Cầm đồ là loại hình cho vay xuất hiện trước cả khi ngân hàng ra đời và từng là hình thức vay vốn cá nhân duy nhất trong nhiều thế kỷ. Trải qua những bước thăng trầm, cầm đồ, hay còn gọi là cho vay cầm cố, đã trở thành ngành kinh doanh tài chính được nhà nước cấp phép và quản lý nhằm đáp ứng nhu cầu tín dụng ngắn hạn của người dân.
Tuy cùng mục đích là đáp ứng nhu cầu vay cá nhân nhưng điều kiện vay cầm cố đơn giản hơn vay ngân hàng rất nhiều. Với ngân hàng, người vay buộc phải chứng minh thu nhập ổn định và không bị ghi nhận nợ xấu. Theo Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC), đến năm 2025 mới có 55,2 triệu hồ sơ thông tin tín dụng khách hàng, chiếm khoảng 70% dân số trong độ tuổi trưởng thành. Điều này đồng nghĩa với việc 30% dân số trong độ tuổi trưởng thành còn lại, tương đương khoảng 20 triệu người, vẫn chưa thể đáp ứng điều kiện vay ngân hàng. Còn với vay cầm cố, người vay chỉ cần sở hữu tài sản chính chủ, có giá trị tương đương là đủ. Những tài sản có thể cầm cố là thứ mà hầu hết người Việt đều có như điện thoại thông minh, xe máy, máy vi tính... hay cao cấp hơn là bất động sản và xe hơi.
Bên cạnh đó, điều kiện, thủ tục cấp phép kinh doanh cầm cố cũng đơn giản hơn ngân hàng. Hộ kinh doanh cá thể hay tổ chức có đăng ký kinh doanh và đáp ứng yêu cầu về an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy đều có thể tham gia. Theo báo cáo của Fiin Group, năm 2023, Việt Nam có khoảng 24.000 cửa hàng cầm đồ so với 49 ngân hàng và 16 công ty tài chính. Khác biệt nữa là việc duyệt vay của các cửa hàng cầm đồ đa phần dựa trên kinh nghiệm cá nhân trong khi các ngân hàng dựa vào các quy định pháp lý cụ thể.
Nhờ điều kiện vay đơn giản, cầm đồ đã giúp nhiều người trong hoàn cảnh khó khăn, cần vay tiền gấp tiếp cận được nguồn vốn nhanh chóng. Nhưng ở một góc độ khác, việc đa phần các cửa hàng hoạt động dựa trên kinh nghiệm cá nhân dễ khiến tiêu cực nảy sinh. Cụ thể là các biểu hiện định giá chưa đúng với giá trị tài sản trên thị trường, hợp đồng cho vay không rõ ràng, tính lãi suất vượt quy định và thu hồi nợ thiếu chuẩn mực. Đây là những nguyên nhân khiến cầm đồ mang tiếng xấu, thậm chí bị coi là "tín dụng đen" và khách hàng chỉ vay khi không còn lựa chọn nào khác.
Từ đó, nhận định cầm đồ là loại hình cho vay đứng chênh vênh giữa làn ranh sáng tối cũng có phần đúng. Sáng ở chỗ đó là giải pháp tài chính cấp kỳ, được nhà nước cấp phép và dành cho những người lao động tự do, lao động phổ thông, người chưa đáp ứng được các điều kiện vay từ những tổ chức tín dụng truyền thống. Tối ở chỗ hoạt động cho vay này vẫn mang tính tự phát, thiếu đồng nhất và thiếu chuẩn.
Khoảng 5 năm trở lại đây, thị trường đã có một số thay đổi tích cực với sự xuất hiện của các chuỗi cầm đồ thế hệ mới như F88, Người bạn vàng, Happy Money, Vietmoney.... Các chuỗi này hoạt động rộng khắp, đồng nhất, dựa trên nền tảng công nghệ và tuân thủ tốt quy định pháp luật. Nối bật nhất là chuỗi 950 cửa hàng F88 trên toàn quốc, chiếm khoảng 80% tổng số cửa hàng cầm đồ thế hệ mới. F88 được xem là một trong những chuỗi cầm đồ phát triển nhanh tại Việt Nam, hoạt động trên nguyên tắc nhanh chóng, dễ dàng, minh bạch. Nửa đầu năm 2025, doanh nghiệp này công bố tỷ lệ khách hàng hài lòng (NPS) đối với dịch vụ cho vay cầm cố đạt 73% và tỷ lệ khách hàng quay lại sử dụng dịch vụ là trên 50%. Website doanh nghiệp cho biết tổng số khách hàng sử dụng dịch vụ đạt khoảng 3,5 triệu. F88 được đánh giá cao ở ba điểm: Định giá tài sản rõ ràng trên toàn hệ thống; Hợp đồng và lãi phí vay minh bạch, không gồm các khoản lãi ẩn, phí ẩn hay các điều khoản đặt khách hàng vào thế "nắm đằng lưỡi"; Dịch vụ hậu mãi, chăm sóc khách hàng tốt và có nhiều giải pháp công nghệ hỗ trợ khách hàng quản lý khoản vay thông qua ứng dụng di động MyF88.
Dù vậy, đặt 950 PGD F88 và rộng hơn là gần 1.200 cửa hàng theo mô hình chuỗi trong bức tranh tổng thể 24.000 cửa hàng cầm đồ theo báo cáo của Fiin Group thì đây vẫn là một con số rất nhỏ bé. Thế nên những giá trị tích cực của F88, dù đã được công nhận, vẫn cần thêm thời gian để lan toả, để thay đổi thị trường, giúp ngành cầm đồ thoát khỏi cái thế chênh vênh mà bước hẳn vào vùng sáng, trở thành giải pháp vay được giới lao động bình dân tin tưởng, lựa chọn.
