Ở Đắk Lắk, bên cạnh những món ăn dân dã quen thuộc, lá dít là một nguyên liệu đặc biệt được người dân địa phương yêu thích.
Cây dít vốn là loài cây mọc tự nhiên ở các khu vực đồi núi, rừng thưa. Đây là cây bụi leo có gai, thân nhỏ, thường không lớn quá ngón chân cái của người trưởng thành. Cây chỉ cao khoảng 50cm nhưng có nhiều cành, tán lá khá sum suê. Do có gai, trước đây cây dít thường được người dân tận dụng làm hàng rào quanh vườn hoặc mọc xen trong những khu đất tự nhiên.
Lá dít mọc so le, thường gồm nhiều lá chét nhỏ, hình dáng khá giống lá trà xanh nhưng thon và nhỏ hơn. Mặt trên lá có màu xanh vàng, trong khi mặt dưới hơi ánh tím. Những lá non, đọt non thường được lựa chọn để chế biến món ăn bởi phần này mềm và có hương vị rõ nhất. Khi nhấm thử, lá cho vị chua nhẹ, thanh, kèm chút chát ở đầu lưỡi. Đặc biệt, vị chua của lá dít khá dịu, không gắt và thường được nhận xét là nhẹ hơn lá giang. Bên cạnh vị chua, loại lá này còn có mùi thơm riêng, phảng phất hương giống trái măng cụt chín, tạo nên nét đặc trưng khó thay thế.
Chính hương vị ấy khiến lá dít trở thành nguyên liệu quen thuộc trong một số món ăn của người dân địa phương. Trong đó, canh gà lá dít là món được nhắc đến nhiều nhất. Thịt gà có vị ngọt, săn chắc khi kết hợp với vị chua thanh của lá tạo nên món canh vừa đậm đà vừa dễ ăn. Món này thường xuất hiện trong những bữa cơm gia đình, thậm chí được dùng trong các dịp đặc biệt như giỗ, Tết.
Cách nấu canh gà lá dít không quá cầu kỳ nhưng để giữ được hương vị đặc trưng của lá cũng cần một chút kinh nghiệm. Gà sau khi làm sạch được chặt thành miếng vừa ăn, ướp với một chút gia vị rồi cho vào nồi xào hoặc đảo sơ. Người nấu có thể tận dụng phần mỡ gà để làm dậy mùi thơm trước khi thêm nước. Khi gà gần chín, lá dít được rửa sạch, vò nhẹ hoặc giã dập rồi cho vào nồi. Lá thường được thêm vào ở công đoạn cuối và chỉ đun trong thời gian ngắn để giữ được mùi thơm cũng như vị chua tự nhiên. Nêm nếm vừa miệng, đợi nước canh sôi trở lại rồi tắt bếp là có thể thưởng thức.
Bát canh nóng có vị chua dịu, thơm nhẹ, thịt gà mềm nhưng vẫn giữ được độ săn. Ăn cùng cơm trắng, vị chua của lá giúp món ăn bớt ngấy và kích thích vị giác. Đây cũng là lý do lá dít được người dân sử dụng khá linh hoạt trong bữa cơm, nhất là những ngày thời tiết nóng.
Ngoài nấu với thịt gà, lá dít còn có thể kết hợp với nhiều nguyên liệu khác như cá, ếch đồng, hải sản hay măng rừng. Một số cách chế biến còn sử dụng thêm sả bằm, ớt xiêm xanh và các loại gia vị quen thuộc để tăng hương thơm. Tùy từng nguyên liệu, món ăn có thể có cách nêm nếm khác nhau nhưng vị chua thanh đặc trưng của lá dít vẫn là điểm nhấn.
Sự đặc biệt của lá dít từng được biết đến rộng rãi hơn khi món canh chua lá dít nấu thịt gà đạt giải nhất tại cuộc thi sơ kết “Chiếc Thìa Vàng” khu vực Nam Trung Bộ năm 2013. Sau dấu mốc này, lá dít được nhiều người biết đến như một loại gia vị đặc trưng của vùng đất này, bên cạnh những nguyên liệu quen thuộc như lá é hay muối kiến vàng.
Trên chợ mạng hay các các chợ dân sinh, lá dít được bán với giá từ 50.000-70.000 đồng/kg.
Trước đây, nguồn lá dít chủ yếu đến từ tự nhiên. Người dân khi có nhu cầu thường vào rừng tìm hái lá và đọt non đem về sử dụng. Khi loại lá này được nhiều người biết đến, một số hộ dân bắt đầu đưa cây dít về trồng trong vườn, bờ rào để chủ động nguồn nguyên liệu. Cây vốn thích nghi với môi trường đồi núi nên khi trồng cần lựa chọn khu đất phù hợp, đất tơi xốp, thoát nước tốt và có độ ẩm vừa phải. Cây không nên bị ngập úng lâu ngày, nhất là trong thời kỳ mưa nhiều.
Sau khoảng 6 tháng chăm sóc, cây bắt đầu cho thu hoạch lá và đọt non. Người trồng có thể thu hái định kỳ, kết hợp tỉa cành để cây tiếp tục ra chồi mới.
