Có những điều cha mẹ làm vì thương con, nhưng càng làm nhiều lại càng khiến con phụ thuộc, thiếu tự tin hoặc khó tự chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình.
Yêu thương đúng cách không phải là làm mọi thứ thay con. Đôi khi, điều tốt nhất cha mẹ có thể làm là lùi lại một bước để con được tự trải nghiệm và trưởng thành.
Làm thay con mọi việc vì sợ con vất vả
Thấy con loay hoay mặc quần áo, cha mẹ vội mặc giúp. Thấy con ăn chậm, cha mẹ đút cho nhanh. Thấy con gặp khó khăn với một việc nhỏ, cha mẹ lập tức làm thay.
Những hành động này xuất phát từ sự quan tâm nhưng nếu kéo dài, trẻ dễ hình thành tâm lý dựa dẫm. Con có thể quen với việc chỉ cần gặp khó là sẽ có người giải quyết thay mình.
Tùy độ tuổi, cha mẹ nên cho trẻ cơ hội tự làm những việc phù hợp như cất đồ chơi, tự xúc ăn, mặc quần áo, sắp xếp sách vở hay dọn đồ dùng cá nhân. Làm chậm một chút không đáng sợ, điều quan trọng là con đang học cách tự chịu trách nhiệm.
Luôn tìm cách giải quyết mọi rắc rối cho con
Khi con tranh chấp đồ chơi với bạn, bị điểm thấp hoặc gặp một vấn đề ở trường, nhiều cha mẹ lập tức đứng ra xử lý. Có người còn gọi điện cho giáo viên, trách bạn của con hoặc tìm cách can thiệp ngay.
Cha mẹ bảo vệ con là điều cần thiết, nhưng không phải tình huống nào cũng cần người lớn giải quyết thay. Nếu trẻ không có cơ hội tự xử lý những khó khăn vừa sức, khả năng giải quyết vấn đề cũng khó phát triển.
Thay vì lập tức đưa ra đáp án, cha mẹ có thể hỏi: “Con nghĩ mình nên làm gì?”, “Nếu lần sau gặp chuyện này, con muốn xử lý thế nào?”. Cách này giúp trẻ học cách suy nghĩ trước khi tìm đến sự giúp đỡ.
Dùng tiền bạc và vật chất để bù đắp cho con
Một món đồ chơi, một bữa ăn ngon hay món quà đắt tiền có thể khiến trẻ vui. Nhưng nếu cha mẹ thường xuyên dùng vật chất để thay cho thời gian, sự lắng nghe hoặc sự đồng hành, trẻ có thể dần hiểu sai về giá trị của tình yêu.
Đặc biệt, việc đáp ứng gần như mọi mong muốn của con chỉ vì “nhà mình có điều kiện” hoặc “không muốn con thua bạn bè” dễ khiến trẻ khó hình thành khả năng chờ đợi và biết trân trọng những gì mình có.
Điều trẻ cần không chỉ là những thứ được mua bằng tiền. Một cuộc trò chuyện nghiêm túc, một lần cha mẹ ngồi xuống lắng nghe hay thời gian cùng con làm một việc đơn giản đôi khi có giá trị lâu dài hơn rất nhiều.
Luôn bênh con dù con làm sai
Không cha mẹ nào muốn con mình bị tổn thương. Vì thế, khi con mắc lỗi, một số người lập tức tìm lý do để bảo vệ con hoặc đổ lỗi cho hoàn cảnh.
Nhưng thương con không đồng nghĩa với việc phủ nhận sai lầm của con. Nếu trẻ luôn được bênh vực dù đúng hay sai, con có thể khó nhận ra trách nhiệm của mình và dễ hình thành thói quen né tránh hậu quả.
Khi con mắc lỗi, cha mẹ nên bình tĩnh tìm hiểu chuyện gì đã xảy ra, phân biệt rõ hành vi và con người. Có thể nói “Việc con làm là chưa đúng” thay vì gắn nhãn “Con là đứa trẻ hư”. Trẻ cần biết mình có thể sửa sai và chịu trách nhiệm mà vẫn được cha mẹ yêu thương.
Ép con sống theo điều cha mẹ cho là tốt nhất
Cha mẹ thường có nhiều kinh nghiệm hơn con và muốn dành cho con những điều tốt đẹp nhất. Tuy nhiên, “tốt nhất” trong suy nghĩ của cha mẹ chưa chắc đã phù hợp hoàn toàn với tính cách, khả năng và mong muốn của trẻ.
Từ chuyện chọn môn học, sở thích, bạn bè cho đến cách ăn mặc, nhiều đứa trẻ lớn lên trong cảm giác lúc nào cũng phải đáp ứng kỳ vọng của cha mẹ.
Cha mẹ có thể định hướng, đưa ra giới hạn và chỉ cho con thấy hậu quả của từng lựa chọn. Nhưng trong những vấn đề phù hợp với lứa tuổi, hãy để trẻ được lựa chọn trong phạm vi an toàn. Được quyết định những việc nhỏ sẽ giúp con dần hình thành sự tự tin và trách nhiệm.
Kiểm soát con quá chặt vì sợ con gặp nguy hiểm
Nỗi sợ con bị tổn thương khiến cha mẹ dễ muốn biết mọi thứ: con đang ở đâu, chơi với ai, nói chuyện với ai, nghĩ gì và làm gì.
Với trẻ nhỏ, việc giám sát và đặt giới hạn là cần thiết để bảo đảm an toàn. Nhưng khi trẻ lớn dần, cách kiểm soát cũng cần thay đổi. Nếu cha mẹ can thiệp vào mọi quyết định và không cho con bất kỳ không gian riêng nào, trẻ có thể trở nên thụ động hoặc tìm cách giấu giếm để có cảm giác tự do.
Điều quan trọng là xây dựng sự tin tưởng song song với giới hạn. Con cần biết rằng cha mẹ luôn có thể hỗ trợ khi cần, nhưng cũng cần được học cách tự đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
Thương con không phải là che chắn con khỏi mọi khó khăn
Không có cha mẹ nào hoàn hảo. Nhiều hành động tưởng như “làm cho con” lại xuất phát từ tình yêu và nỗi lo rất thật. Điều quan trọng không phải là cha mẹ chưa bao giờ làm thay hay bảo vệ con quá mức, mà là nhận ra khi nào nên dừng lại.
Một đứa trẻ được yêu thương đúng cách vẫn cần được phép thất bại, được tự làm những việc vừa sức, được nói ra suy nghĩ và được chịu trách nhiệm với hành động của mình.
Cha mẹ có thể nắm tay con khi con còn nhỏ, nhưng mục tiêu cuối cùng của tình yêu không phải là giữ con mãi trong vòng tay. Đó là giúp con đủ tự tin để một ngày có thể tự bước đi.
