Các chuyên gia tâm lý cho rằng giữa những đứa trẻ thường xuyên được thấu hiểu, đáp ứng nhu cầu hợp lý và những đứa trẻ luôn bị từ chối có sự khác biệt khá rõ rệt.
Lấy việc thích ăn kem làm ví dụ. Một đứa trẻ thỉnh thoảng được bố mẹ cho ăn kem với những nguyên tắc phù hợp thường không quá ám ảnh với món ăn này.
Ngược lại, những đứa trẻ luôn bị cấm đoán hoặc từ chối mà không được giải thích thường có xu hướng khao khát món ăn đó nhiều hơn. Trong suy nghĩ của trẻ, cây kem không còn đơn thuần là một món ăn mà trở thành thứ "đặc biệt" khó có được. Chính cảm giác thiếu thốn này khiến trẻ càng muốn sở hữu, thậm chí tìm cách ăn thật nhiều khi có cơ hội.
Tại sao trẻ trở nên tham lam hơn khi nhu cầu bị từ chối?
Nhiều phụ huynh thắc mắc vì sao càng cấm đoán, trẻ lại càng khao khát và đòi hỏi nhiều hơn. Thực tế, để trẻ học được cách tự kiểm soát, trước hết các em cần có cơ hội được lựa chọn và trải nghiệm.
Trường hợp, bố mẹ không hoàn toàn cấm con ăn kem mà cùng tìm hiểu loại nào phù hợp, nhắc trẻ ăn từ từ và vừa đủ. Nhờ vậy, trẻ dần hiểu giới hạn của bản thân, biết khi nào nên ăn, khi nào nên dừng lại và không còn quá phụ thuộc vào món ăn yêu thích.
Một người mẹ khác chia sẻ rằng khi con muốn ăn kem, chị không vội từ chối. Thay vào đó, chị đồng cảm với con bằng cách nói: "Kem ngon thật, mẹ cũng thích." Sau đó mới nhẹ nhàng giải thích rằng đã gần giờ đi ngủ và có thể để ngày mai ăn sẽ phù hợp hơn. Đứa trẻ nghe điều này dễ chấp nhận hơn và không còn phản ứng gay gắt.
Thực tế, để trẻ học được cách tự kiểm soát, trước hết các em cần có cơ hội được lựa chọn và trải nghiệm.
Theo tâm lý chung, khi trẻ bị kiểm soát quá mức hoặc liên tục bị cấm đoán, các em thường càng khao khát điều mình không có được. Lúc này, cây kem không còn đơn thuần là một món ăn mà trở thành biểu tượng của sự thiếu thốn và mong muốn chưa được đáp ứng.
Ngược lại, nếu bố mẹ lắng nghe cảm xúc của con, giải thích lý do và đặt ra những giới hạn hợp lý, trẻ sẽ cảm thấy mình được tôn trọng. Từ đó, các em dễ dàng chấp nhận quy tắc, học cách chờ đợi và dần hình thành khả năng tự kiểm soát. So với việc liên tục nói "không được ăn", sự đồng hành và hướng dẫn của bố mẹ thường mang lại hiệu quả tích cực và bền vững hơn trong việc giúp trẻ quản lý nhu cầu của bản thân.
Vậy bố mẹ làm thế nào để dạy trẻ cách kiểm soát nhu cầu hợp lý?
Thay vì chỉ tập trung vào việc cấm đoán, bố mẹ xem những lần con muốn ăn kem hay đồ lạnh là cơ hội để giúp trẻ học cách quản lý mong muốn của mình.
Thấu hiểu cảm xúc trước, đặt quy tắc sau
Khi trẻ muốn ăn kem hay các món ăn vặt khác, đừng vội từ chối. Hãy để con cảm nhận rằng mong muốn của mình được lắng nghe bằng những câu nói như: "Mẹ biết con đang rất muốn ăn kem vì trời nóng và ăn vào sẽ rất mát."
Khi cảm xúc được đón nhận, trẻ thường bình tĩnh hơn và sẵn sàng lắng nghe những giải thích tiếp theo.
Đặt ra những nguyên tắc rõ ràng và nhất quán
Bố mẹ có thể cùng con thống nhất những quy tắc đơn giản như: không ăn khi bụng đói, không ăn quá nhiều trong một ngày và không ăn khi đang bị ốm.
Điều quan trọng là các quy tắc cần được duy trì ổn định. Sự nhất quán giúp trẻ hiểu giới hạn và cảm thấy an toàn hơn.
Cho con quyền được lựa chọn
Khi chọn mua các món ăn lạnh, bố mẹ có thể hướng dẫn con chọn loại phù hợp, tìm hiểu thành phần hoặc để con quyết định hương vị mình yêu thích. Nếu được tham gia vào quá trình lựa chọn, trẻ sẽ cảm thấy được tôn trọng và có trách nhiệm hơn với quyết định của mình.
Bố mẹ có thể cùng con thống nhất những quy tắc đơn giản như: không ăn khi bụng đói, không ăn quá nhiều trong một ngày và không ăn khi đang bị ốm.
Tin tưởng vào khả năng tự quản lý của con
Nhiều trẻ có thể học cách tự điều chỉnh nếu được trao cơ hội. Bố mẹ nên tin tưởng và hướng dẫn đúng cách, trẻ dần biết lắng nghe cơ thể mình, hiểu khi nào nên dừng lại và hình thành tính tự giác.
Thực tế, điều ảnh hưởng đến trẻ là cảm giác bị kìm nén hoặc không được thấu hiểu. Một cây kem ăn điều độ không đáng lo lắng bằng việc những mong muốn chính đáng của trẻ luôn bị bác bỏ.
Vì vậy, thay vì chỉ tìm cách ngăn cản, bố mẹ có thể đồng hành cùng con, hướng dẫn con thưởng thức những món ăn vặt một cách hợp lý và lắng nghe cơ thể mình. Khi đó, một cây kem sẽ không còn là nguyên nhân của những cuộc giằng co, mà trở thành cơ hội để bố mẹ và con thấu hiểu nhau hơn.
