Gần đây, các chuyên gia khoa nhi thường đề cập đến vỏ não trước trán. Những hành vi khó chịu ở trẻ em có thể không nhất thiết là vấn đề về tính cách hay thái độ, mà có thể liên quan trực tiếp đến sự phát triển của vùng não này. Đây là lý do, bố mẹ cố gắng kỷ luật con, nhưng thường đi sai hướng.
Hầu như chúng ta thường đánh giá trí thông minh của trẻ dựa trên trí nhớ, tốc độ giải quyết vấn đề, số lượng bài tập mà trẻ có thể thực hiện. Tuy nhiên, từ góc độ khoa học thần kinh, điều thực sự quyết định khả năng học tập và giải quyết vấn đề trong tương lai của trẻ là mức độ phát triển của vỏ não trước trán.
Vùng vỏ não trước trán, nằm ngay phía sau trán, được gọi là "trung tâm điều khiển" của não bộ. Khả năng tập trung, tự kiểm soát, kỹ năng tổ chức và khả năng giải quyết vấn đề, tất cả đều được điều khiển bởi vùng này.
Trong cùng một tiết học 40 phút, một số trẻ có thể theo dõi mạch suy nghĩ của giáo viên suốt cả tiết, trong khi những trẻ khác bắt đầu mất tập trung sau 5 phút. Nguyên nhân chính là do "công tắc tập trung" trong vỏ não trước trán của trẻ hoạt động không hiệu quả.
Khi đối mặt với vấn đề không thể giải quyết, một số trẻ sẽ cố gắng tìm cách tiếp cận khác, trong khi những trẻ khác sẽ khóc và chạy đến chỗ người lớn nhờ giúp đỡ. Về cơ bản, đây là sự khác biệt trong khả năng lập kế hoạch và thích ứng của vỏ não trước trán.
Vỏ não trước trán là một trong những vùng não phát triển muộn nhất, và nó không hoàn toàn trưởng thành cho đến khi bước vào độ tuổi 20. Tuy nhiên, thời thơ ấu là giai đoạn vàng cho sự phát triển.
Các quan sát lâm sàng cho thấy trẻ em được vận động thường xuyên và phù hợp trong những năm tiểu học sẽ có nhiều kết nối thần kinh hơn ở vỏ não trước trán, dẫn đến sự cải thiện đáng kể về khả năng tập trung và tự kiểm soát. Tuy nhiên, nếu trẻ thiếu sự kích thích thì sự phát triển của vỏ não trước trán sẽ chậm lại.
Do đó, các chuyên gia gợi ý 5 phương pháp hiệu quả để rèn luyện vỏ não trước trán, nhằm giúp con tăng khả năng học tập tốt hơn.
Đảm bảo trẻ vận động khoảng 30 phút mỗi ngày
Nhiều người tin rằng trẻ em nên tập trung vào việc học và làm thêm bài tập khi có thời gian rảnh, trong khi xem việc chơi ngoài trời là lãng phí thời gian. Tuy nhiên, theo nghiên cứu khoa học, các bài tập aerobic, chạy, nhảy dây và chơi bóng, giúp tăng nhịp tim, cung cấp nhiều oxy và chất dinh dưỡng hơn cho não, thúc đẩy sự phát triển và kết nối của các tế bào thần kinh ở vỏ não trước trán.
Các quan sát lâm sàng cho thấy, trẻ em tham gia các hoạt động ngoài trời hàng ngày thường có khả năng tập trung và ổn định cảm xúc tốt hơn so với trẻ em ở nhà cả ngày.
Để trẻ tự lập kế hoạch và tự quản lý công việc của mình
Nhiều phụ huynh làm mọi việc cho con, từ việc chuẩn bị cặp sách, chọn quần áo, thậm chí làm thay bài tập về nhà. Mặc dù điều này có vẻ giúp trẻ tiết kiệm được một số công sức, nhưng thực tế lại tước đi cơ hội phát triển vỏ não trước trán của trẻ.
Vì vậy, hãy để trẻ thử tự lên kế hoạch cho thời gian sau giờ học: làm bài tập về nhà trước hay chơi trước, tự chuẩn bị cặp sách và phòng ngủ, lên kế hoạch xem nên mang gì và đi đâu trước khi ra ngoài vào cuối tuần. Những việc nhỏ tưởng chừng không đáng kể này đều đang rèn luyện khả năng lập kế hoạch và thực hiện của vỏ não trước trán.
Ban đầu, trẻ có thể làm không tốt và. Đừng vội làm hộ trẻ. Hãy để trẻ thử thêm vài lần, khả năng của trẻ sẽ phát triển một cách tự nhiên.
Thực hành trì hoãn sự thỏa mãn một cách thích hợp
Trên thực tế, biết chờ đợi đúng lúc cũng là một cách giúp trẻ rèn luyện khả năng tự kiểm soát, một kỹ năng quan trọng gắn liền với sự phát triển của vỏ não trước trán.
Bố mẹ đưa những khoảng “chờ đợi” hợp lý vào cuộc sống hàng ngày. Chẳng hạn, khi trẻ muốn ăn vặt, mẹ có thể nhẹ nhàng nói: “Con hoàn thành bài tập này rồi mình ăn nhé.” Khi trẻ thích một món đồ chơi, thay vì mua ngay, bố mẹ có thể cùng con đặt ra một mục tiêu nhỏ, tiết kiệm từng chút tiền để tự mua món đồ mình mong muốn.
Những điều tưởng như rất nhỏ ấy lại giúp trẻ học được một bài học quan trọng: không phải mong muốn nào cũng cần được đáp ứng ngay lập tức. Trẻ dần biết trì hoãn sự thỏa mãn, kiểm soát cảm xúc và kiên nhẫn chờ đợi điều mình muốn.
Mỗi lần trẻ biết dừng lại, chờ thêm một chút và hoàn thành việc cần làm trước khi nhận được điều mình thích, cũng là một lần con đang thực hành khả năng tự kiểm soát.
Ngủ đủ giấc
Đối với trẻ nhỏ, giấc ngủ là lúc não bộ được nghỉ ngơi, củng cố và phục hồi. Trong khi ngủ, não tiếp tục xử lý và sắp xếp những thông tin trẻ đã tiếp nhận trong ngày, đồng thời hỗ trợ quá trình phục hồi của hệ thần kinh. Đây cũng là khoảng thời gian quan trọng đối với sự phát triển các chức năng điều hành liên quan đến vỏ não trước trán, chẳng hạn như khả năng tập trung, kiểm soát cảm xúc và tự kiểm soát hành vi.
Nếu thường xuyên thiếu ngủ, trẻ khó tập trung, dễ mệt mỏi, cáu gắt và khó kiểm soát cảm xúc. Khi đó, thêm 30 phút học chưa chắc mang lại hiệu quả bằng một giấc ngủ đủ.
Với trẻ tiểu học, nên hướng tới khoảng 9 - 12 giờ ngủ mỗi ngày, tùy độ tuổi và nhu cầu của từng trẻ. Vì vậy, nếu phải lựa chọn giữa việc thức khuya thêm nửa tiếng để làm nốt bài tập và đi ngủ đúng giờ, bố mẹ nên cân nhắc sức khỏe và khả năng học tập lâu dài của con.
Trò chuyện với con theo từng chủ đề
Chẳng hạn, khi đi ngang qua một cái cây, thay vì chỉ hỏi con biết tên cây gì, bố mẹ có thể hỏi: “Theo con, tại sao mùa thu lá lại rụng?” hoặc “Nếu mùa đông rất lạnh, con nghĩ cây sẽ làm cách nào để tồn tại?”. Khi đọc một câu chuyện, hãy thử hỏi: “Nếu con là nhân vật chính, con sẽ làm gì?” hoặc “Con nghĩ còn cách giải quyết nào khác không?”.
Khi được tự do thử nhiều khả năng, trẻ có cơ hội rèn luyện khả năng suy luận, giải quyết vấn đề và chuyển đổi góc nhìn, đây là những năng lực quan trọng của tư duy.
