Cây chà là có tên khoa học là Phoenix loureiri, thuộc họ cau và có nguồn gốc từ châu Phi. Loài cây này được trồng phổ biến tại các quốc gia Trung Đông như Tunisia, Dubai và đặc biệt là Israel. Hiện nay, cây đã thích nghi tốt với điều kiện ở Việt Nam, được trồng nhiều nhất ở khu vực miền Tây và rải rác nhiều tỉnh/thành trên cả nước.
Với thân cây thẳng màu xám, đường kính rộng và chiều cao dao động từ 1 - 30m, chà là được xếp vào nhóm những cây ăn quả có kích thước lớn nhất thế giới. Lá cây có hình dáng lông chim, tương tự lá dừa, dài từ 1 - 6m, màu xám xanh, cứng và nhọn, mọc tập trung ở đỉnh tạo nên hình dáng như một chiếc vương miện xanh mát.
Cây chà là sai trĩu quả
Hoa chà là thuộc loại đơn tính, có kích thước nhỏ, màu trắng pha nâu, thường nhờ gió, ong và bướm hỗ trợ thụ phấn. Quả chà là khi non có màu xanh, chín chuyển sang nâu đỏ, hình trụ hoặc bầu dục, dài 3 - 7cm, đường kính 2 - 3cm. Phần thịt quả dày, vị ngọt tự nhiên và giàu dinh dưỡng, là thực phẩm phổ biến trong nhiều nền ẩm thực.
Một trong những công dụng nổi bật của cây chà là chính là việc sử dụng quả làm thực phẩm. Dù ở dạng tươi hay sấy khô, quả chà là vẫn giữ được hương vị ngọt thanh, dễ ăn và giàu dinh dưỡng. Nhờ khả năng bảo quản lâu, từ 2 tuần đến gần một năm, cùng hàm lượng vitamin C dồi dào, loại quả này không chỉ phổ biến tại Việt Nam mà còn được ưa chuộng ở nhiều quốc gia trên thế giới.
Cây chà là được trồng trong vườn vừa làm đẹp không gian sống, vừa để lấy quả
Điều đặc biệt ở chà là là khả năng sinh trưởng bền bỉ trong điều kiện khắc nghiệt - giữa sa mạc nắng cháy, cây vẫn xanh tốt và trổ quả ngọt. Bởi vậy, trong nhiều nền văn hóa, cây chà là được coi là biểu tượng của sự sống, lòng kiên cường và sức mạnh vươn lên. Cũng nhờ khả năng bảo quản lâu, loại quả này từng được xem là nguồn lương thực quý giá của người du mục và là biểu tượng của sự sung túc, đủ đầy trong đời sống cổ xưa.
Sở hữu chiều cao ấn tượng lên đến 30m cùng dáng cây thanh thoát, tinh tế, cây chà là không chỉ mang lại vẻ đẹp độc đáo mà còn góp phần tạo điểm nhấn ấn tượng cho cảnh quan. Nhờ tán lá xanh mướt và thân cây vững chãi, loài cây này thường được trồng làm cảnh trong các khu vườn, công viên hay khuôn viên rộng lớn, giúp không gian trở nên sinh động, tươi mát và tràn đầy sức sống.
Cây chà là cảnh được nhiều nghệ nhân sinh vật cảnh yêu thích
Trên thị trường có nhiều loại chà là cảnh khác nhau, phổ biến và được ưa chuộng nhất là:
+ Chà là Canary (Phoenix canariensis): Loại chà là cảnh cỡ lớn, có thân trụ mập mạp, các vết sẹo do bẹ lá rụng tạo thành hình vân đẹp mắt, tán lá xẻ lông chim vươn dài và cong rất sang trọng. Thường được trồng làm cây công trình lớn tại các khu resort, biệt thự, hoặc khuôn viên cao cấp.
+ Chà là lùn hay chà là cảnh mini (Phoenix roebelenii hay thường gọi là Cau Nga Mi): Kích thước nhỏ gọn hơn, thân thường mọc thấp hoặc cao tầm 1-3m (có khi cao hơn theo thời gian), lá mềm và cong thanh thoát. Thường được dùng làm cây cảnh chậu đặt sân vườn, trước hiên nhà, hoặc quán cà phê.
+ Chà là Trung Đông hay chà là cảnh gốc ngoại nhập: Có dáng thân trụ cao lớn, phong cách nhiệt đới mạnh mẽ, chịu nắng và chịu hạn cực kỳ tốt, thích hợp làm điểm nhấn kiến trúc cho các công trình lớn.
Chà là được trồng trong vườn nhà làm cảnh
Chà là cảnh còn được trồng ở ban công
Mỗi loại đều có một vẻ đẹp riêng, được giới chơi cây lựa chọn phù hợp với từng không gian. Mức giá cũng khác nhau tùy vào độ tuổi, dáng thế, độ phủ rộng của tán cây,... thường dao động từ vài trăm đến hàng chục triệu đồng. Nhiều nghệ nhân cũng bén duyên với chà là bonsai, đưa loại cây ăn quả này “lên chậu”, cung cấp cây giống và các chậu chà là có giá “khủng”.
Cách đây không lâu, mạng xã hội không khỏi ngỡ ngàng trước vẻ đẹp của một vườn chà là cảnh rộng lớn ở Đồng Tháp. Giữa vùng đất đầu nguồn sông Cửu Long, những tán chà là xanh mướt, trái kết thành từng chùm vàng, đỏ rực rỡ. Vườn chà là trở thành điểm đến du lịch sinh thái kết hợp dịch vụ ăn uống hấp dẫn.
Ngoài đón khách tham quan và bán trái tươi, chủ vườn còn mở rộng cung ứng cây giống chà là cấy mô, từ cây con đến cây 24 tháng tuổi, với giá từ 2-7,5 triệu đồng/cây cho khách hàng trên cả nước. Có những cây chà là bonsai lâu năm, dáng thế đẹp, tỏa bóng rộng và sai trĩu quả được bán với giá hàng chục triệu đồng.
Vườn chà là sai trĩu quả
Theo các nghệ nhân, để cây chà là phát triển tốt, người trồng phải bố trí mật độ trồng hợp lý, thiết kế hệ thống mương dẫn nước kết hợp tưới nhỏ giọt nhằm duy trì độ ẩm và hạn chế ngập úng. Đặc biệt, chà là là cây đơn tính nên muốn đậu trái phải thụ phấn nhân tạo. Ngoài hơn 100 cây cái lấy trái, anh còn trồng riêng 5 cây đực để chủ động nguồn phấn và thực hiện việc thụ phấn hoàn toàn bằng tay.
Điều đặc biệt là chà là bonsai vừa làm cảnh, vừa có thể thu hoạch trái. Từ một loại cây chỉ để lấy trái, chà là đã vươn tầm trong thể thế giới bonsai, trở thành loại cây cảnh quan nhiệt đới được ưa chuộng nhờ dáng vẻ uy nghi, sang trọng và ý nghĩa phong thủy đặc biệt.
