Cú lên gối bay (flying knee) 5 giây của Jorge Masvidal hạ gục Ben Askren tại UFC 239 không chỉ là một trong những pha knock-out vĩ đại nhất lịch sử võ thuật đối kháng, mà còn là một ván cược mang tính toán chiến thuật đỉnh cao. Mới đây, cả hai đã cùng ngồi lại để phân tích về góc độ tâm lý và kỹ thuật đằng sau khoảnh khắc điên rồ này, qua đó bóc trần sự khắc nghiệt của bản năng trong lồng bát giác.
Trong dòng chảy lịch sử của MMA thế giới, có những khoảnh khắc chỉ diễn ra trong chớp mắt nhưng đủ sức định hình lại toàn bộ sự nghiệp của một võ sĩ. Cú đánh trứ danh của Jorge Masvidal giáng xuống Ben Askren tại sự kiện UFC 239 vào tháng 7 năm 2019 chính là một minh chứng sống động như thế.
Chỉ với 5 giây ngắn ngủi, một cú flying knee (lên gối bay) sấm sét đã khiến Askren đổ gục hoàn toàn xuống sàn đấu. Pha knock-out kinh điển ấy đã đẩy Masvidal từ vị thế của một gã "lính đánh thuê" (journeyman) mẫn cán lên tầm siêu sao rực rỡ nhất của UFC, mở ra hai cơ hội tranh đai vô địch sau đó. Ở chiều ngược lại, nó trở thành vết gợn lớn nhất trong sự nghiệp của Askren, buộc anh phải ngậm ngùi giải nghệ chỉ sau một trận đấu nữa.
Mới đây, trong một diễn biến khiến nhiều người hâm mộ thích thú, Askren đã xuất hiện với tư cách khách mời trên chương trình Death Row MMA của chính Masvidal. Hai cựu thù từng buông lời mạt sát nhau không thương tiếc nay lại ngồi chung một bàn, điềm tĩnh mổ xẻ về cái kết bi tráng năm xưa và lý giải tại sao canh bạc mở màn của Masvidal lại xuất thần đến vậy.
Sự sai lệch trong quỹ đạo và điểm mù của bản năng
Dưới góc độ chuyên môn, đòn flying knee vốn dĩ không phải là một vũ khí quá xa lạ trong MMA. Thế nhưng, cách Masvidal thực hiện nó lại phá vỡ mọi quy chuẩn thông thường khiến một kiện tướng vật lộn như Askren hoàn toàn mất phương hướng.
"Trước cậu, chưa từng có ai tung một cú gối bay theo cái cách điên rồ như vậy", Askren bộc bạch. "Nghĩ mà xem, tôi chưa bao giờ e ngại đòn này vì thông thường, đối thủ sẽ áp sát rồi nhảy bật thẳng lên từ cự ly hẹp. Nhưng cậu lại chạy đà và bay tới theo một đường chéo. Trong đầu tôi lúc đó đã tính toán sai bét quỹ đạo của cậu, đơn giản vì tôi chưa từng thấy ai làm trò đó bao giờ. Có lẽ tôi sai, nhưng tôi thực sự không nhớ nổi ai đã từng dùng đà chạy để lên gối như thế."
Cần phải nhắc lại bối cảnh lúc bấy giờ. Trước khi bị Masvidal biến thành phông nền cho siêu phẩm, Askren là một thế lực bất khả chiến bại. Nhà vô địch vật tự do NCAA Division-I hai lần từng thống trị cả Bellator lẫn ONE Championship bằng lối đánh đè nén ngột ngạt, giữ thành tích 21 trận bất bại. Bộ não của một tay vật lão luyện như Askren được lập trình để đối phó với những cú đấm, cú đá thông thường, chứ không phải một "viên đạn pháo" lao thẳng vào mặt ngay ở giây đầu tiên.
"Tôi không thể đoán trước được," Askren thừa nhận. "Bộ não của con người luôn tự xây dựng những rập khuôn để dự đoán tình huống. Cả đời tôi có lẽ chưa bao giờ bị dính đòn flying knee, cộng thêm việc cậu không nhảy thẳng lên mà lao tới từ một góc chết, thế là não tôi đọc sai tình huống. Và bùm, mọi thứ kết thúc."
Canh bạc được tính toán bằng sự thấu hiểu đối thủ
Với Masvidal, gã võ sĩ đường phố mang biệt danh "Gamebred", thành quả này không tự nhiên từ trên trời rơi xuống. Anh luôn được giới chuyên môn kính trọng vì sự gan lì, nhưng để tạo ra phép màu trong võ thuật, sự gan lì là chưa đủ. Đó là kết quả của việc nghiên cứu đối thủ đến mức ám ảnh.
"Điều giúp tôi chiến thắng là vì có quá ít người đánh kiểu như anh," Masvidal giải thích. "Với các striker (võ sĩ đánh đứng), tôi có một trí nhớ hình ảnh rất tốt. HLV chỉ cần làm mẫu vài động tác, tôi nhìn là biết cách làm theo. Nhưng với vật, tôi phải hỏi han, phải cảm nhận trực tiếp. Khi xem băng hình các trận đấu của anh, tôi cũng áp dụng tư duy đó. Tôi đã cày nát các video thi đấu của anh."
Từ việc quan sát, Masvidal bắt bài được thói quen cố hữu của Askren: mỗi khi rơi vào cự ly không thoải mái, Askren sẽ ngay lập tức lao vào ôm vật (shoot) hoặc tìm cách khóa siết (clinch). Dù là kiểm soát tay (two-on-one), lấy underhook hay quật ngã một chân (single leg), bản năng sinh tồn của Askren luôn là đưa trận đấu xuống sàn.
"Thế là tôi nảy ra ý tưởng: Chuyện gì sẽ xảy ra nếu tôi ép anh ta vào thế đó? Tôi sẽ đột ngột thay đổi nhịp độ, lao vào thật nhanh. Khi anh ta vồ lấy tôi để vật, tôi đã chuẩn bị sẵn đòn chào đón. Điều cuối cùng tôi muốn làm ở trận đó là phải phòng thủ vật với một gã chuyên gia. Kể cả khi tôi có chống vật thành công đè lên người anh, tôi biết mình vẫn đang gặp rắc rối lớn vì anh đã ở vị trí đó hàng trăm nghìn lần rồi."
Sự giao thoa hoàn hảo giữa bẫy rập và phản xạ
Mục đích ban đầu của Masvidal chỉ là tung ra một đòn đánh bất ngờ để làm chùn bước ý định ôm vật của Askren. Nếu trượt, đối thủ cũng sẽ phải e dè bước lùi. Nhưng kịch bản diễn ra lại hoàn hảo hơn thế, biến đấu trường tại Las Vegas nổ tung trong sự ngỡ ngàng của hàng triệu khán giả.
"Tôi muốn ngay từ giây đầu tiên, khi tôi giả vờ lao vào tung cú đấm để rút ngắn khoảng cách, anh ta sẽ mắc bẫy và lao tới ôm vật. Đó là lý do tôi không nhảy tại chỗ mà lao thẳng về phía trước. Tôi muốn anh cảm nhận được tôi đã ở ngay trong tầm tay phải của mình, và rồi... Đoàng!", Masvidal hào hứng hồi tưởng.
Về phần mình, Askren hoàn toàn đồng tình với sự tàn khốc của phản xạ vô điều kiện trong lồng bát giác: "Khi bạn đang chiến đấu, nếu bạn phải dừng lại để suy nghĩ xem mình nên làm gì, thì mọi thứ đã quá muộn. Mọi thứ phải xảy ra trong chớp mắt. Khi thấy cậu lao tới, não tôi chỉ lóe lên suy nghĩ: 'Chết tiệt, hắn đến gần rồi', và thế là tôi hạ thấp trọng tâm để vật. Tôi chưa từng bắt gặp cú lên gối bay nào như vậy, và đó chính là mồ chôn của tôi."
Câu chuyện giữa hai ngôi sao cựu trào không chỉ là sự hoài niệm về một pha knock-out kinh điển, mà nó còn bóc trần sự thật khốc liệt của thể thao đối kháng: Nơi ranh giới giữa vinh quang tột đỉnh và thất bại cay đắng đôi khi chỉ được quyết định bằng một phần mười giây của sự phản xạ, và bằng một chiến thuật dám lấy cả sự nghiệp ra để đánh cược.
