Ngày nay, hầu hết bố mẹ đều xem trọng giáo dục mầm non, nhưng không ít nơi đang giáo dục con theo cách thiếu bài bản, sai phương pháp hoặc thậm chí phản tác dụng.
Nhiều trẻ không thiếu tài năng hay trí thông minh, nhưng vô tình bị ảnh hưởng bởi những phương pháp giáo dục sai lầm từ những năm đầu đời. Bề ngoài, trẻ vẫn đang học hỏi và phát triển từng ngày, nhưng giai đoạn phát triển quan trọng này có thể đang bị lãng phí, trong khi sự tập trung, tính tò mò và hứng thú học tập dần bị bào mòn.
Các chuyên gia nhắc nhở những quan niệm sai lầm phổ biến và dễ gây ảnh hưởng trong quá trình giáo dục trẻ mà bố mẹ cần nhìn lại, để tránh những nỗ lực không hiệu quả và giúp việc giáo dục con đi đúng hướng.
Xem giáo dục mầm non như việc học kiến thức trước khi vào lớp (quan niệm sai lầm phổ biến và tai hại nhất)
Quan niệm sai lầm lớn nhất của nhiều bố mẹ về giáo dục mầm non là cho rằng việc này chỉ xoay quanh nhận biết chữ số, làm toán, đọc thơ hay học tiếng Anh.
Vì vậy, trẻ bị ép học đọc từ 2 tuổi, làm quen với toán từ 3 tuổi và làm vô số bài tập từ 4 tuổi, biến trường mầm non thành trường tiểu học, biến tuổi thơ thành những giờ học nối tiếp nhau.
Ở giai đoạn 0-6 tuổi, não bộ của trẻ chủ yếu cần được phát triển, thay vì tập trung vào ghi nhớ kiến thức. Việc ép trẻ tiếp thu những kiến thức trừu tượng quá sớm dễ khiến trẻ chỉ học thuộc mà chưa thực sự hiểu bản chất hay logic. Trong ngắn hạn, trẻ có thể tỏ ra biết nhiều hơn và nổi bật hơn bạn bè, nhưng về lâu dài, điều này tiềm ẩn không ít rủi ro.
Một hậu quả thường được nhắc đến là hiện tượng “trượt dốc” ở lớp hai. Ở lớp một, trẻ từng học trước chương trình nên dễ đạt điểm cao mà không cần chú ý hay suy nghĩ nhiều trong giờ học. Dần dần, trẻ hình thành những thói quen như thiếu tập trung, trì hoãn và học tập thụ động. Khi kiến thức ở lớp hai trở nên khó hơn và lợi thế từ việc học trước không còn, trẻ thiếu khả năng tư duy để theo kịp, khiến điểm số giảm sút, dần chán học và khó trở lại trạng thái học tập chủ động.
Mua nhiều đồ chơi và đồ dùng giáo dục, càng nhiều càng tốt
Nhà đầy đồ chơi, tủ đầy sách nhưng trẻ vẫn khó tập trung, không ngồi yên được và nhanh chán chỉ sau vài phút.
Đây là biểu hiện của tình trạng quá tải giáo dục. Quá nhiều đồ chơi và lựa chọn dễ khiến trẻ liên tục bị phân tâm, khó tập trung sâu và dần hình thành lối suy nghĩ thiếu kiên nhẫn, hời hợt.
Thực tế, vài khối xếp hình, trò chơi ghép hình, hình dán và những vật dụng quen thuộc hằng ngày cũng đủ hỗ trợ phát triển vận động tinh và nhận thức của trẻ 0-6 tuổi.
Thay vì mua và tích trữ quá nhiều đồ chơi, bố mẹ nên sắp xếp lại, luân phiên cho trẻ chơi và khuyến khích con khám phá một món đồ nhiều lần, từ đó rèn khả năng tập trung và tư duy sâu sắc.
Thường xuyên ngắt lời, can thiệp hoặc giảng giải khi trẻ đang tập trung chơi đùa
Một quan niệm sai lầm mà nhiều bố mẹ vô thức mắc phải là liên tục làm gián đoạn khi trẻ đang tập trung, qua đó ảnh hưởng đến khả năng chú ý của con.
Khi trẻ đang xếp hình, quan sát côn trùng, lật sách tranh hay chơi đồ chơi, bố mẹ thường vô tình chen vào bằng cách cho con uống nước, ăn trái cây, sửa tư thế, giải thích mọi thứ hoặc chụp ảnh.
Giai đoạn 0-6 tuổi là thời kỳ quan trọng để hình thành khả năng tập trung. Những lần gián đoạn lặp đi lặp lại có thể khiến trẻ khó tập trung sâu, dễ bồn chồn và dần hình thành thói quen chú ý trong thời gian ngắn.
Vì vậy, khi trẻ đang tập trung, cách tốt nhất bố mẹ có thể làm là không vội làm phiền con.
Tập trung vào kết quả và so sánh sự tiến bộ nhưng bỏ qua quá trình phát triển của trẻ
Khi trẻ học chậm hoặc gặp khó khăn trong ghi nhớ, bố mẹ dễ lo lắng, thúc giục, và so sánh con với những đứa trẻ khác.
Cách giáo dục quá xem trọng kết quả này dần làm giảm sự tự tin và ham khám phá của trẻ. Trẻ dễ xem học tập là nhiệm vụ, vui chơi như một bài kiểm tra và sợ mắc lỗi, từ đó trở nên nhút nhát, e dè trước những điều mới.
Ở giai đoạn mầm non nên chú trọng trải nghiệm, quá trình và nhận thức, thay vì chỉ nhìn vào kết quả.
Tập trung vào phát triển trí tuệ mà bỏ qua cảm xúc và thói quen
Nhiều bố mẹ chỉ chú trọng phát triển trí thông minh trong những năm đầu đời mà quên mất việc giúp trẻ hình thành cảm xúc ổn định, thói quen sinh hoạt, kỹ năng tự chăm sóc và ý thức về các quy tắc.
Vì vậy, có những trẻ “IQ cao nhưng EQ thấp”: thông minh nhưng nóng tính, nhạy cảm nhưng dễ tổn thương, hiểu biết nhưng thiếu kỹ năng tự chăm sóc và dễ suy sụp khi gặp khó khăn.
Điều tạo nên sự khác biệt lâu dài là cảm xúc ổn định, thói quen tốt, khả năng tập trung và sự tự tin.
Trí tuệ có thể giúp trẻ đạt được thành công trước mắt, nhưng cảm xúc và thói quen mới là nền tảng cho sự tự tin lâu dài.
Bố mẹ thiếu đồng hành cùng con
Nhiều bố mẹ tin rằng, cần cho con học những lớp giáo dục mầm non đắt tiền là đã hoàn thành trách nhiệm giáo dục. Trong khi đó, ngoài giờ học, trẻ lại chủ yếu xem tivi, dùng điện thoại hoặc tự chơi mà thiếu sự đồng hành của bố mẹ.
Gia đình là lớp học quan trọng nhất, còn bố mẹ là những người thầy đầu tiên của trẻ. Cách giao tiếp, thời gian đồng hành, bầu không khí tình cảm và thói quen sinh hoạt hằng ngày mới là nền tảng định hình trẻ.
Giáo dục mầm non đúng cách nên tránh ép trẻ học quá sớm, lạm dụng dụng cụ dạy học, thường xuyên làm gián đoạn, so sánh con hay chỉ chú trọng phát triển trí thông minh.
Thay vào đó, hãy đồng hành cùng con mỗi ngày, kiên nhẫn và tôn trọng quá trình phát triển tự nhiên của trẻ. Tránh những thử nghiệm giáo dục không cần thiết cũng chính là một cách giáo dục đúng đắn.
