Nhắc đến đặc sản miền Tây Thanh Hóa, bên cạnh những món ăn quen thuộc từ núi rừng, nhiều người còn tò mò về một nguyên liệu có vẻ ngoài khiến không ít thực khách e dè ngay từ lần đầu nghe tên, đó là con nòng nọc. Từng là món ngon được người dân dành để đãi khách quý trong những dịp đặc biệt, nòng nọc ngày nay vẫn giữ vị trí riêng trong ẩm thực địa phương nhờ phần thịt mềm ngọt, béo thơm và có thể chế biến thành nhiều món hấp dẫn.
Nòng nọc còn được gọi bằng những cái tên dân dã như bu bu, bâu bâu. Chúng là ấu trùng của loài ếch đá sinh sống tại các khe suối vùng núi. Trong đó, suối Vó Ấm, thuộc khu vực xã Thành Vinh, là địa danh thường được nhắc đến khi nói về món ăn đặc sản này.
Không giống những con nòng nọc nhỏ bé thường thấy ở ao hồ, nòng nọc suối Vó Ấm được người dân địa phương mô tả có kích thước khá lớn, nhiều con to bằng ngón tay người trưởng thành. Thân chúng tròn mập, phần đuôi dài, thường xuất hiện ở những đoạn suối nước trong, dòng chảy hiền hòa. Theo kinh nghiệm của người dân, nòng nọc có nhiều vào khoảng tháng 6 đến tháng 11 âm lịch hằng năm. Đây cũng là thời điểm người dân tranh thủ ra suối tìm bắt để làm thực phẩm hoặc bán cho những người có nhu cầu.
Dụng cụ bắt nòng nọc khá đơn giản, thường chỉ cần một chiếc rổ tre hoặc rổ nhựa để xúc, kèm theo giỏ hay xô để đựng. Tuy nhiên, việc bắt được nhiều hay ít còn phụ thuộc vào thời tiết, mực nước và lượng nòng nọc xuất hiện theo từng mùa.
Từ lâu, nòng nọc đã gắn bó với đời sống ẩm thực của người dân địa phương. Trước kia, món ăn này không phải lúc nào cũng có sẵn mà thường được dành để tiếp đãi khách quý hoặc chế biến trong những dịp gia đình có việc trọng đại. Với người dân đại phương, đây là nguyên liệu quen thuộc, nhưng đối với nhiều người ở nơi khác, chỉ cần nhìn thấy những con nòng nọc còn nguyên hình dáng cũng đủ khiến họ ngần ngại.
Điều đặc biệt là nòng nọc có thể chế biến thành nhiều món khác nhau, từ chiên, rán, xào, nướng đến kho, nấu canh. Trong đó, nòng nọc om măng được nhiều người yêu thích bởi sự kết hợp hài hòa giữa vị ngọt béo của thịt và vị chua dịu của măng, mẻ. Món ăn dân dã này cũng thường được nhắc đến như một trong những cách chế biến đặc trưng của người dân miền Tây Thanh Hóa.
Để làm nòng nọc om măng, người nấu phải sơ chế nguyên liệu cẩn thận. Nòng nọc sau khi bắt về được làm sạch, loại bỏ phần ruột theo cách chế biến của người địa phương, sau đó rửa lại nhiều lần và để ráo nước. Măng được thái vừa ăn, xào cùng gia vị và mẻ để tạo vị chua thanh, giúp món ăn dậy mùi hơn.
Khi măng đã ngấm gia vị, người nấu thêm nước nóng vào nồi rồi cho nòng nọc vào, đun đến khi nguyên liệu chín. Cuối cùng, hành lá, rau răm và mùi tàu được thêm vào để tăng hương thơm. Món ăn thường được thưởng thức khi còn nóng, dùng cùng cơm trắng hoặc làm món nhắm trong những bữa ăn sum họp.
Nòng nọc om măng sau khi hoàn thành có hương thơm đặc trưng, phần thịt mềm ngọt, béo nhẹ, hòa quyện với vị chua của mẻ và chút giòn của măng. Nước om đậm đà, thơm mùi rau gia vị, tạo cảm giác dễ ăn hơn so với vẻ ngoài có phần lạ lẫm của nguyên liệu.
Ngoài món om măng, nòng nọc còn có thể được chiên hoặc rán để tạo lớp ngoài săn chắc, bên trong vẫn giữ được độ mềm. Một số gia đình lựa chọn cách xào cùng gia vị, trong khi những người thích món ăn đậm đà có thể đem kho. Nhờ cách chế biến phong phú, nguyên liệu này có thể xuất hiện trong nhiều bữa ăn, từ mâm cơm thường ngày đến những dịp tiếp khách.
Với thực khách phương xa, thưởng thức nòng nọc thường là một trải nghiệm cần chút can đảm nhưng sau khi thử, nhiều người bất ngờ bởi hương vị ngọt béo, thơm và lạ miệng.
Tại một số chợ quê ở Thanh Hóa, nòng nọc được bán với giá khoảng 70.000 đồng/kg. Vào mùa, nguyên liệu này còn xuất hiện trong thực đơn của một số quán ăn địa phương để phục vụ thực khách muốn khám phá ẩm thực bản địa. Do phụ thuộc vào mùa xuất hiện ngoài tự nhiên, nòng nọc không phải lúc nào cũng có sẵn với số lượng lớn, vì vậy người muốn thưởng thức thường phải tìm mua đúng thời điểm.
