nhỏ để tự nhào nặn những chiếc bánh méo mó theo cách riêng.
Khi con đang làm việc gì đó, đừng vội nghĩ chậm hay vụng về. Điều trẻ cần là cơ hội được thử sức và cảm giác mình có ích.
Sau mỗi lần con hoàn thành việc nhỏ, hãy chú ý ghi nhận những điều con làm tốt và khen ngợi một cách chân thành, chẳng hạn: “Lúc nãy mẹ bận quá mà con đã giúp xếp đũa rồi, con chu đáo thật.”
Khi cảm giác thành tựu được tích lũy từng chút một, trẻ sẽ dần trở nên tinh ý hơn, chủ động hơn và sẵn sàng giúp đỡ người khác.
Những việc tưởng chừng rất nhỏ ấy, nếu kiên trì thực hiện mỗi ngày, sẽ nuôi dưỡng ở trẻ tinh thần trách nhiệm và sự quan tâm tự nhiên. Và một đứa trẻ biết nghĩ cho người khác như vậy, dù ở đâu cũng dễ dàng được yêu mến và sẵn lòng nhận được sự giúp đỡ từ mọi người.
