Tháng 7 âm lịch, ngoài các nghi lễ tưởng nhớ tổ tiên, trong dân gian còn có tục cúng chúng sinh hay cúng cô hồn. Đây là một phong tục mang màu sắc tín ngưỡng dân gian, thể hiện mong muốn chia sẻ đồ ăn cho những vong linh không nơi nương tựa, đồng thời cầu bình an cho gia đình.
Vậy cúng cô hồn nên cúng chay hay cúng mặn? Câu trả lời có thể khiến nhiều người bất ngờ.
Cúng cô hồn nên cúng chay hay cúng mặn?
Nếu xét theo quan niệm dân gian, cúng cô hồn bằng đồ chay hoàn toàn được. Thậm chí, nhiều gia đình hiện nay chủ động chọn mâm lễ chay vì cho rằng cách này nhẹ nhàng, thanh tịnh và phù hợp với ý nghĩa bố thí, chia sẻ của lễ cúng chúng sinh và giảm "nghiệp".
Một mâm cúng chay có thể gồm cháo trắng, cơm, muối, gạo, bánh kẹo, hoa quả, nước, bỏng ngô, khoai, ngô luộc hoặc một số món chay đơn giản. Không cần chuẩn bị quá nhiều món cầu kỳ, bởi điều quan trọng vẫn là sự sạch sẽ và thành tâm của người thực hiện nghi lễ.
Cúng chay cũng phù hợp với những gia đình không muốn sát sinh hoặc đang duy trì việc ăn chay. Không có căn cứ nào cho thấy bắt buộc phải có thịt cá thì lễ cúng cô hồn mới được xem là đầy đủ.
Cúng mặn có được không?
Cúng mặn cũng là một cách thực hành tồn tại trong phong tục dân gian ở một số gia đình. Một số nơi có thể chuẩn bị các món như thịt luộc, trứng, tôm, gà hoặc những món ăn thông thường của gia đình để làm lễ.
Tuy nhiên, cúng mặn không phải yêu cầu bắt buộc. Phong tục cúng chúng sinh có sự khác nhau giữa từng vùng miền, gia đình và cộng đồng, vì vậy không nên lấy cách thực hành của một địa phương để khẳng định đó là quy tắc duy nhất.
Nếu gia đình chọn cúng mặn, nên chuẩn bị vừa phải, tránh tâm lý làm mâm lễ thật lớn mới được xem là có lòng. Cúng lễ quá cầu kỳ đôi khi còn khiến gia chủ tốn kém không cần thiết mà không làm thay đổi ý nghĩa chính của phong tục.
Vì sao nhiều người lại ưu tiên mâm cúng chay?
Một lý do khiến mâm cúng chay ngày càng được nhiều gia đình lựa chọn là ý nghĩa hướng thiện. Cúng chúng sinh vốn gắn với quan niệm chia sẻ thức ăn, làm việc thiện và cầu mong các vong linh được siêu thoát, nên nhiều người cho rằng lễ vật thanh tịnh sẽ phù hợp hơn với tinh thần này.
Ngoài ra, đồ chay thường dễ chuẩn bị, không cần chế biến nhiều món cầu kỳ. Một mâm lễ gồm cháo trắng, hoa quả, bánh kẹo, nước và các loại thực phẩm đơn giản vẫn có thể thể hiện sự chu đáo của gia chủ.
Đặc biệt, nếu gia đình có quan niệm hạn chế sát sinh trong tháng 7 âm lịch thì cúng chay là lựa chọn thuận tiện. Đây là lựa chọn theo tín ngưỡng và nếp sống của từng gia đình, không nên biến thành một quy định bắt buộc đối với tất cả mọi người.
Mâm cúng cô hồn thường có những gì?
Tùy phong tục từng địa phương, lễ vật có thể khác nhau. Một mâm cúng chúng sinh phổ biến thường có cháo trắng, gạo, muối, nước, hoa quả, bánh kẹo, bỏng ngô, khoai, ngô luộc và một số món ăn đơn giản.
Một số gia đình còn chuẩn bị thêm tiền vàng, quần áo giấy hoặc các vật phẩm theo tập tục địa phương. Tuy nhiên, những lễ vật này thuộc tín ngưỡng dân gian, không phải quy định bắt buộc về mặt tôn giáo hay pháp luật.
Điều đáng lưu ý là lễ cúng chúng sinh thường được thực hiện ở ngoài sân, trước cửa nhà hoặc một vị trí phù hợp theo phong tục địa phương, thay vì đặt chung với mâm cơm cúng gia tiên. Sau lễ, đồ cúng cũng nên được xử lý vệ sinh, tránh để thực phẩm ngoài trời quá lâu gây mất vệ sinh.
Có cần cúng thật nhiều đồ ăn để “cô hồn không quấy phá”?
Đây là quan niệm dân gian mà gia đình không nên quá lo lắng. Không có cơ sở khoa học cho việc phải làm mâm cúng thật lớn để tránh những điều xui rủi. Ý nghĩa của phong tục chủ yếu nằm ở yếu tố tinh thần, văn hóa và tín ngưỡng.
Vì vậy, không nên vì sợ hãi mà mua quá nhiều đồ lễ, đặc biệt là những món đắt tiền. Một mâm lễ vừa phải, sạch sẽ và phù hợp điều kiện gia đình vẫn có thể thể hiện lòng thành.
Quan trọng hơn, nếu gia đình thực hiện lễ cúng trong tháng 7 âm lịch, hãy giữ tâm thế bình an, không nên quá ám ảnh bởi những câu chuyện truyền miệng về “cô hồn”, “vong theo” hay những điều được cho là chắc chắn xảy ra nếu lễ vật không đầy đủ.
Những điều nên tránh khi cúng cô hồn
Theo phong tục dân gian, nhiều gia đình thường tránh đặt mâm cúng chúng sinh trong nhà. Lý do chủ yếu xuất phát từ quan niệm đây là lễ dành cho các chúng sinh không nơi nương tựa, khác với lễ cúng gia tiên.
Gia chủ cũng nên tránh để đồ ăn sống, đồ dễ hỏng ngoài trời quá lâu. Sau khi hoàn tất nghi lễ, nên thu dọn sạch sẽ để bảo đảm vệ sinh, đặc biệt nếu nhà có trẻ nhỏ hoặc vật nuôi.
Một điều khác cũng đáng lưu ý là không nên đặt nặng chuyện “đúng tuyệt đối” theo những lời truyền miệng trên mạng. Phong tục cúng cô hồn có sự khác biệt giữa vùng miền và từng gia đình. Nếu gia đình đã có nếp cúng truyền thống được ông bà truyền lại, có thể tiếp tục thực hiện trong phạm vi phù hợp.
*Thông tin trong bài chỉ mang tính chất tham khảo chiêm nghiệm
