Ông Mạc Văn Chính (TPHCM) đã gửi kiến nghị đến cơ quan chức năng liên quan đến hai tình huống cụ thể trong quá trình tham gia BHXH.
Thứ nhất, ông nêu trường hợp người lao động đã hết tuổi lao động theo quy định, không đủ điều kiện hưởng lương hưu và đã nhận trợ cấp BHXH một lần trước thời điểm Luật BHXH 2024 có hiệu lực. Sau đó, người này tiếp tục làm việc tại đơn vị cũ hoặc đơn vị mới, nhưng doanh nghiệp không thực hiện đóng BHXH bắt buộc mà chỉ chi trả trực tiếp cho người lao động khoản 21,5% tương đương phần đóng của người sử dụng lao động. Ông băn khoăn việc làm này có đúng quy định hay không.
Thứ hai, ông đặt câu hỏi về trường hợp nhân viên văn phòng đang trong thời gian thử việc 1–2 tháng, doanh nghiệp không tham gia BHXH và cũng không chi trả khoản 21,5% cho người lao động, liệu có vi phạm pháp luật hay không.
Trả lời vấn đề trên, Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho biết, theo điểm a khoản 1 và khoản 7 Điều 2 Luật BHXH năm 2024, người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, kể cả trường hợp hợp đồng được gọi bằng tên khác nhưng có nội dung thể hiện việc làm có trả lương và chịu sự quản lý, giám sát của người sử dụng lao động. Riêng người đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng thì không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
Đối chiếu với quy định này, trường hợp người lao động đã nhận BHXH một lần, không đủ điều kiện hưởng lương hưu nhưng tiếp tục làm việc theo hợp đồng lao động tại đơn vị mới vẫn thuộc đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc. Để bảo đảm quyền lợi, người lao động có thể yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đầy đủ thủ tục tham gia và đóng BHXH, BHYT bắt buộc theo đúng quy định.
Đối với trường hợp người lao động thử việc, căn cứ khoản 5 Điều 3 Nghị định số 158/2025/NĐ-CP ngày 25/6/2025 của Chính phủ, người làm việc theo hợp đồng thử việc theo quy định của pháp luật lao động không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Riêng nội dung liên quan đến nghĩa vụ chi trả khoản 21,5% trong thời gian thử việc không thuộc thẩm quyền giải quyết của BHXH Việt Nam, người lao động cần liên hệ cơ quan quản lý nhà nước về lao động tại địa phương nơi doanh nghiệp đặt trụ sở để được hướng dẫn cụ thể.
