Những ngày này, trên chợ mạng có nhiều địa chỉ rao bán một món đặc sản nghe tên lạ tai, đó là nộm núc nác. Món ăn này từng gắn với cuộc sống khó khăn của người dân vùng quê, nay đang trở thành đặc sản được nhiều người yêu thích.
Núc nác là loài cây mọc hoang hoặc được trồng ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam. Cây có thân gỗ, tán rộng, chịu hạn tốt và thường xuất hiện ở ven đường, bờ ruộng hoặc đồi thấp. Vào khoảng tháng 4 đến tháng 7 hằng năm, cây ra những quả dài, dẹt giống lưỡi kiếm. Khi còn non, quả núc nác có màu xanh, phần thịt mềm và là nguyên liệu để chế biến nhiều món ăn dân dã.
Trước đây, ở nhiều vùng quê Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, quả núc nác non thường được hái về làm thức ăn trong những thời điểm thực phẩm còn khan hiếm. Người dân luộc, xào hoặc làm nộm để thay đổi khẩu vị trong bữa cơm hằng ngày. Vì là loại cây mọc tự nhiên, dễ kiếm nên núc nác từng được xem là món ăn của người nghèo, ít khi xuất hiện trong các bữa tiệc hay nhà hàng.
Tuy nhiên, theo thời gian, khi xu hướng tìm về những món ăn dân dã, thực phẩm sạch từ tự nhiên ngày càng phổ biến, nộm núc nác dần được nhiều người biết đến. Từ một nguyên liệu quen thuộc ở làng quê, quả núc nác nay trở thành đặc sản theo mùa, được nhiều người săn tìm mỗi khi hè đến.
Điểm đặc biệt của nộm núc nác nằm ở hương vị rất riêng. Quả núc nác non sau khi sơ chế có vị đắng nhẹ đặc trưng nhưng không gắt. Khi được chần qua nước sôi rồi trộn cùng các loại gia vị, vị đắng giảm đi đáng kể, thay vào đó là cảm giác bùi, giòn và hậu vị ngọt thanh. Chính sự kết hợp giữa vị đắng dịu, vị chua của chanh hoặc giấm, vị cay của ớt và hương thơm của các loại rau gia vị đã tạo nên sức hấp dẫn khó nhầm lẫn của món ăn này.
Để làm nộm núc nác, người ta thường chọn những quả còn non, xanh mướt. Sau khi rửa sạch, quả được thái lát mỏng hoặc thái sợi rồi chần nhanh trong nước sôi. Công đoạn này giúp quả giữ được độ giòn và giảm bớt vị đắng. Sau đó, núc nác được trộn với lạc rang giã dập, rau thơm, hành phi, tỏi, ớt cùng nước mắm chua ngọt. Một số nơi còn cho thêm thịt ba chỉ luộc thái mỏng hoặc tôm để món ăn thêm đậm đà.
Nộm núc nác có thể kết hợp với nhiều nguyên liệu khác nhau để tạo nên hương vị phong phú. Phổ biến nhất là nộm núc nác trộn tai heo luộc thái mỏng, giúp món ăn thêm giòn sần sật và đậm đà. Ngoài ra, người dân nhiều địa phương còn dùng da heo, thịt ba chỉ luộc hoặc thịt nạc để trộn cùng núc nác non. Vị đắng nhẹ đặc trưng của núc nác hòa quyện với vị béo của thịt, vị bùi của lạc rang và hương thơm của các loại rau gia vị tạo nên món nộm vừa thanh mát vừa hấp dẫn, đặc biệt thích hợp trong những ngày hè nóng bức.
Không chỉ hấp dẫn bởi hương vị, quả núc nác còn được đánh giá là loại thực phẩm giàu chất xơ, chứa nhiều hợp chất thực vật có lợi. Trong y học cổ truyền, vỏ thân, hạt và quả núc nác từ lâu đã được sử dụng làm dược liệu. Dù nộm núc nác chủ yếu được dùng như một món ăn dân dã, nhiều người vẫn xem đây là thực phẩm phù hợp trong những ngày hè nhờ tính thanh mát, dễ ăn.
Tại nhiều địa phương, quả núc nác non được thu mua theo mùa để cung cấp cho các quán ăn và nhà hàng. Nộm núc nác chế biến sẵn hiện có giá khoảng 110.000 đồng/kg, trong khi quả tươi cũng được nhiều người đặt mua để tự chế biến tại nhà.
