Từng mọc đầy ven đường, bờ ruộng, bờ rào, quanh vườn nhà và gần như không được để ý, rau tàu bay nay lại trở thành loại rau dại được nhiều người tìm mua. Những ngọn non xanh mướt, có hương vị đặc trưng, khi chế biến tạo cảm giác vừa đắng nhẹ vừa ngọt hậu được rao bán trên chợ mạng với giá khoảng 50.000 đồng/kg.
Rau tàu bay còn được gọi là kim thất, ngải rét, có tên khoa học là Gynura crepidioides Benth, thuộc họ Cúc. Đây là loài cây thân thảo mọc khá phổ biến ở nhiều vùng quê Việt Nam. Cây có khả năng sinh trưởng mạnh, thường xuất hiện ở những khu đất trống, bờ rào, ven ruộng, ven đường hoặc những nơi có đất tơi xốp, đủ ẩm.
Sở dĩ có tên gọi “tàu bay” được lý giải từ đặc điểm khi cây ra hoa, phần mào lông trắng gắn với hạt có thể phát tán theo gió, bay xa như những chiếc máy bay nhỏ. Trong ký ức của nhiều người, đây từng là thứ rau mọc tự nhiên, chỉ cần ra vườn hoặc đi dọc bờ ruộng là có thể hái được một nắm về chế biến.
Rau tàu bay không có vẻ ngoài quá nổi bật nhưng lại gây ấn tượng bởi mùi và vị rất riêng. Lá non có màu xanh, mềm, phần ngọn non thường được hái làm rau. Khi vò hoặc sơ chế, rau có mùi thơm đặc trưng mà nhiều người ví như mùi xăng thơm. Với những người lần đầu thưởng thức, hương này có thể khá lạ, thậm chí khó ăn.
Tuy nhiên, khi luộc hoặc nấu chín, rau trở nên mềm, có vị hơi đắng nhưng không quá gắt, sau đó để lại vị ngọt hậu. Đặc biệt, khi luộc, trên mặt nước có thể xuất hiện một lớp dầu tự nhiên khiến loại rau dại này càng trở nên khác biệt so với các loại rau quen thuộc.
Chính hương vị độc đáo ấy khiến rau tàu bay dù từng bị xem là “rau nhà nghèo” lại có sức hút với những người thích tìm kiếm các món ăn dân dã, đặc sản vùng quê.
Phần lá và ngọn non của cây có thể chế biến thành nhiều món. Đơn giản nhất là rau tàu bay luộc, chấm với nước mắm, mắm cá hoặc kho quẹt. Cách chế biến này giữ được khá rõ mùi thơm và vị đặc trưng của rau.
Ngoài ra, rau có thể xào tỏi, xào thịt bò, thịt lợn hoặc xào cùng tôm. Trong đó, món rau tàu bay xào tỏi được nhiều người yêu thích bởi vị thơm của tỏi hòa với vị hơi đắng, ngọt hậu của rau. Một số nơi còn dùng lá non để nấu canh thịt bằm, nấu cùng tôm hoặc kết hợp với các nguyên liệu dân dã khác.
Chị Hải (ở Ninh Bình) cho biết trước đây rau tàu bay mọc rất nhiều quanh vườn nhà. “Ngày trước trong vườn nhà mình rau tàu bay mọc khắp nơi, từ bờ bụi đến ven đường. Thỉnh thoảng mọi người vẫn hái lá và ngọn non về nấu canh thịt bằm hoặc xào tỏi. Mình thích nhất là món xào tỏi vì rau có hương vị riêng, khác hẳn các loại rau thông thường”, chị chia sẻ.
Một số người từng thưởng thức cũng cho rằng rau tàu bay có vị khá đặc biệt. Có người ban đầu cảm thấy hơi nhẩn đắng và mùi lạ, nhưng ăn quen lại thấy ngon bởi phần hậu vị ngọt, thơm và không giống những loại rau trồng phổ biến.
Không chỉ có thể hái từ tự nhiên, rau tàu bay hiện còn được một số người đem về trồng để chủ động nguồn rau non. Đây là loại cây tương đối dễ sống, không đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc quá phức tạp. Người trồng có thể gieo hạt trực tiếp xuống đất hoặc trồng từ cây con, lựa chọn nơi có đất tơi xốp, đủ ẩm và thoát nước tốt.
Sau khi gieo trồng, cây phát triển khá nhanh nếu được cung cấp đủ nước và ánh sáng. Khoảng 1,5-2 tháng sau khi trồng, khi cây phát triển khỏe, có nhiều lá non và ngọn non, người trồng có thể bắt đầu thu hái lứa đầu. Khi thu hoạch, nên ưu tiên bấm phần ngọn và lá non, tránh cắt sát gốc để cây tiếp tục đâm chồi cho những lần hái sau.
Nếu chăm sóc phù hợp, người trồng có thể thu ngọn nhiều đợt thay vì chỉ thu một lần. Đây cũng là lý do rau tàu bay ngày càng được quan tâm như một loại rau vừa dễ trồng vừa có thể tận dụng diện tích đất nhỏ quanh nhà.
