Ở nhiều vùng quê Việt Nam, cây hoa trinh nữ không phải loài cây xa lạ. Chúng thường mọc thành bụi thấp ở bờ ruộng, ven đường, bãi đất trống hoặc những khoảng vườn ít người chăm sóc.
Chỉ cần đi qua những triền cỏ sau mùa mưa, người ta dễ bắt gặp những tán lá nhỏ li ti, thân có gai mảnh và những bông hoa tròn màu hồng tím nhẹ nhàng. Điều làm loài cây này trở nên đặc biệt là chỉ cần chạm tay vào lá, những chiếc lá lập tức khép lại như e thẹn. Cũng vì phản ứng thú vị ấy, dân gian gọi cây bằng nhiều cái tên gợi cảm giác “đỏ mặt” như cây xấu hổ, cây mắc cỡ, cỏ thẹn…
Trước đây, cây trinh nữ thường bị xem là cỏ dại. Với nông dân, chúng mọc nhanh, lan rộng, có gai nên nhiều khi chỉ là thứ cần phát bỏ để dọn vườn, làm cỏ ruộng. Với trẻ nhỏ ở quê, đây lại là loài cây gắn với trò nghịch ngợm tuổi thơ. Ít ai nghĩ, thứ cây mọc hoang ấy có thể được đưa vào chậu, uốn dáng, tạo thế và trở thành bonsai làm cảnh.
Không có vẻ sang trọng, cầu kỳ ngay từ đầu, loài cây này hấp dẫn người chơi bởi sự mộc mạc, lạ mắt và tính tương tác hiếm thấy là những lá cây “biết xấu hổ” khi được chạm vào.
Thế nhưng, thú chơi cây cảnh những năm gần đây đã mở ra nhiều hướng đi mới. Bên cạnh những loại cây quen thuộc như sanh, si, mai, tùng, lộc vừng, nhiều người bắt đầu tìm đến các giống cây dại có dáng đẹp, sức sống khỏe và câu chuyện riêng.
Một chậu bonsai hoa trinh nữ đẹp không chỉ nằm ở hoa hay lá, mà còn ở cách người chơi tạo được dáng thế tự nhiên cho cây. Thân cây vốn nhỏ, mềm khi còn non nhưng có thể hóa gỗ theo thời gian. Khi được chăm sóc, cắt tỉa và uốn nắn phù hợp, cây có thể tạo thành những dáng bonsai mini, bonsai để bàn hoặc bonsai sân vườn.
Phần lá nhỏ, xếp đều hai bên cuống tạo cảm giác thanh thoát. Khi hoa nở, những bông hoa tròn màu hồng tím nổi bật trên nền lá xanh, mang lại vẻ đẹp nhẹ nhàng, dân dã nhưng vẫn có điểm nhấn.
Sức hút của trinh nữ bonsai còn đến từ cảm giác gần gũi. Đây không phải loài cây xa lạ nhập ngoại, cũng không phải giống cây cảnh đắt đỏ ngay từ khi xuất hiện. Nó vốn thuộc về ký ức đồng quê, về lối nhỏ ven ruộng, về những ngày thơ bé chạm tay vào lá rồi nhìn cây cụp mình lại. Khi được đặt trong chậu cảnh, cây trinh nữ như mang một phần ký ức tuổi thơ giữa không gian sống hiện đại.
Từ loài cây mọc dại đầy quê, hoa trinh nữ được tạo dáng thành cây cảnh lạ, thậm chí có thể mang lại nguồn thu đáng kể cho người làm vườn nếu biết chăm sóc và tạo thế.
Với người chơi cây cảnh, yếu tố “độc lạ” cũng rất quan trọng. Một chậu cây vừa có hoa, vừa có dáng bonsai, vừa có khả năng cụp lá khi chạm vào dễ tạo sự tò mò. Khách đến nhà nhìn thấy cây thường muốn thử chạm tay, quan sát lá khép lại rồi từ từ mở ra. Chính chi tiết nhỏ ấy khiến trinh nữ bonsai khác với nhiều cây cảnh chỉ để ngắm.
Việc biến cây trinh nữ thành bonsai không đơn thuần là bê cây dại vào chậu. Người làm phải biết chọn phôi có gốc đẹp, thân khỏe, tán cân đối, sau đó cắt tỉa, định hình, chăm rễ, dưỡng cành và tạo dáng qua thời gian.
Cây càng lâu năm, gốc càng già, dáng càng tự nhiên thì giá trị càng cao. Đây là công việc cần sự kiên nhẫn, bởi bonsai không thể đẹp chỉ sau vài ngày. Người chơi phải hiểu đặc tính cây, biết lúc nào nên cắt, lúc nào nên dưỡng, khi nào cần thay chậu hoặc điều chỉnh ánh sáng, nước tưới.
Cây hoa trinh nữ vốn có sức sống mạnh, thích nghi tốt với nhiều môi trường. Chính vì vậy, khi được đưa lên chậu, cây không quá khó chăm nếu người trồng nắm những nguyên tắc cơ bản.
Cây bonsai trinh nữ khi trồng cần đất tơi xốp, thoát nước tốt, có ánh sáng vừa đủ và không bị úng lâu ngày. Dù là cây dại, khi sống trong chậu, bộ rễ bị giới hạn nên người trồng vẫn cần chú ý tưới nước hợp lý, tránh để cây khô kiệt hoặc ngập nước.
Một điểm cần lưu ý là thân cây trinh nữ có gai nhỏ. Khi tạo dáng, cắt tỉa hoặc thay chậu, người chơi nên dùng găng tay để tránh bị xước. Cây cũng cần được tỉa thường xuyên để giữ dáng bonsai, tránh mọc quá rậm làm mất thế.
Nếu muốn cây ra hoa đẹp, người trồng cần đặt cây ở nơi có ánh sáng, bổ sung dinh dưỡng vừa phải và không lạm dụng phân bón khiến cây chỉ phát triển lá.
Với những người mới chơi bonsai, trinh nữ có thể là lựa chọn thú vị vì chi phí ban đầu không nhất thiết quá cao, lại dễ tạo cảm giác vui mắt. Tuy nhiên, để có một chậu cây đẹp thật sự, người chơi vẫn cần thời gian. Bonsai đẹp nằm ở tỷ lệ giữa gốc, thân, cành, tán và chậu. Nếu chỉ trồng cho xanh tốt mà không chăm dáng, cây sẽ nhanh chóng trở lại hình ảnh bụi cỏ dại quen thuộc.
Người trồng, phối giống bonsai có thể thu về hàng trăm triệu đồng mỗi năm nhờ những cây có tư thế uốn lượn, nở hoa đều.
Việc biến hoa trinh nữ mọc hoang thành bonsai tiền triệu đang trở thành thú chơi được giới chơi cây cảnh săn đón. Hiện, loài cây dại này được rao bán dưới 2 hình thức là cây phôi và cây bonsai thành phẩm. Giá của bonsai trinh nữ thông thường sẽ có giá từ 500.000 đồng/cây, đối với cỡ nhỏ, có thể đặt trên bàn làm việc và cây kích cỡ lớn để ngoài vườn sẽ có giá dao động từ 10-20 triệu đồng.
Cây hoa trinh nữ tùy kích thước, hình dáng, tán cây được người chơi rao bán từ vài chục nghìn đồng đến cả triệu đồng/cây. Cá biệt, phôi cây hiếm, đẹp có giá lên đến cả chục triệu đồng/cây.
Từ một cây dại bị bỏ quên, hoa trinh nữ đã lên đời thành bonsai độc đáo. Khi được đặt vào tay người biết nhìn ra vẻ đẹp, cây không còn là bụi cỏ mọc hoang mà trở thành tác phẩm nghệ thuật thu nhỏ.
