Từng mọc hoang trong vườn như cỏ dại, rau dền khoang nay được nhiều người tìm mua bởi màu lá lạ mắt, vị ngọt thanh và cảm giác mát lành khi thưởng thức. Cùng với rau dền gai, dền đỏ, dền cơm, loại rau này từng gắn với những bữa cơm dân dã, nay lại trở thành món rau quê được thực khách thành phố yêu thích.
Rau dền khoang còn được gọi là rau dền tia, có đặc điểm khá dễ nhận biết với những chiếc lá xanh xen các đường gân hoặc mảng màu đỏ tím. Những vệt màu này chạy từ cuống lên thân lá, tạo thành hoa văn tự nhiên nổi bật. Lá dền khoang thường khá rộng, mềm, phần thân mọng nước. Khi còn non, rau có độ giòn nhẹ, nhưng sau khi nấu lại mềm và dễ ăn. Chính vẻ ngoài khác biệt khiến dền khoang dễ được nhận ra giữa những loại rau dền quen thuộc.
Ngày trước, loại rau này thường xuất hiện tự nhiên trong những khu vườn quê, bờ ruộng, ven hàng rào hoặc những khoảng đất bỏ trống. Sau mỗi trận mưa, những cây dền non lại mọc lên xanh tốt, chẳng cần người chăm sóc. Người dân thường hái cả ngọn và lá non đem về nấu canh, luộc hoặc xào. Khi ấy, rau dền khoang cũng như rau dền gai, rau dền đỏ, rau dền cơm, chỉ được xem là thứ rau dân dã, có sẵn quanh nhà và không mấy ai nghĩ đến chuyện trồng để bán.
Thế nhưng, cùng với xu hướng tìm về những loại rau quê, dền khoang ngày càng được chú ý. Không chỉ có hình thức bắt mắt, loại rau này còn được yêu thích nhờ hương vị đặc trưng. Khi nấu chín, rau mềm, mọng nước, có vị ngọt thanh và không quá nồng. Nước rau cũng có vị ngọt nhẹ, dễ ăn, nhất là trong những ngày hè nóng bức. Với nhiều người từng lớn lên ở nông thôn, vị rau dền còn gợi nhớ những bữa cơm giản dị với bát canh nóng, đĩa rau luộc và chén nước mắm bên cạnh.
Cách chế biến dền khoang cũng không cầu kỳ. Đơn giản nhất là luộc rau rồi chấm nước mắm, nước tương hoặc kho quẹt. Rau vừa chín tới vẫn giữ được độ mềm, vị ngọt và phần thân mọng nước, ăn cùng cơm nóng rất đưa miệng. Nếu muốn món ăn đậm đà hơn, rau có thể được xào với tỏi. Tỏi phi thơm, cho rau vào đảo nhanh trên lửa lớn, nêm chút gia vị là đã có một đĩa rau xanh hấp dẫn.
Được yêu thích hơn cả có lẽ là món canh rau dền. Rau có thể nấu với tôm tươi, tôm khô, thịt băm hoặc cua đồng. Vị ngọt của tôm, thịt hòa cùng vị thanh của rau tạo thành món canh nhẹ nhàng nhưng đậm vị. Một số gia đình còn nấu chung rau dền với các loại rau khác để tăng hương vị. Khi nấu, chỉ nên cho rau vào sau cùng và không đun quá lâu để rau vừa mềm mà không bị nhũn.
Rau dền khoang thích hợp với khí hậu nóng ẩm và có thể gieo trồng ở nhiều thời điểm trong năm, đặc biệt phát triển tốt vào mùa xuân, hè và đầu thu. Cây không đòi hỏi kỹ thuật quá phức tạp, chủ yếu được nhân giống bằng hạt. Đất trồng cần tơi xốp, thoát nước tốt, được làm sạch cỏ và giữ đủ độ ẩm.
Do hạt rau dền khá nhỏ, khi gieo người trồng thường trộn hạt với đất hoặc tro mịn để hạt phân bố đều trên luống. Sau khi cây mọc, cần tỉa bớt những cây quá dày, đồng thời bổ sung phân hữu cơ và tưới nước đều đặn.
Trong điều kiện thuận lợi, dền khoang có thể cho thu hoạch chỉ sau khoảng 25-30 ngày. Người trồng thường cắt phần ngọn và lá non để cây tiếp tục ra chồi mới. Nhờ thời gian sinh trưởng ngắn, dễ chăm sóc và có thể thu hái nhiều lứa, loại rau này ngày càng được một số hộ đưa vào trồng thay vì chỉ để mọc tự nhiên như trước.
Hiện nay, rau dền khoang được bán tại chợ dân sinh và một số siêu thị với giá khoảng 55.000 đồng/kg, được người thành phố tìm mua để đổi bữa ngày hè cho gia đình.
