Trong tâm lý học có một khái niệm gọi là "gắn bó lo âu". Đây là trạng thái khi trẻ thường xuyên cảm thấy bất an trong các mối quan hệ gần gũi, đặc biệt là với những người thân trong gia đình.
Bữa cơm gia đình vốn là khoảng thời gian để trẻ cảm nhận sự yêu thương, kết nối và an toàn. Thế nhưng, nếu bàn ăn thường xuyên xuất hiện những lời than phiền, chỉ trích, căng thẳng hoặc cãi vã, trẻ sẽ dần gắn việc ăn cơm cùng gia đình với những cảm xúc tiêu cực.
Khi tình trạng này kéo dài, trẻ có thể hình thành suy nghĩ rằng niềm vui và sự bình yên trong gia đình là điều mong manh, khó đoán trước. Điều đó làm suy giảm cảm giác an toàn bên trong trẻ, khiến các em trở nên dè dặt hơn trong việc chia sẻ cảm xúc, thậm chí muốn tránh những bữa cơm chung với gia đình.
Thực tế, trẻ học hỏi rất nhiều từ những gì diễn ra trên bàn ăn mỗi ngày. Vì vậy, bố mẹ cần lưu ý rằng một số thói quen tưởng chừng nhỏ nhặt cũng có thể ảnh hưởng đến cảm xúc và hành vi của con. Có 4 thói quen phổ biến của bố mẹ trên bàn ăn mà trẻ rất dễ quan sát và vô thức học theo.
Bốn thói quen xấu của bố mẹ nhưng dễ bị bỏ qua trên bàn ăn
Sử dụng điện thoại trên bàn ăn
Xiaoxi từng chia sẻ rằng bữa cơm trong gia đình mình giống như một "vở kịch không lời".
Ba người ngồi quanh bàn ăn nhưng mỗi người lại chìm trong thế giới riêng. Người bố chăm chú nhìn điện thoại, cô con gái dán mắt vào máy tính bảng, còn những câu chuyện mà Xiaoxi muốn chia sẻ dường như không nhận được sự chú ý từ bất kỳ ai. Bữa ăn kết thúc trong sự im lặng, ai lại trở về với việc riêng của mình.
Ban đầu, cô cho rằng việc mọi người tập trung ăn uống hoặc sử dụng thiết bị cá nhân không phải là vấn đề quá nghiêm trọng. Thế nhưng theo thời gian, cô nhận thấy cô con gái vốn hoạt bát, vui vẻ ngày nào dần trở nên ít nói hơn, ngại bày tỏ suy nghĩ và gặp khó khăn trong việc hòa nhập với bạn bè.
Thực tế, bàn ăn không chỉ là nơi cả gia đình cùng dùng bữa mà còn là một "lớp học" đầu tiên giúp trẻ học cách giao tiếp và kết nối với người khác. Trong bầu không khí ấm áp, những câu chuyện nhỏ về trường lớp, bạn bè hay những lời khen dành cho món ăn đều giúp trẻ cảm nhận được sự quan tâm, yêu thương và khuyến khích trẻ tự tin bày tỏ cảm xúc.
Ngược lại, nếu mỗi bữa ăn đều diễn ra trong sự im lặng, mọi người bận rộn với điện thoại hoặc những mối quan tâm riêng, trẻ sẽ dần mất đi cơ hội trò chuyện và kết nối. Lâu dần, các em có thể trở nên khép kín hơn, ngại giao tiếp và ít chủ động chia sẻ suy nghĩ của mình với những người xung quanh.
Than phiền và trút giận
Một chủ cửa hàng trái cây khá thành đạt về kinh tế. Thế nhưng trong mỗi bữa cơm gia đình, ông thường xuyên kể về những khó khăn trong công việc. Ông than rằng mình phải thức dậy từ 5 giờ sáng để nhập hàng, làm việc liên tục hơn mười tiếng mỗi ngày mới có thể nghỉ ngơi.
Dần dần, những câu chuyện ấy đã ảnh hưởng đến cô con gái nhỏ theo cách mà chính ông cũng không ngờ tới.
Mùa hè đến, khi những đứa trẻ khác trong khu phố háo hức mua kem hay đồ uống mát lạnh, cô bé luôn từ chối. Mỗi khi được hỏi có muốn ăn không, em chỉ nhẹ nhàng lắc đầu và nói: "Bố cháu làm việc rất vất vả mới kiếm được tiền, cháu không muốn tiêu tốn thêm."
Nghe qua, nhiều người có thể nghĩ đó là một đứa trẻ hiểu chuyện. Nhưng đôi khi, sự hiểu chuyện quá sớm lại khiến người lớn cảm thấy xót xa.
Thực tế, khi bố mẹ thường xuyên than phiền, kể lể áp lực hoặc trút những cảm xúc tiêu cực lên bàn ăn, trẻ rất dễ vô thức gánh lấy những lo lắng vốn không thuộc về mình. Các em bắt đầu cảm thấy mình cần phải hy sinh nhu cầu cá nhân để giảm bớt gánh nặng cho bố mẹ, thậm chí cảm thấy có lỗi khi muốn một điều gì đó cho bản thân.
Bố mẹ cãi nhau
Xiaolin và chồng đều là nhân viên văn phòng, mỗi ngày bận rộn với công việc và những áp lực riêng. Thế nhưng, bữa cơm tối của họ lại thường xuyên biến thành nơi giải quyết những mâu thuẫn trong ngày.
Từ những chuyện rất nhỏ như đôi tất chưa được giặt hay khoản tiền cho chuyến dã ngoại của con chưa được thanh toán, hai vợ chồng nhanh chóng tranh cãi qua lại. Không ai muốn nhường ai, và có những lúc cảm xúc trở nên quá căng thẳng khiến tiếng nói ngày càng lớn, thậm chí đồ dùng trên bàn ăn cũng bị ném xuống trong cơn tức giận.
Trong khi đó, cậu con trai mười tuổi chỉ biết ngồi lặng lẽ ở một góc bàn. Chứng kiến bố mẹ cãi vã, em không dám lên tiếng, cũng không biết phải làm gì ngoài việc thu mình lại và chờ cuộc tranh cãi kết thúc.
Khi thường xuyên chứng kiến những cuộc tranh cãi căng thẳng trong bữa ăn, trẻ dễ hình thành cảm giác bất an và lo lắng. Đối với các em, ngôi nhà không còn là nơi hoàn toàn bình yên, mà trở thành nơi luôn tiềm ẩn những căng thẳng có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
Chỉ trích trẻ
Nhà tâm lý học Li Meijin từng nói: "Trái tim của một gia đình không nằm ở bộ sofa hay chiếc tivi, mà nằm ở bàn ăn."
Thế nhưng, một số trẻ lại luôn thấp thỏm mỗi khi ngồi vào bàn ăn vì sợ bị phê bình hoặc nhắc lỗi.
Bố mẹ tranh thủ lúc ăn cơm để nói về điểm số, thói quen sinh hoạt hay những điều con chưa làm tốt. Những câu nói như: "Sao con ăn chậm thế?", "Con nhìn bạn khác mà học hỏi đi!" hay "Lớn rồi mà việc này cũng không làm được" có thể xuất hiện thường xuyên trong bữa ăn.
Tuy nhiên, khi những lời góp ý liên tục mang tính chỉ trích, trẻ dễ cảm thấy mình không đủ tốt và khó nhận được sự công nhận từ bố mẹ. Theo thời gian, trẻ trở nên tự ti, ngại bày tỏ ý kiến hoặc lo lắng mình sẽ mắc lỗi.
Chủ đề nào thích hợp để bố mẹ và con nói chuyện trong bữa ăn tối?
Không cần thiết phải cố gắng tìm chủ đề để thuyết giảng, một cuộc trò chuyện nhẹ nhàng trong bữa ăn tốt hơn cả trăm cuộc nói chuyện nghiêm túc, sâu lắng.
Một vài chủ đề nhẹ nhàng, đơn giản và ấm áp để chia sẻ trong bữa ăn tối.
Hãy cùng nói về đồ ăn
"Món nào hôm nay là món con thích nhất?"
"Món cá hôm nay được tẩm ướp gia vị mới, ai đoán đúng sẽ nhận được giải thưởng!"
Thảo luận về kế hoạch của gia đình
"Gia đình mình đang lên kế hoạch cho một chuyến đi chơi cuối tuần tới, mọi người muốn đi đâu?"
Hãy nói về những chuyến đi cuối tuần
"Bảo tàng vừa khai trương một triển lãm mới, và vào cửa miễn phí. Cuối tuần này chúng ta đều rảnh, cả nhà mình cùng đi xem nhé!"
Trò chuyện về những điều hạnh phúc
"Hôm nay điều gì làm con vui nhất?"
"Có ai khiến con mỉm cười hôm nay không?"
"Nếu được chọn một khoảnh khắc đẹp nhất trong ngày, con sẽ chọn điều gì?"
Một số chủ đề có vẻ đơn giản, nhưng là cầu nối giúp xây dựng sự giao tiếp giữa các thành viên trong gia đình.
Ăn uống lành mạnh, nói năng lưu loát, duy trì một thói quen sinh hoạt tích cực hàng ngày tại bàn ăn là điều cần thiết để nuôi dạy đứa trẻ vui vẻ, thoải mái và có cuộc sống trọn vẹn về mặt cảm xúc.
