Thực chất, ngày 10/3 âm lịch không phải là ngày giỗ riêng của bất kỳ vị Vua Hùng nào. Đây là ngày truyền thống của dân tộc Việt Nam, nhằm tưởng nhớ công lao dựng nước và giữ nước của tất cả các vị Vua Hùng. Vì vậy, dân gian mới có câu: "Dù ai đi ngược về xuôi, nhớ ngày Giỗ Tổ mồng mười tháng Ba."
Tuy nhiên, một số tư liệu cho thấy 10/3 cũng có thể liên quan đến ngày giỗ của Vua Hùng đời thứ 18. Trên tấm bia Hùng Vương do Tham tri Bùi Ngọc Hoàn – Tuần phủ tỉnh Phú Thọ – lập năm Bảo Đại thứ 15 (1940), hiện đặt tại Đền Thượng trên núi Hùng, có ghi:
"Trước đây, ngày quốc tế được tổ chức vào mùa thu. Đến năm Khải Định thứ hai, Tuần phủ Phú Thọ Lê Trung Ngọc đã đề xuất Bộ Lễ ấn định ngày mồng 10 tháng Ba hằng năm làm ngày quốc tế, tức trước ngày Giỗ Tổ Hùng Vương đời thứ 18 một ngày. Ngày giỗ chính thức (11 tháng Ba) do dân sở tại làm lễ."
Trước đây, người dân chưa hình thành thói quen hành hương về Đền Hùng đúng ngày 10/3 âm lịch như hiện nay. Việc đi lễ thường diễn ra quanh năm, mỗi người tự chọn ngày lành tháng tốt theo quan niệm riêng, phổ biến nhất là vào mùa xuân và mùa thu, chứ không cố định vào một ngày cụ thể.
Tại nhiều địa phương, lễ cúng Tổ thường diễn ra vào ngày 12/3 âm lịch, kết hợp với nghi thức thờ Thổ kỳ. Với các gia đình có con cháu ở xa, việc giỗ Tổ thường được tiến hành từ ngày 11/3, chủ yếu mang tính chất sum họp gia đình, chứ chưa hình thành một lễ hội lớn, mang tầm quốc gia như hiện nay.
18 đời Vua Hùng gồm những ai?
Theo Đại Việt sử lược và nhiều tài liệu lịch sử khác, triều đại Hùng Vương được truyền qua 18 đời, bao gồm:
- Kinh Dương Vương (Lộc Tục / Lục Dục Vương): sinh năm 2919 TCN, lên ngôi 41 tuổi, trị vì 86 năm (2879–2794 TCN).
- Lạc Long Quân (Sùng Lãm / Hùng Hiền Vương): sinh năm 2825 TCN, trị vì 269 năm (2793–2525 TCN).
- Hùng Quốc Vương (Hùng Lân): sinh năm 2570 TCN, trị vì 272 năm (2524–2253 TCN).
- Hùng Hoa Vương (Bửu Lang): trị vì 342 năm (2254–1913 TCN).
- Hùng Hy Vương (Bảo Lang): sinh 2030 TCN, trị vì 200 năm (1912–1713 TCN).
- Hùng Hồn Vương (Long Tiên Lang): sinh 1740 TCN, trị vì 81 năm (1712–1632 TCN).
- Hùng Chiêu Vương (Quốc Lang): sinh 1768 TCN, trị vì 200 năm (1631–1432 TCN).
- Hùng Vỹ Vương (Vân Lang): sinh 1469 TCN, trị vì 100 năm (1431–1332 TCN).
- Hùng Định Vương (Chân Nhân Lang): sinh 1375 TCN, trị vì 80 năm (1331–1252 TCN).
- Hùng Uy Vương (Hoàng Long Lang): trị vì 90 năm (1251–1162 TCN).
- Hùng Trinh Vương (Hưng Đức Lang): sinh 1211 TCN, trị vì 107 năm (1161–1055 TCN).
- Hùng Vũ Vương (Đức Hiền Lang): sinh 1105 TCN, trị vì 86 năm (1054–969 TCN).
- Hùng Việt Vương (Tuấn Lang): sinh 982 TCN, trị vì 115 năm (968–854 TCN).
- Hùng Anh Vương (Viên Lang): sinh 894 TCN, trị vì 99 năm (853–755 TCN).
- Hùng Triệu Vương (Cảnh Chiêu Lang): sinh 748 TCN, trị vì 94 năm (754–661 TCN).
- Hùng Tạo Vương (Đức Quân Lang): sinh 712 TCN, trị vì 92 năm (660–569 TCN).
- Hùng Nghị Vương (Bảo Quang Lang): sinh 576 TCN, trị vì 160 năm (568–409 TCN).
- Hùng Duệ Vương: sinh 421 TCN, trị vì 150 năm (408–258 TCN).
Nhiều tài liệu cổ ghi nhận triều đại Hùng Vương kéo dài khoảng 2.600 năm với 18 đời vua, trung bình mỗi vua trị vì 150 năm – một con số dường như phi thực tế.
Theo Ngọc phả Hùng Vương: “Từ đầu tính nước họ Hùng, 18 nhánh truyền ấn phù quốc gia, 180 đời đế vương lên ngôi, kiến dựng 120 điện thành… Cộng các năm trị vì, 18 đời thánh vương di truyền, thọ 8.618 năm, sinh 986 chi hoàng tôn công chúa, tổng cộng 14.370 người, trị ở nước Nam, đầu núi góc biển, vạn thế trường tồn…”
Thực chất, triều đại Hùng Vương gồm nhiều vị vua nối tiếp nhau, sử dụng chung vương hiệu. Con số “18 đời vua” mang tính tượng trưng, tương ứng với 18 chi, mỗi chi có nhiều vị vua, và 18 là bội số của 9 – con số thiêng trong văn hóa Việt.
