Nhiều loại cây mọc hoang dại tưởng không ăn được nhưng thực chất lại mang hương vị đặc biệt. Trong đó phải kể tới cây rau sắng.
Rau sắng còn được gọi là rau ngót rừng hay cây mì chính. Từ một loài cây mọc hoang nơi núi rừng, rau sắng ngày nay đã trở thành món ngon theo mùa, được nhiều thực khách săn tìm nhờ hương vị ngọt thanh, bùi nhẹ và giàu dinh dưỡng.
Rau sắng là cây thân gỗ, có thể phát triển cao tới vài chục mét, tán lá sum suê. Loài cây này thường sinh trưởng trên các triền núi đá vôi, ở độ cao trung bình khoảng 100–200m so với mực nước biển. Ở Việt Nam, rau sắng phân bố chủ yếu tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Lạng Sơn, Phú Thọ, Thái Nguyên… Mỗi năm, vào khoảng cuối mùa đông, cây bắt đầu rụng lá già, tích lũy dinh dưỡng để đến đầu xuân thì bật chồi non. Từ tháng 2 đến tháng 4 là thời điểm lý tưởng để thu hái, khi những lộc non xanh mướt, mềm mại và giàu dưỡng chất nhất.
Việc thu hái rau sắng không hề đơn giản. Người dân phải leo lên những thân cây cao, len lỏi giữa vách đá để lựa chọn từng ngọn non. Chính sự vất vả, hiểm trở này khiến rau sắng trở nên quý giá hơn.
Trước đây, rau sắng chỉ là thức ăn quen thuộc của người dân vùng cao. Trong những chuyến đi rừng, họ tiện tay hái về nấu canh, vừa đơn giản lại bổ dưỡng. Thế nhưng, theo thời gian, hương vị đặc biệt của loại rau này dần được biết đến rộng rãi. Khi xuất hiện ở thành phố, rau sắng nhanh chóng trở thành đặc sản lạ, được nhiều người yêu thích và săn đón.
Hiện nay, vào mùa chính, rau sắng thường có giá dao động từ 70.000-90.000/kg. Tuy nhiên, vào đầu hoặc cuối vụ khi sản lượng khan hiếm, mức giá có thể tăng lên khoảng 120.000 đồng/kg. Đặc biệt, hoa rau sắng – phần tinh túy của cây – có giá cao hơn nhiều, thường từ 180.000 - 200.000 đồng/kg nhưng vẫn luôn trong tình trạng cung không đủ cầu.
Trên thị trường, rau sắng được chia thành hai loại chính là rau sắng rừng và rau sắng trồng. Trong đó, loại mọc tự nhiên trong rừng được đánh giá cao hơn nhờ vị ngọt đậm, thơm và hậu vị bùi đặc trưng. Rau sắng trồng tuy dễ tiếp cận hơn nhưng hương vị thường không đậm đà bằng. Khi thu hoạch, người dân thường gói rau bằng lá chuối để giữ độ tươi trước khi vận chuyển xuống chợ hoặc cung cấp cho nhà hàng.
Về cách chế biến, rau sắng không đòi hỏi cầu kỳ nhưng lại mang đến hương vị rất riêng. Chỉ cần tuốt lá non, vò nhẹ rồi nấu canh với tôm, thịt băm hoặc xương là đã có một món canh thanh mát, ngọt tự nhiên. Ngoài ra, rau sắng còn có thể xào, nấu lẩu hoặc kết hợp với nhiều nguyên liệu khác. Đặc biệt, hoa rau sắng khi nấu canh cho vị béo nhẹ, thơm bùi, khiến ai đã thưởng thức một lần đều khó quên.
Không chỉ ngon, rau sắng còn được đánh giá cao về giá trị dinh dưỡng. Theo kinh nghiệm dân gian, loại rau này có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ phục hồi sức khỏe. Trong những ngày thời tiết oi bức, một bát canh rau sắng không chỉ giúp giải nhiệt mà còn bổ sung dưỡng chất cần thiết cho cơ thể.
Bên cạnh việc khai thác tự nhiên, rau sắng cũng đã được trồng tại một số nơi. Thời điểm thích hợp để trồng là vào mùa xuân (tháng 2–4) hoặc mùa thu (tháng 7–8). Khi cây đạt chiều cao khoảng 80cm, người trồng sẽ bấm ngọn để cây phát triển tán rộng. Sau khoảng 3–4 năm, cây bắt đầu cho thu hoạch ổn định. Đây là loại cây lâu năm, chỉ cần trồng một lần có thể khai thác trong nhiều năm, với 7–10 lứa thu hoạch mỗi năm, tập trung nhiều nhất từ tháng 3 đến tháng 8.
Khi thu hái, nên dùng kéo cắt ngọn non thay vì bẻ cành để bảo vệ cây và đảm bảo các đợt sinh trưởng tiếp theo. Việc khai thác hợp lý không chỉ giúp duy trì nguồn rau mà còn góp phần bảo tồn một đặc sản quý của núi rừng.
