Ngày nay, không khó để bắt gặp những đứa trẻ hào hứng kể về ước mơ trở thành YouTuber, TikToker hay KOL. Có bé muốn làm video chia sẻ cuộc sống hàng ngày, có bé thích quay clip nhảy múa, review đồ chơi, mỹ phẩm, trò chơi; cũng có em mong muốn được nhiều người biết đến, có hàng nghìn lượt theo dõi và nhận được những lời khen từ cộng đồng mạng.
Với trẻ, điều này đôi khi chỉ là niềm yêu thích nhất thời khi nhìn thấy những người nổi tiếng trên mạng có cuộc sống thú vị, được chú ý và kiếm được tiền từ công việc của mình.
Thực tế, sức hút của mạng xã hội đang khiến ranh giới giữa giải trí và nghề nghiệp trở nên gần gũi hơn trong suy nghĩ của trẻ. Những video có hàng triệu lượt xem, hình ảnh các nhà sáng tạo nội dung được nhận quảng cáo, hợp tác với nhãn hàng hay sở hữu nguồn thu nhập đáng mơ ước dễ khiến trẻ hình dung rằng trở thành người nổi tiếng trên mạng là một con đường thành công hấp dẫn.
Tuy nhiên, phía sau những video vài chục giây hay hình ảnh lung linh mà trẻ nhìn thấy là quá trình sáng tạo nội dung, làm việc, cạnh tranh và cả những áp lực mà không phải trẻ nào cũng hiểu rõ.

Ảnh minh họa.
Điều khiến nhiều bố mẹ băn khoăn là nên phản ứng thế nào khi con thường xuyên nói về ước mơ làm YouTuber, TikToker hay KOL. Có người cho rằng đây là những nghề thiếu ổn định, không phù hợp với trẻ nên tìm cách ngăn cản.
Người khác lại lo con bị cuốn vào lượt xem, lượt thích, dần quan tâm quá nhiều đến sự chú ý của người khác hoặc chia sẻ thông tin cá nhân thiếu kiểm soát. Trong khi đó, nếu vội vàng gạt bỏ mong muốn của con, bố mẹ cũng dễ khiến trẻ cảm thấy ước mơ của mình không được tôn trọng.
Thực ra, điều quan trọng không nằm ở việc lập tức đồng ý hay phản đối, mà là hiểu điều gì đang khiến trẻ yêu thích công việc này. Con thực sự đam mê quay dựng, kể chuyện, sáng tạo nội dung hay đơn giản chỉ muốn được nổi tiếng và công nhận?
Bố mẹ nên trò chuyện ra sao để con nhìn nhận thực tế hơn về nghề nghiệp, hiểu những cơ hội và rủi ro trên môi trường mạng, đồng thời biết cân bằng giữa sở thích, việc học và cuộc sống ngoài đời thực? Đây cũng là vấn đề cần được nhìn nhận thấu đáo khi trẻ ngày càng tiếp xúc sớm với mạng xã hội và hình thành những ước mơ nghề nghiệp từ thế giới trực tuyến.
Chuyên gia tâm lý Quang Thị Mộng Chi.

Nhiều trẻ em muốn trở thành YouTuber, TikToker, KOL khi lớn lên. Dưới góc độ tâm lý, vì sao trẻ lại có sức hút đặc biệt với những nghề nghiệp liên quan đến sự nổi tiếng trên mạng?
Điều này khá dễ hiểu nếu nhìn từ cách trẻ học hỏi và hình thành ước mơ. Trẻ em học chủ yếu bằng cách quan sát và bắt chước những người xung quanh, mà ngày nay “những người xung quanh” của trẻ không chỉ là bố mẹ, thầy cô còn là các YouTuber, TikToker trẻ xem mỗi ngày.
Những người này xuất hiện thường xuyên, có được nhiều theo dõi, tương tác của mọi người, kiếm được tiền nhiều và nhanh, khiến các bé ngưỡng mộ và muốn trở thành giống họ.
Bên cạnh đó, nghề “làm người nổi tiếng trên mạng” chạm đúng những nhu cầu tâm lý rất tự nhiên của trẻ: được nhìn thấy, được công nhận, được yêu thích và được tự do làm điều mình thích. Trẻ chỉ thấy phần nổi là những video vui vẻ, quà tặng, lượt thích, thu nhập cao, mà không thấy hàng trăm giờ quay dựng, áp lực con số, những bình luận tiêu cực hay sự bấp bênh của nghề.
Hơn nữa, ở lứa tuổi nhỏ, trẻ chọn nghề chủ yếu bằng trí tưởng tượng và cảm xúc, chưa dựa nhiều vào năng lực hay điều kiện thực tế. Ngày xưa trẻ mơ làm siêu nhân, ca sĩ, phi công; ngày nay là YouTuber. Bản chất vẫn là một giai đoạn bình thường trong quá trình phát triển, bố mẹ không cần quá lo lắng.

Nếu trẻ có ước mơ trở thành người nổi tiếng nhưng năng lực, sở thích hoặc tính cách chưa thực sự phù hợp, bố mẹ nên nhìn nhận và định hướng ra sao?
Trước hết, bố mẹ đừng vội phán xét kiểu “con nhút nhát thế thì làm YouTuber gì” hay “nghề đó không ổn định đâu”. Những câu như vậy dễ khiến trẻ thấy mình bị coi thường và đóng cửa lòng, thậm chí càng muốn làm để chứng minh.
Ước mơ của trẻ ở giai đoạn này chưa phải quyết định nghề nghiệp cuối cùng. Nó giống một “cánh cửa” để bố mẹ hiểu con đang khao khát điều gì. Thay vì hỏi “con có làm được không”, hãy hỏi “con thích điều gì ở công việc đó?”. Có bé thích được nhiều người biết đến, có bé thích kể chuyện, có bé thích chơi game, chụp ảnh, dựng video hay đơn giản là muốn kiếm tiền để tự lập.
Mỗi câu trả lời cho thấy một nhu cầu và một năng khiếu khác nhau. Khi đã hiểu được điều con thật sự yêu thích, bố mẹ có thể giúp con mở rộng tầm nhìn: đằng sau một kênh nổi tiếng là cả một hệ sinh thái nghề như biên kịch, quay phim, dựng video, thiết kế đồ họa, làm âm thanh, quản lý nội dung, marketing… Một đứa trẻ hướng nội, không thích xuất hiện trước ống kính vẫn có thể rất giỏi ở hậu trường.
Bố mẹ cũng nên nhớ rằng tính cách và năng lực của trẻ vẫn đang thay đổi. Điều hôm nay “chưa phù hợp” có thể được rèn luyện trong tương lai, nên đừng đóng khung con quá sớm. Việc của bố mẹ là cho con trải nghiệm, rồi cùng con nhìn lại một cách trung thực xem con thực sự mạnh ở đâu.

Nếu trẻ nhất quyết muốn thử làm video, xây dựng một kênh YouTube hoặc TikTok riêng để khám phá khả năng của mình? Cần đặt ra những giới hạn gì?
Cho con thử là một cách học rất tốt, vì trải nghiệm thực tế sẽ dạy trẻ nhiều hơn lời khuyên. Tuy nhiên việc thử phải có “khung an toàn” rõ ràng, và bố mẹ nên cùng con thỏa thuận chứ không chỉ áp đặt.
Thứ nhất là an toàn thông tin: tuân thủ quy định về độ tuổi của nền tảng và pháp luật, tài khoản nên do bố mẹ đăng ký hoặc cùng quản lý; tuyệt đối không để lộ họ tên đầy đủ, trường học, địa chỉ nhà, đồng phục hay những thông tin giúp người lạ tìm ra con; không nhắn tin riêng với người lạ, không nhận lời hẹn gặp.
Thứ hai là nội dung: bố mẹ xem trước video trước khi đăng, không làm nội dung giật gân, nguy hiểm, câu view bằng cách tự làm xấu mình hay xâm phạm người khác. Nên ưu tiên chế độ riêng tư hoặc giới hạn người xem trong giai đoạn đầu.
Thứ ba là thời gian và cân bằng cuộc sống: làm kênh không được lấn sang giờ học, giờ ngủ, giờ vận động và thời gian gia đình. Có thể đặt quy định cụ thể, ví dụ mỗi tuần chỉ làm một đến hai video, vào cuối tuần, khi đã hoàn thành việc học.
Thứ tư, và quan trọng không kém, là chuẩn bị tâm lý cho con trước những con số. Bố mẹ cần nói trước với con rằng video có thể ít người xem, có thể bị chê, và điều đó không nói lên giá trị con người con.
Nếu thấy con bắt đầu buồn bực, lo âu vì lượt thích, liên tục kiểm tra điện thoại hay so sánh mình với người khác, đó là tín hiệu cần dừng lại để trò chuyện, thậm chí tạm ngưng. Mục tiêu của việc thử là để con khám phá bản thân, học kỹ năng, chứ không phải để chạy theo sự nổi tiếng.

Theo chuyên gia, đâu là nguyên tắc quan trọng để bố mẹ vừa tôn trọng ước mơ, vừa giúp trẻ có định hướng nghề nghiệp thực tế và phù hợp với bản thân?
Theo tôi, nguyên tắc cốt lõi là “đồng hành chứ không quyết định thay”. Bố mẹ hãy đóng vai người bạn đồng hành, cùng con tìm hiểu, chứ không phải người phán xử ước mơ của con đúng hay sai. Khi trẻ cảm nhận được rằng mình được lắng nghe và được tôn trọng, trẻ sẽ cởi mở chia sẻ, và bố mẹ mới có cơ hội định hướng.
Ngược lại, cấm đoán hoặc chế giễu thường chỉ khiến trẻ làm lén, và khi đó bố mẹ mất luôn khả năng bảo vệ con. Cụ thể, bố mẹ có thể dựa vào ba điểm.
Một là hiểu con: quan sát và trò chuyện để biết con thích gì, giỏi gì, con người con thế nào, thay vì chỉ nhìn vào tên nghề con nói ra.
Hai là giúp con nhìn đủ hai mặt của nghề: cùng con tìm hiểu một ngày làm việc thật sự của người làm nội dung, những khó khăn, rủi ro và kỹ năng cần có. Điều đó giúp ước mơ của con dần trở nên thực tế mà không bị dập tắt.
Ba là nuôi dưỡng năng lực nền tảng: dù sau này con làm nghề gì, những kỹ năng như viết, trình bày, tư duy sáng tạo, hiểu biết công nghệ, kỷ luật bản thân và sự tự tin đều cần thiết. Hãy giúp con hiểu rằng việc học hôm nay chính là đang chuẩn bị cho ước mơ, chứ không đối lập với nó.
Cuối cùng, bố mẹ cũng nên tự nhìn lại mình. Trẻ học từ cách bố mẹ dùng mạng xã hội, từ việc bố mẹ coi trọng điều gì. Nếu trong gia đình, giá trị của một con người được đo bằng sự chăm chỉ, lòng tốt và sự trưởng thành, thay vì lượt thích hay độ nổi tiếng, trẻ sẽ có một “chiếc la bàn” vững vàng để tự định hướng, dù sau này con có trở thành YouTuber hay không.