Bàn thờ là không gian trang nghiêm trong mỗi gia đình Việt, vì thế từ bát hương, mâm bồng cho đến lọ hoa thường được sắp xếp cẩn thận. Một trong những điều khiến nhiều người băn khoăn là: Lọ hoa nên đặt bên trái hay bên phải bàn thờ mới đúng?
Theo cách bài trí thờ cúng dân gian thường được nhắc đến với nguyên tắc “Đông bình Tây quả”, bình hoa đặt phía Đông, mâm quả đặt phía Tây. Tuy nhiên, cần xác định phương hướng theo không gian thờ thực tế và cách bố trí của từng gia đình.
Chỉ đặt 1 lọ hoa: Bên nào được xem là phù hợp?
Trong quan niệm thờ cúng truyền thống, cách bố trí các vật phẩm trên bàn thờ không chỉ nhằm mục đích trang trí mà còn chú trọng đến sự cân xứng và thuận tiện khi hành lễ.
Nếu gia đình sử dụng một lọ hoa, theo cách bài trí “độc bình”, nhiều người thường đặt bình ở phía bên trái tính theo hướng từ bàn thờ nhìn ra. Nếu bạn đang đứng dưới bàn thờ và nhìn trực diện vào thì chiếc lọ sẽ nằm ở phía bên tay phải của bạn.
Đây là điểm rất dễ gây nhầm lẫn. Có người nói “đặt bên trái”, người khác lại bảo “đặt bên phải”, nhưng thực tế có thể đang nói cùng một vị trí do cách xác định hướng nhìn khác nhau.
Ngoài ra còn có quan niệm “Đông bình Tây quả”, tức bình hoa ở phía Đông, lễ quả ở phía Tây. Cách lý giải dân gian thường gắn với quy luật tự nhiên: mặt trời mọc ở Đông, cây cối đơm hoa trước rồi mới kết quả. Vì vậy, hoa và quả được bố trí theo trật tự mang ý nghĩa tượng trưng cho sự sinh sôi, kết trái.
Tuy nhiên, không phải bàn thờ nào cũng có hướng giống nhau. Vì thế, không nên máy móc cho rằng cứ phía tay trái hay tay phải của người đứng lễ đều tương ứng tuyệt đối với Đông và Tây.
Với những bàn thờ nhỏ, điều cần ưu tiên là lọ hoa có kích thước vừa phải, đặt chắc chắn, không quá sát bát hương và không che khuất những vật phẩm thờ cúng quan trọng.
Nếu đặt 2 lọ hoa trên bàn thờ thì sắp xếp thế nào?
Đối với bàn thờ có diện tích rộng, gia chủ có thể sử dụng hai lọ hoa đặt cân xứng ở hai bên. Cách bố trí này thường được gọi theo kiểu “song bình”, tạo cảm giác cân đối và trang trọng hơn.
Hai bình nên có kích thước, kiểu dáng tương đồng và được đặt ở vị trí tương xứng. Ở giữa vẫn là khu vực dành cho bát hương cùng những vật phẩm thờ cúng chính. Tùy kích thước bàn thờ, mâm quả và các lễ vật khác có thể được bố trí sao cho thuận tiện khi thắp hương.
Khi sử dụng hai lọ, không nhất thiết phải cắm thật nhiều hoa. Hai bình hoa quá lớn hoặc cắm quá cao có thể che khuất ảnh thờ, bài vị, tượng thờ và làm tổng thể bàn thờ trở nên chật chội.
Hoa đặt trên bàn thờ nên ưu tiên hoa tươi, sạch sẽ, hình thức trang nhã. Những loại hoa quen thuộc như hoa cúc, hoa sen, hoa huệ hoặc một số loại hoa phù hợp với phong tục của từng vùng thường được các gia đình lựa chọn.
Hoa đã héo, cánh rụng nhiều hoặc nước trong bình có mùi nên được thay sớm. Bình hoa cũng cần được vệ sinh thường xuyên, tránh để nước cũ lâu ngày.
Đối với bàn thờ gia tiên, bàn thờ Phật hay bàn thờ Thần Tài – Thổ Địa, cách bố trí có thể có những khác biệt tùy truyền thống gia đình và tín ngưỡng. Vì vậy, không nên lấy một nguyên tắc duy nhất áp dụng cứng nhắc cho mọi không gian thờ.
Đặt lọ hoa đúng vị trí nhưng đừng bỏ qua sự trang nghiêm
Từ những nguyên tắc trên, có thể trả lời ngắn gọn câu hỏi “Đặt lọ hoa bên trái hay bên phải bàn thờ?” như sau: Nếu chỉ dùng một lọ hoa, theo cách bố trí độc bình phổ biến, lọ thường được đặt bên trái tính từ phía bàn thờ nhìn ra, tức bên phải của người đang đứng đối diện nhìn vào bàn thờ. Nếu dùng hai lọ, có thể đặt cân xứng ở hai phía.
Nếu gia đình áp dụng nguyên tắc “Đông bình Tây quả” thì cần xác định hướng Đông – Tây của không gian thờ thay vì chỉ căn cứ vào tay trái hay tay phải của người đứng lễ.
Dù lựa chọn cách nào, cũng không nên vì quá chú trọng vị trí mà khiến bàn thờ trở nên rườm rà. Lọ hoa cần được đặt chắc chắn, cách xa nguồn lửa của nến, đèn và không gây vướng khi thắp hương. Nếu bàn thờ nhỏ, một lọ hoa kích thước vừa phải đôi khi tạo cảm giác trang nghiêm hơn việc cố đặt đủ hai bình.
Đặc biệt, phong tục thờ cúng ở Việt Nam rất đa dạng giữa từng địa phương, dòng họ và gia đình. Nếu gia đình đã duy trì một cách bài trí truyền thống qua nhiều thế hệ, việc giữ gìn nếp nhà cũng là điều đáng trân trọng.
Sau cùng, ý nghĩa của lọ hoa trên bàn thờ không chỉ nằm ở việc nó ở bên trái hay bên phải. Một bình hoa tươi được chuẩn bị chu đáo còn thể hiện lòng thành kính và sự chăm chút của con cháu dành cho không gian thờ tự.
Tóm lại: Một lọ hoa thường được bố trí bên trái từ bàn thờ nhìn ra – tức bên phải khi bạn đứng trước bàn thờ nhìn vào; hai lọ thì có thể đặt cân xứng hai bên. Nếu theo “Đông bình Tây quả”, hãy căn cứ vào hướng thực tế của bàn thờ.
Thông tin trong bài mang tính tham khảo, chiêm nghiệm. Phong tục và cách bài trí bàn thờ có thể khác nhau tùy vùng miền, tín ngưỡng và truyền thống của từng gia đình.
