Ngày nay, nhiều phụ huynh vì công việc bận rộn, nên thường không có đủ thời gian để ở bên, chăm sóc và tương tác trực tiếp với trẻ. Mặc dù bố mẹ vẫn hỏi han, trò chuyện, đáp ứng nhu cầu của con, nhưng lại thiếu những cái ôm, ánh mắt, sự tiếp xúc và những phút giây thật sự cùng con trải nghiệm cuộc sống.
Theo tâm lý học, đây được gọi là “sự đồng hành hình thức”, bố mẹ tưởng như vẫn đang ở bên con, nhưng sự hiện diện thực tế lại chưa đủ đầy. Nếu kéo dài, điều này dễ ảnh hưởng đến cảm giác an toàn và sự phát triển cảm xúc của trẻ, đặc biệt trong những năm tháng đầu đời.
Từ 0 - 3 tháng đầu đời là giai đoạn trẻ cần rất nhiều sự gần gũi và tương tác trực tiếp từ người chăm sóc. Những cái ôm, cái chạm nhẹ, ánh mắt trìu mến, giọng nói quen thuộc hay đơn giản là việc cha mẹ thường xuyên ở bên đều giúp trẻ cảm nhận rằng mình được bảo vệ và yêu thương.
Khi thiếu đi sự tương tác trực tiếp này, trẻ khó hình thành cảm giác an toàn, dễ bất an, sợ hãi hoặc khó điều hòa cảm xúc. Theo đó, có 3 tác động rõ rệt của “sự đồng hành hình thức”, bố mẹ không nên xem nhẹ.
Thiếu cảm giác an toàn, trẻ dễ hình thành nỗi sợ hãi
Trong những tháng đầu đời, đặc biệt là giai đoạn 0 - 3 tháng, trẻ sơ sinh cần cảm nhận được sự an toàn từ bố mẹ. Khi thường xuyên được ôm ấp, trò chuyện, trẻ dần hình thành cảm giác rằng thế giới xung quanh là nơi an toàn và mình luôn có người bảo vệ.
Ngược lại, nếu trẻ thường xuyên thiếu sự gần gũi và tương tác cần thiết, cảm giác bất an dần xuất hiện. Khi những cảm xúc này lặp lại, trẻ dễ trở nên nhạy cảm, lo lắng, dè dặt hoặc khó thích nghi với những điều mới mẻ.
Vì vậy, trong những năm tháng đầu đời, bố mẹ không chỉ cần đáp ứng nhu cầu ăn uống, ngủ nghỉ của trẻ mà còn cần nuôi dưỡng cảm giác an toàn về mặt cảm xúc. Một cái ôm, ánh mắt dịu dàng, giọng nói quen thuộc hay đơn giản là sự hiện diện đúng lúc đều giúp trẻ cảm thấy được yêu thương và bảo vệ.
Trẻ sơ sinh còn non nớt về mặt cảm xúc. Những trải nghiệm đầu đời góp phần đặt nền móng cho cách trẻ cảm nhận về bản thân và thế giới xung quanh. Vì thế, đừng xem nhẹ nhu cầu được gần gũi và kết nối của em bé.
Những nguy cơ bị bỏ qua khi bố mẹ thiếu sự hiện diện
Trong quá trình chăm sóc trẻ, sự đồng hành hình thức khiến trẻ thiếu kết nối về cảm xúc, đôi khi còn làm tăng nguy cơ bố mẹ bỏ lỡ những dấu hiệu bất thường của con.
Ví dụ, nôn trớ sau khi bú là hiện tượng khá thường gặp ở trẻ sơ sinh. Tuy nhiên, nếu bố mẹ không trực tiếp quan sát, không kịp thời nhận biết tần suất và mức độ bất thường, một số vấn đề liên quan đến trào ngược hoặc sức khỏe của trẻ có thể bị xem nhẹ.
Đáng lưu ý, khi trẻ nôn trớ hoặc trào ngược, nếu không được theo dõi và xử lý đúng cách, trẻ có thể gặp nguy cơ sặc, nghẹn hoặc ảnh hưởng đến đường thở.
Vì vậy, với trẻ sơ sinh, sự hiện diện của bố mẹ không chỉ mang lại cảm giác được yêu thương, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc quan sát, phát hiện sớm và phản ứng kịp thời trước những dấu hiệu bất thường. Vì vậy, bố mẹ đừng để sự bận rộn khiến những tín hiệu nhỏ về sức khỏe của con bị bỏ qua.
Thiếu tương tác, trẻ có thể bỏ lỡ nhiều cơ hội phát triển
Trong 3 tháng đầu đời, các giác quan và khả năng vận động của trẻ vẫn đang từng bước hoàn thiện. Thế giới của em bé còn rất nhỏ, và bố mẹ, đặc biệt là người chăm sóc gần gũi nhất, chính là một trong những “đối tượng khám phá” quan trọng của trẻ.
Một ánh mắt nhìn theo, giọng nói quen thuộc, cái ôm, sự vuốt ve hay việc được bế và thay đổi tư thế đều mang đến cho trẻ những trải nghiệm giác quan quý giá. Khi được trò chuyện, đáp lại tiếng khóc và tương tác thường xuyên, trẻ có thêm cơ hội quan sát, lắng nghe, cảm nhận và dần khám phá thế giới xung quanh.
Ngược lại, nếu bố mẹ chỉ đáp ứng những nhu cầu cơ bản như cho ăn, thay tã, ru ngủ mà ít dành thời gian tương tác, trẻ có thể bỏ lỡ nhiều cơ hội trải nghiệm và kết nối cần thiết cho quá trình phát triển.
Trẻ sơ sinh chưa thể nói cho bố mẹ biết mình cần gì, nhưng thường xuyên gửi đi những tín hiệu thông qua ánh mắt, tiếng khóc, nét mặt, cử động và cách phản ứng với môi trường.
Biết quan sát và đáp lại những tín hiệu ấy giúp bố mẹ hiểu con hơn, đồng thời tạo ra môi trường an toàn và giàu tương tác để trẻ phát triển.
Ba tháng đầu đời cũng là giai đoạn cha mẹ cần đặc biệt chú ý đến việc ở bên và quan sát con. Chăm sóc một em bé đòi hỏi sự hiện diện thực sự. Không cần lúc nào cũng phải chơi với con cả ngày, nhưng điều quan trọng là bố mẹ biết dành thời gian, quan sát và đáp lại những nhu cầu của trẻ một cách phù hợp.
